تام سیکس: «ووک» بزرگترین دشمن هنر است / هفت سال حبس «باشگاه اونانیا» در انتظار یک پخشکننده
تام سیکس از ایدهای که بیشتر مردم حتی جرات بازگو کردنش را نداشتند، یک پدیده فرهنگ عامه ساخت. هفده سال بعد، حالا نمیتواند کسی را راضی کند فیلم جدیدش را تماشا کند.
فیلم کالت و پرسروصدای او در سال ۲۰۰۹، «The Human Centipede»، بسیاری از منتقدان را آزار داد. برای منتقدانش، این فیلم، خشونت بهخاطر خشونت بود و تصاویرش بهانهای برای سانسور یا ممنوعیت کامل. فیلم صرفا بر پایه همان ایده به جریان اصلی رسید: جراحی روانپریش چند غریبه را میرباید و آنها را دهان به مقعد به هم میدوزد تا موجودی تازه بسازد. دو دنباله هم ساخته شد که در مقایسه با آنها، نسخه اول تقریبا بیآزار به نظر میرسد.
آخرین ساخته او، «The Onania Club»، در سال ۲۰۱۹ تولیدش به پایان رسید و از آن زمان تا امروز به دنبال پخشکننده است.
این فیلم سیاهوسفید داستان هانا (با بازی جسیکا موریس) را روایت میکند؛ مادری متاهل که کشف میکند تنها با رنج دیگران برانگیخته میشود. همین موضوع او را به باشگاه اونانیا میکشاند، جایی که زنان ثروتمند لسآنجلس دور هم جمع میشوند تا تصاویر فجایع، از جمله حملات یازده سپتامبر، را برای ارضای خود تماشا کنند. (نام «اونانیا» اشارهای است به رسالهای جنجالی از قرن هجدهم درباره تخلیه حسِ خود که واژهاش از داستان «اونان» گرفته شده است.)
هیچکس حاضر نیست سراغش برود. و مسئله کمبود مخاطب نیست: طرفداران سینمای ترسناک هفت سال است منتظر این فیلماند.
سیکس در گفتگو با هالیوود ریپورتر (THR) از صنعتی میگوید که دیگر نمیپرسد فیلم خوب است یا نه، بلکه میپرسد فیلم بیخطر است یا نه.
او میگوید: «پخش فیلم امروز تبدیل شده به این که: آیا فیلم پیام درستی دارد؟ آیا کسی را فراری میدهد؟ آیا سیگنال اشتباهی میفرستد؟ آیا اگر ما این را منتشر کنیم، شرکتمان بد به نظر میرسد؟»
به روایت او، آنچه پخشکنندهها از آن میترسند، واکنش مخاطب است.
«آنها از واکنش منفی میترسند، از قیامهای هشتگی و چنگکهای دیجیتال. اگر یک فیلمساز – آن هم کسی که پیش از این یک پدیده فرهنگ عامه ساخته – عملا جانش را برای فیلمش بدهد، نباید بفهمند با چیزی واقعا بیهمتا روبهرو هستند و حداقل شانس انتشارش را در نظر بگیرند؟ آن وقت یک فیلم پرفروش داشتند و من هم میتوانستم با آرامش بمیرم.»
منظور او از «چنگکهای دیجیتال» همان موج انتقادهای گروهی در شبکههای اجتماعی است؛ تصویری که ریشه در تصور کلاسیک جمعیت خشمگین روستایی با چنگک و مشعل دارد.
او حوصله توضیحی را که میگوید هفت سال است میشنود، ندارد؛ این که «بازار عوض شده». سیکس آن را «یک اجندای لعنتی» میخواند؛ به گفته او واژه رمز صنعت برای ترسوییای که لباس وجدان پوشیده است.
«ووک بزرگترین دشمن هنر است. [وضعیت اونانیا] همان دلیلی است که سینمای جسورانه در حال مرگ است.»
اصطلاح «ووک» در فرهنگ آمریکایی به آگاهی اجتماعی نسبت به مسائل نژادی و جنسیتی اشاره دارد، اما در سالهای اخیر بهویژه از سوی منتقدانش بهعنوان برچسبی برای حساسیتهای افراطی و محدودکننده به کار میرود.
سیکس که حالا ۵۳ ساله است، به بیماری اسکلروز مولتیپل (اماس) مبتلاست و بخشی از آن را به فشار روانی هفت سال گذشته نسبت میدهد. او مستندی سیاهوسفید و خودتولید درباره این تجربه ساخته با نام «The End of Tom Six» و میگوید با این احتمال که «The Onania Club» در زمان حیاتش دیده نشود، کنار آمده است.
«صد درصد. من همیشه همین را گفتهام. مدتها بعد از مرگ من، “The Onania Club” را بهخاطر هجو قدرتمند و تیزی که هست و بهخاطر جراتی که برای ساختنش داشتم، گرامی میدارند.»
تعداد انگشتشماری فیلم را دیدهاند. نمایش محدود آن در سال ۲۰۲۰ از طریق لینکهای آنلاین انجام شد و پنج نقد در راتن تومیتوز (Rotten Tomatoes) ثبت شده که همه مثبتاند. یکی از کسانی که به فیلم دسترسی پیدا کرد، جان واترز بود؛ او فیلم را یکی از بهترینهای سال نامید و نوشت:
«کارگردان “The Human Centipede” این بار از خودش هم جلو زده، با داستان زنان ثروتمند لسآنجلس که دور هم جمع میشوند تا در حال تماشای تصاویر خبری از بدبختی جهان خود را تخلیه کنند. اغلب کجاندیشانه است اما گاهی واقعا خندهدار، و پخشکنندههای سراسر جهان ردش کردهاند. تنها چیزی که میتوانم بگویم این است که فیلم قطعا کار خودش را میکند. احتمالا هرگز نمیتوانید ببینیدش. شاید همین چیز خوبی باشد…»
جان واترز خودش سالها با لقب «پاپ سلطنت زشتی» شناخته میشد و سینمای هنجارشکن را در آمریکا تثبیت کرد؛ به همین دلیل تاییدش برای فیلمی مثل «The Onania Club» معنای خاصی دارد.
آثار سیکس همیشه بیرون از سازوکار معمول داوری فیلم قرار داشتهاند. راجر ایبرت از دادن ستاره به نسخه اول «Centipede» خودداری کرد و نوشت این فیلم در جهانی قرار دارد که ستارهها در آن نمیدرخشند.
«سیستم امتیازدهی ستارهای برای این فیلم مناسب نیست. آیا فیلم خوب است؟ آیا بد است؟ آیا اهمیتی دارد؟ فیلم همان چیزی است که هست و در جهانی قرار دارد که ستارهها در آن نمیدرخشند.»
«The Onania Club» حالا حتی یک قدم آنسوتر ایستاده است؛ نه بدون امتیاز، بلکه بدون انتشار، و به حساب خود سیکس، غیرقابلانتشار تا زمانی که او نباشد.
ماجرای تام سیکس بیش از آن که داستان یک فیلم جسورانه باشد، تصویری از تغییر منطق پخش فیلم در دهه گذشته است. در دورانی که پلتفرمها به دنبال محتوای کمخطر و قابل تبلیغاند و ریسک اعتباری هزینهای بالاتر از ریسک مالی دارد، آثار مرزی خیلی پیشتر از سانسور رسمی، در مرحله انتخاب پخشکننده حذف میشوند. نکته طنزآمیز ماجرا این است که خودِ «The Human Centipede» هم روزی با همین برچسبها روبهرو بود و دقیقا از دل جنجال به شهرت رسید؛ اما امروز ظاهرا جنجال دیگر سرمایه نیست، بلکه بدهی است.
