در حالی که نمادهای مشهوری از انقلاب آمریکا مانند کلیسای اولد نورث (Old North Church) یا فنویل هال (Faneuil Hall) هنوز پابرجا هستند، درخت آزادی (Liberty Tree) — که نزدیک به ۲۵۰ سال پیش نابود شد — تقریباً از تاریخ عمومی محو شده است. با این حال، در دهههای پیش از جنگ استقلال آمریکا (American Revolutionary War)، هیچ نمادی بهاندازه این درخت کهن، خشم، اعتراض و روح انقلابی مردم عادی را نمایندگی نمیکرد.
شبی در کنار درخت آزادی
در شب ۱۴ ژانویه ۱۷۶۶، جان آدامز (John Adams) — که بعدها دومین رئیسجمهور ایالات متحده شد — وارد اتاق کوچکی در یک کارخانه تقطیر نوشیدنی در بوستون شد تا با یک جامعه مخفی رادیکال دیدار کند. او در دفتر خاطراتش نوشت: «عصر را با پسران آزادی (Sons of Liberty) در محل خودشان در میدان هانوور (Hanover Square)، نزدیک درخت آزادی گذراندم.»
در میان پانچ و شراب، بیسکویت و پنیر و تنباکو، آدامز و پسران آزادی درباره مخالفت با قانون تمبر (Stamp Act) گفتوگو کردند؛ قانونی که پارلمان بریتانیا بر اساس آن، مستعمرهنشینان آمریکایی باید تقریباً برای هر سندی مالیات میپرداختند: از وامها، اسناد مالکیت و قراردادها گرفته تا اوراق دادگاه، اسناد حملونقل، روزنامهها و جزوهها — همه باید روی کاغذ دارای تمبر مالیاتی چاپ میشد.
خشم مردم یکسان بود، اما روشها متفاوت. آدامز با دادخواست، سخنرانی و مقاله مقاومت میکرد، اما میزبانانش — که به نه وفادار (Loyal Nine) هم شناخته میشدند — تهدید به بهدارآویختن مأمور تمبر پادشاه کرده بودند.
در نهایت، جدا شدن از بریتانیا و تولد یک کشور جدید، به ترکیبی از هر دو روش نیاز داشت: هم استدلالهای بلندمرتبه درباره حقوق طبیعی و هم تهدید و خشونت جمعیتهای خشمگین. آدامز بعد از دیدار، با اطمینان نوشت که از نه وفادار «هیچ توطئهای» نشنیده و فقط گفتوگویی مودبانه درباره جشن گرفتن در صورت لغو قانون تمبر بوده است. او در پایان نوشت: «امیدوارم ناامید نشوند.»
درختی که به نماد انقلاب بدل شد
در سالهای پیش از انقلاب، نارون کهن روبهروی کارخانه تقطیر، به نیرومندترین نماد شورش در ماساچوست تبدیل شد. در دهه منتهی به جنگ انقلاب، تصویر درخت آزادی در سراسر نیو انگلند (New England) و فراتر از آن گسترش یافت و مستعمرهنشینان در شهرهای دیگر، درختان خود را به افتخار آن نامگذاری کردند.
اما برخلاف دیگر نمادهای انقلابی بوستون، درخت آزادی امروز تقریباً فراموش شده است. شاید چون ارتش بریتانیا آن را در سال ۱۷۷۵ قطع کرد؛ یا شاید چون این درخت نماد چهره خشن، تودهای و خشونتبار انقلاب آمریکا است — بخشی از تاریخ که هنوز هم برای بسیاری ناراحتکننده است.
از کاشت تا خیزش
درخت آزادی در سال ۱۶۴۶ کاشته شد؛ فقط ۱۶ سال پس از تأسیس بوستون. هر کسی که از راه خشکی وارد یا خارج شهر میشد، از کنار آن میگذشت، زیرا در امتداد خیابان اورنج (Orange Street) — تنها راه خروج زمینی شهر — قرار داشت. (بوستون تا قرن نوزدهم شبهجزیرهای باریک بود تا زمانی که بک بی (Back Bay) پر شد.) یکی از اهالی بوستون آن را چنین توصیف کرده بود: «نارونی باشکوه… با شاخههایی که گویی آسمان را لمس میکردند.»
در مارس ۱۷۶۵، زمانی که پارلمان بریتانیا قانون تمبر را تصویب کرد، این درخت حدود ۱۲۰ سال عمر داشت. پس از سالها تحقیر دیگر — از جمله مالیاتهای قانون شکر (Sugar Act) و اسکان اجباری ۱۰ هزار سرباز بریتانیایی در آمریکای شمالی — مقاومت شعلهور شد. در بوستون، این مقاومت را نه وفادار رهبری میکردند؛ گروهی از بازرگانان و صنعتگران که میخواستند اعتراض را از بحثهای روشنفکرانه فراتر ببرند و آن را به نمایشی سیاسی قابلفهم برای همه تبدیل کنند.
عروسک، طناب و خشم جمعیت
بامداد ۱۴ اوت ۱۷۶۵، مردم بوستون با صحنهای تکاندهنده روبهرو شدند: عروسکی از شاخههای درخت آویزان بود. حروف A.O. روی آن نشان میداد که نماد اندرو الیور (Andrew Oliver)، بازرگانی است که پذیرفته بود مأمور جمعآوری مالیات تمبر شود. کنار او چکمهای آویزان بود که به لرد بوت (Lord Bute)، نخستوزیر پیشین بریتانیا اشاره داشت. شیطان کوچکی از درون چکمه بیرون زده بود و نسخهای از قانون تمبر را در دست داشت. روی پلاکاردی نوشته شده بود: «چه شادیای بزرگتر از این که نیوانگلند ببیند مأمور تمبر از درخت آویزان است!»
صدها نفر زیر درخت جمع شدند و فضایی شبیه جشن شکل گرفت. طبق گزارش بوستون گزت (Boston Gazette)، هیچ فروشندهای اجازه عبور به بازار نداشت مگر اینکه کالایش را «با عروسک مهر بزند». حتی کلانتر هم نتوانست عروسک را پایین بیاورد.
عصر همان روز، ابنیزر مکاینتاش (Ebenezer McIntosh)، کفاشی معروف به رهبری اوباش، عروسک را در تابوت گذاشت و با جمعیتی چندصدنفره در خیابانها گرداند. مردم فریاد میزدند: «آزادی، مالکیت و بدون تمبر!» سپس خانه اندرو الیور را غارت کردند، پنجرهها را شکستند، اثاثیه را خرد کردند و مشروبهایش را بردند. الیور جان سالم به در برد، اما روز بعد استعفا داد.
از خشونت تا نماد
نه وفادار، که ابتدا از مکاینتاش برای بسیج جمعیت استفاده کرده بودند، پس از حمله مشابه او به خانه توماس هاچینسون (Thomas Hutchinson)، معاون فرماندار، از او فاصله گرفتند. در فنویل هال، خشونت بهطور رسمی محکوم شد. چند هفته بعد، برای تغییر فضا به سمت نمادگرایی، صفحهای مسی به درخت نصب کردند که روی آن نوشته بود: «درخت آزادی» (Tree of Liberty).
از آن پس، قدرت نمادین درخت بیشتر شد. فراخوانهای اعتراض روی تنه آن نصب میشد. شهرهای دیگر — از پراویدنس (Providence) و نیوپورت (Newport) در رود آیلند گرفته تا آناپولیس (Annapolis) و چارلستون (Charleston) — درختان آزادی خود را نامگذاری کردند. پل ریور (Paul Revere) حتی آن را در کارتون سیاسی معروفش حک کرد.
جشن، شورش و تهدید طناب دار
با رسیدن خبر لغو قانون تمبر در مارس ۱۷۶۶، مردم زیر درخت آزادی جشن گرفتند: زنگ کلیساها به صدا درآمد، پرچمها و روبانها آویخته شد و شبها ۴۵، سپس ۱۰۸ و بعد بیشمار فانوس به شاخهها بسته شد.
در دهه بعد، خشنترین اعتراضات بوستون در همینجا رخ داد. پیتر الیور (Peter Oliver)، وفادار به بریتانیا، نوشت: «این درخت به بتی برای پرستش اوباش تبدیل شد.»
در ۱۷۶۸، در جریان شورش آزادی (Liberty Riot)، قایق مأمور گمرک را به درخت کشاندند، محاکمه نمادین کردند و سوزاندند.
در ۱۷۷۰، مراسم تشییع قربانیان کشتار بوستون (Boston Massacre) از کنار آن گذشت.
در ۱۷۷۴، مردم کاپیتان جان مالکم (John Malcom) را قیراندود و پردار کردند و با طناب دار به درخت آوردند تا او را مجبور به نفرین فرماندار کنند.
قطع درخت و تلاش برای یادآوری
در اوت ۱۷۷۵، چهار ماه پس از لکسینگتون و کنکورد (Lexington and Concord)، سربازان بریتانیایی درخت آزادی را قطع کردند. گفته میشود چوب آن به ۱۴ کُرد هیزم (حدود ۱۸۰۰ فوت مکعب) تبدیل شد.
پس از خروج بریتانیا از بوستون در ۱۷ مارس ۱۷۷۶، انقلابیون تلاش کردند مکان را احیا کنند و میله آزادی (Liberty Pole) برافراشتند. بعدها از «کنده درخت آزادی» یاد میشد، اما بهتدریج اهمیتش کمرنگ شد؛ حتی با وجود تأکید مارکی دو لافایت (Marquis de Lafayette) در سال ۱۸۲۵ که گفت: «دنیا نباید هرگز مکانی را که درخت آزادی در آن ایستاده بود فراموش کند.»
میراثی ناآرام
توماس جفرسون (Thomas Jefferson) در نامهای در سال ۱۷۸۷ نوشت: «درخت آزادی باید هر از گاهی با خون میهنپرستان و ستمگران تازه شود.»
با این حال، بوستون و جهان چندان به این توصیه عمل نکردهاند. امروز محل درخت، در تقاطع خیابانهای واشنگتن و اسکس (Washington & Essex Streets)، تنها با پلاک برنزی کوچکی روی زمین مشخص شده و از مسیر آزادی بوستون (Freedom Trail) حذف شده است.
به باور تاریخنگار آلفرد اف. یانگ (Alfred F. Young)، این فراموشی عمدی است: نخبگان بوستونی ترجیح دادهاند چهره رادیکال و مردمی انقلاب را کمرنگ کنند. به گفته ناتانیل شیدلی (Nathaniel Sheidley) از انجمن بوستونیان (Bostonian Society): «اگر انقلاب را از اینجا شروع کنیم، معنایش فرق میکند. همهچیز فقط درباره مردانی با کلاهگیس سفید نبود.»
امروز و فردا
امروز، خانه ایالتی قدیمی بوستون (Old State House) بخشی از پرچمی را که بر فراز درخت آزادی برافراشته بود و یکی از فانوسهای جشن لغو قانون تمبر را نگه میدارد. در سالگرد ۲۵۰ سالگی نخستین اعتراض، گروههای تاریخی و فعالان با فانوسها در محل گرد آمدند. و برنامه این است که در آیندهای نزدیک، پارک درخت آزادی بازسازی شود و نارونی تازه در همانجا کاشته شود — شاید گامی کوچک برای بازگرداندن یاد نمادی که نشان میدهد انقلاب آمریکا فقط داستان نخبگان نبود، بلکه روایت مردم عادی، خشم، خطر و جسارت هم بود.
