درک چیستیِ «درمانِ اگزیستانسیال»

درک چیستیِ «درمانِ اگزیستانسیال»؛ ما هرگز به تمام پاسخ‌ها دست نخواهیم یافت، اما همیشه می‌توانیم درباره‌ی خودمان بیشتر بیاموزیم.

دو چیز وجود دارد که تمام انسان‌ها با هم مشترک دارند: ما به این زمین متولد می‌شویم و بر روی همین زمین خواهیم مرد. این آگاهی از وضعیت انسان، سرچشمه‌ی سوالات، دغدغه‌ها و جستجوهای بی‌پایانِ اگزیستانسیال (وجودشناسانه) برای یافتن نوعی معناست تا بتوانیم به زمانِ حضورمان در اینجا مفهوم ببخشیم. این همان نیروی محرکه‌ی پشتِ تصمیمات بی‌شمار و موضوع بسیاری از گفتگوهای عمیق شبانه است – همان‌هایی که می‌دانید! با فرامدیا در ادامه همراه باشید …

اما این موضوع فقط به درددل‌های عمیق با عزیزان محدود نمی‌شود، بلکه موضوعی است که معمولاً با یک متخصص بهداشت روان نیز مورد بحث قرار می‌گیرد. درمان اگزیستانسیال به طور خاص بر محور همین سوالات و دغدغه‌ها متمرکز است و فضایی امن برای غوطه‌ور شدن در نکات فلسفی بزرگِ زندگی فراهم می‌کند.

به چه مشکلاتی با «درمانِ اگزیستانسیال» می‌توان پرداخت؟

درمان اگزیستانسیال می‌تواند به مشکلاتی مانند اضطراب (از جمله اضطراب مرگ)، ناامیدی، عزت نفس پایین و موارد دیگر کمک کند. کلی کالینز، درمانگر مجاز زوج و خانواده و مدیر بالینی منطقه‌ای می‌گوید: «وجود انسان سرشار از عدم قطعیت است و عدم قطعیت، اضطراب را به وجود می‌آورد. درمان اگزیستانسیال درباره‌ی چگونگیِ دست و پنجه نرم کردن ما با عدم قطعیت‌های زندگی برای یافتن آزادی و معناست. در این نوع درمان، انتظار می‌رود با مسائل بزرگ و ترسناکی مانند مرگ، تنهایی و پوچی روبرو شوید و علی‌رغم همه‌ی این‌ها، به دنبال هدف و معنا در زندگی خود باشید.»

درمان اگزیستانسیال درباره‌ی چگونگیِ دست و پنجه نرم کردن ما با عدم قطعیت‌های زندگی برای یافتن آزادی و معناست.

ایروین دِیوید یالوم، روانپزشک اگزیستانسیال، چهار دغدغه‌ی اصلی را که در درمان اگزیستانسیال مورد توجه قرار می‌گیرند، توصیف کرده است:

۱. آزادی
۲. تنهایی
۳. پوچی
۴. مرگ

تحقیقات نشان داده است که تکنیک‌های درمان اگزیستانسیال می‌تواند منجر به مزایایی مانند بهبود رفاه اگزیستانسیال در بیماران مبتلا به سرطان شود. با این حال، برای درک کامل شواهد پشت‌سرِ درمان اگزیستانسیال، تحقیقات بیشتری لازم است.

سورِن کیِرکه‌گارد، فیلسوف دانمارکی قرن نوزدهم، پدر اگزیستانسیالیسم شناخته می‌شود و بر اهمیت بخشیدن معنا به زندگی خود به جای جستجوی آن در عوامل بیرونی تأکید می‌کرد.

«درمانِ اگزیستانسیال» چگونه عمل می‌کند؟

رویکرد اگزیستانسیال در درمان بر چند اصل اساسی تأکید دارد:

۱. توانایی خودآگاهی: هر فردی می‌تواند به خودآگاهی برسد.

۲. مسئولیتِ اعمال: اختیار و اراده‌ی آزاد، مسئولیتِ اعمال را به دنبال دارد.

۳. اهمیت روابط بین فردی: هر فردی منحصربه‌فرد است و برای درک کامل به روابط بین فردی نیاز دارد.

۴. مفهومِ معنا: مفهومِ معنا در زندگیِ یک فرد سیال است و دائماً در حال تغییر است، بنابراین او باید به طور مداوم خود را بازآفرینی کند.

۵. اضطراب؛ جزء لاینفکِ وجود: اضطراب، جزء جدایی‌ناپذیرِ انسان بودن است.

۶. مرگ؛ بخشِ ثابت‌کننده‌ی معنا: مرگ، تنها ثباتی است که به زندگی معنا می‌بخشد.

نیلو اسماعیل‌پور، مشاور بالینی ثبت‌شده در مرکز مشاوره و روان‌درمانی لوتوس، اضافه می‌کند که درمان اگزیستانسیال بر تجربیات حال و آینده تمرکز دارد تا اینکه بخواهد در رویدادهای گذشته غوطه‌ور شود یا به دنبال تشخیص علائم باشد. همچنین این نوع درمان با مسئولیت‌های فردی و اختیارِ اراده‌ای که هر فرد در طول زندگی با آن مواجه است، دست و پنجه نرم می‌کند.

بخشی از این فرآیند، کندوکاو در دردی است که این انتخاب‌ها می‌توانند به همراه بیاورند. دکتر اویگل لو، روانشناس بالینی دارای مجوز در مرکز رفتاردرمانی شناختی حوزه خلیج، می‌گوید: «همه‌ی ما آزادیم که نگرش خود و آنچه می‌خواهیم در زندگی باشیم را انتخاب کنیم و مسئولیت تحقق بخشیدن به ارزش‌هایمان و زندگی طبق اصول خود را بر عهده داریم. این حس آزادی و مسئولیت انتخاب یک زندگی معنادار، اغلب برای انسان‌ها درد زیادی به همراه می‌آورد.»

بخش قابل توجهی از درمان اگزیستانسیال نیز بر چگونگی ارتباط شما با دیگران متمرکز است. دکتر لو می‌گوید: «این رویکرد به یافتن راه‌هایی برای مقابله با انزوای اگزیستانسیال کمک می‌کند، یعنی این واقعیت که همه‌ی ما به تنهایی به دنیا می‌آییم و به تنهایی می‌میریم، اما همچنان به هم مرتبط و وابسته هستیم.»

نقش «درمانِ اگزیستانسیال» در روانشناسی مدرن

درمان اگزیستانسیال ابزاری است که برخی از متخصصان بهداشت روان در کنار سایر تکنیک‌های درمانی از آن استفاده می‌کنند. کالینز می‌گوید: «یک درمانگر اگزیستانسیال ممکن است با الهام گرفتن از سایر مدل‌های درمانی مانند رفتاردرمانی شناختی، برخی ابزارهای اساسی را برای کمک به تسکین سریع علائم به کار گیرد. درمان اگزیستانسیال با مدل‌های درمانی‌ای که بر کاوش ارزش‌ها و هدف تمرکز دارند، مانند درمان پذیرش و تعهد، به خوبی کار می‌کند.»

اسماعیل‌پور توضیح می‌دهد که برخی از محدودیت‌های درمان اگزیستانسیال شامل انتزاعی بودن و فقدان یک ساختار کاملاً متمرکز است. همچنین این نوع درمان معمولاً بر شناسایی یا مقابله با اختلالات خاص سلامت روان (یا حتی علائم) متمرکز نیست، که می‌تواند در صورتی که فرد در آن زمینه‌ها به کمک نیاز داشته باشد، چالش‌برانگیز باشد.