بری لوینسون زندگی الیا کازان را در «A Life» روایت می‌کند؛ نبوغ سینمایی در سایه فهرست سیاه
کارگردان «Rain Man» سراغ اقتباس از خودزندگی‌نامه فیلم‌سازی می‌رود که تأثیرش بر سینمای آمریکا، همچنان با شهادت جنجالی او علیه همکاران سابقش گره خورده است.
هالیوود از روایت زندگی بزرگانش خسته نمی‌شود، اما زندگی الیا کازان به‌سادگی در قالب یک ادای احترام جا نمی‌گیرد. بری لوینسون قرار است با «A Life» به سراغ کارگردان «On the Waterfront»، «East of Eden» و «A Streetcar Named Desire» برود؛ هنرمندی که به بازیگری در سینمای آمریکا جان تازه‌ای بخشید، اما تصمیمش در دوران فهرست سیاه زخمی بر اعتبار او گذاشت که حتی دهه‌ها بعد نیز التیام نیافت.
به گزارش پیج سیکس، لوینسون فیلم را بر پایه خودزندگی‌نامه کازان، منتشرشده در سال ۱۹۸۸، کارگردانی می‌کند. او فیلم‌نامه را همراه با جینا اوماکانتان، نویسنده تازه‌کار، نوشته و جین کرکوود، تهیه‌کننده نخستین «Rocky»، تهیه‌کنندگی پروژه را بر عهده دارد. «A Life» برای جذب خریدار و شریک تولید به بازار عرضه شده، اما هنوز بازیگران، زمان آغاز فیلمبرداری یا شرکت پخش آن مشخص نیستند.
کرکوود خود نیز به‌نوعی وارد موج روایت تاریخ هالیوود شده است: در فیلم پیش روی «I Play Rocky»، دیمین کنراد دیویس نقش او را بازی می‌کند. به این ترتیب، تهیه‌کننده‌ای که زمانی در ساخت یکی از مشهورترین فیلم‌های ورزشی سینما نقش داشت، حالا هم پشت دوربین یک زندگی‌نامه سینمایی قرار می‌گیرد و هم جلوی دوربین اثری دیگر، البته با چهره بازیگری جوان‌تر.
«A Life» مسیر کازان را از مهاجری یونانی‌تبار که انتظار می‌رفت وارد کسب‌وکار خانوادگی فرش شود، تا تبدیل‌شدن به یکی از اثرگذارترین کارگردانان قرن بیستم دنبال خواهد کرد. زندگی حرفه‌ای او با چهره‌هایی چون مارلون براندو، جیمز دین، مریلین مونرو، ویوین لی، ناتالی وود و وارن بیتی پیوند خورده است؛ نام‌هایی که حضور احتمالی شخصیت‌هایشان در فیلم، به‌تنهایی کنجکاوی‌برانگیز است، هرچند هنوز جزئیاتی از این بخش داستان اعلام نشده است.
اهمیت کازان فقط به همکاری با ستاره‌ها محدود نبود. او در شکل‌گیری شیوه‌ای از بازیگری نقش داشت که بر آسیب‌پذیری روانی و صداقت عاطفی تأکید می‌کرد و بیان احساسات را از قالب‌های صیقلی و قراردادی دور می‌ساخت. تأثیرش بر تئاتر نیز چشمگیر بود؛ از جمله با کارگردانی اجرای ماندگار نمایش «Death of a Salesman» نوشته آرتور میلر.
با این حال، نقطه‌ای که هر روایت جدی از زندگی کازان ناگزیر باید به آن برسد، شهادت او در سال ۱۹۵۲ مقابل کمیته فعالیت‌های ضدآمریکایی مجلس نمایندگان است. کازان در اوج دوران فهرست سیاه هالیوود، نام شماری از هم‌حزبی‌های سابق خود در حزب کمونیست را اعلام کرد؛ تصمیمی که دوستی‌هایش، به‌ویژه رابطه‌اش با میلر، را از هم گسست و به یکی از مناقشه‌برانگیزترین بخش‌های میراث او تبدیل شد.
این اختلاف‌ها با گذشت زمان از میان نرفت. هنگامی که کازان در سال ۱۹۹۹ اسکار افتخاری دریافت کرد، شماری از چهره‌های سرشناس حاضر در مراسم از تشویق او خودداری کردند. برای منتقدانش، دستاوردهای هنری نمی‌توانست مسئولیت او را در روندی که زندگی حرفه‌ای دیگران را ویران کرده بود، محو کند.
تناقض مهم‌تر این است که آثار کازان نیز بارها به همان دوراهی‌های اخلاقی نزدیک می‌شوند که زندگی عمومی او را شکل دادند. «On the Waterfront»، با بازی براندو در نقش کارگر باراندازی که باید درباره افشای فساد سران اتحادیه تصمیم بگیرد، مدت‌هاست به‌عنوان دفاع کازان از شهادتش مقابل کمیته تعبیر می‌شود. این برداشت، فیلم را به محل تلاقی هنر و توجیه شخصی تبدیل می‌کند؛ جایی که مرز میان شجاعت، وفاداری و خیانت، بسته به زاویه نگاه تغییر می‌کند.
لوینسون در گفت‌وگو با پیج سیکس، تحسین خود نسبت به کازان را پنهان نکرده است. او با اشاره به تأثیر این فیلم‌ساز بر آثاری چون «Diner» و «The Natural» گفت: «هیچ‌کس به پایش نمی‌رسد. چیزی بود که همیشه سراغش می‌رفت: پیچیدگی آدم‌ها، به یک معنا؛ همین کامل‌نبودن انسان.»
او همچنین خاطره دیدار با کازان در یک ضیافت سینمایی، در اواخر دهه ۱۹۹۰ یا اوایل دهه ۲۰۰۰، را تعریف کرد؛ دیداری که کارگردان اسکارگرفته «Rain Man» را به تحسین‌گری کم‌حرف بدل کرده بود.
لوینسون گفت: «سر میز شام روبه‌روی هم نشسته بودیم. آن‌قدر تحت‌تأثیرش بودم که واقعاً نمی‌توانستم حرف بزنم. راستش حسابی دست‌وپایم را گم کرده بودم. یک‌دفعه نگاهم کرد و گفت: “قیافه‌ات به کارگردان‌ها می‌خورد.”» واکنش لوینسون، با وجود جایگاه تثبیت‌شده‌اش در سینما، ظاهراً چیزی بیشتر از تکان‌دادن سر نبود.
این پروژه یک پیوند خانوادگی معاصر نیز دارد. زویی کازان، بازیگر و فیلم‌نامه‌نویس و نوه الیا کازان، به‌تازگی رمان «East of Eden» را برای نتفلیکس اقتباس کرده است. لوینسون می‌گوید هنوز درباره «A Life» با او صحبت نکرده، اما از چنین گفت‌وگویی استقبال می‌کند.
لوینسون ۸۴ ساله در سال‌های اخیر بارها سراغ مردان مسئله‌دار و نهادهای پیرامون آن‌ها رفته است؛ از برنی میداف در «The Wizard of Lies» و جو پترنو در «Paterno» تا رؤسای رقیب مافیا در «The Alto Knights». کازان، با این حال، آزمونی شخصی‌تر برای او به نظر می‌رسد: موضوع فیلم نه‌فقط چهره‌ای پیچیده، بلکه یکی از قهرمانان هنری خود اوست. پیش‌تر نیز مارتین اسکورسیزی و کنت جونز در مستند سال ۲۰۱۰ «A Letter to Elia» به کارنامه و نفوذ سینمایی کازان پرداخته بودند.
چالش «A Life» همین فاصله میان شیفتگی و نگاه انتقادی است. تکیه بر خودزندگی‌نامه کازان می‌تواند راهی به درون ذهن او باز کند، اما روایت شخصی یک هنرمند لزوماً تمام حقیقت زندگی‌اش نیست. اگر لوینسون بتواند عظمت آثار کازان را در کنار پیامدهای تصمیم‌هایش نگه دارد، فیلم از یک بزرگداشت فراتر خواهد رفت. هالیوود در ستایش نابغه‌هایش مهارت دارد؛ دشواری از جایی آغاز می‌شود که باید بدون انکار نبوغ، از خطاهایشان نیز چشم نپوشد.
