دلتنگ رجب ایودیکِ قدیمی هستیم؟
وقتی امروز نام «رجب ایودیک» را میشنویم، بسیاری از مخاطبان فوراً شخصیتی را به یاد میآورند که با صدای بلند حرف میزند، ناسزا میگوید، رفتارهای اغراقآمیز دارد و بیشتر از آنکه یک انسان واقعی باشد، شبیه یک کاراکتر کارتونیِ پرهیاهو به نظر میرسد. اما اگر به فیلم اول این مجموعه برگردیم، با نسخهای متفاوتتر و انسانیتر از رجب روبهرو میشویم؛ شخصیتی که فقط برای خنداندن ساخته نشده بود.
در قسمت اول، رجب با وجود ظاهر خشن، رفتارهای زمخت و زبان تندش، هدف مشخصی داشت: او میخواست به سیبل، زنی که دوستش داشت، نزدیک شود. همین هدف عاطفی باعث میشد مخاطب فقط با یک شخصیت پرخاشگر طرف نباشد، بلکه انسانی را ببیند که پشت رفتارهای عجیبش، احساس، تنهایی، آسیبپذیری و میل به دوست داشته شدن پنهان شده است.
رجب در فیلم اول؛ خشن اما قابلدرک
یکی از دلایلی که فیلم اول «رجب ایودیک» هنوز برای بسیاری از طرفداران جایگاه ویژهای دارد، همین چندلایه بودن شخصیت اصلی است. رجب در ظاهر آدمی بیادب، تندخو و غیرقابلپیشبینی بود، اما در لحظاتی نشان میداد که میتواند کمکرسان، دلنازک و حتی غمگین باشد.
او فقط کسی نبود که موقعیتهای کمدی ایجاد کند؛ بلکه گاهی خودش هم قربانی موقعیتها، سوءتفاهمها و ضعفهای شخصیاش میشد. این ویژگی باعث میشد مخاطب هم به او بخندد و هم در بعضی لحظات برایش دل بسوزاند. همین تعادل میان طنز، خشونت رفتاری و احساس، نسخه اولیه رجب را ماندگارتر کرد.
وقتی شخصیت به کاریکاتور تبدیل شد
با جلو رفتن مجموعه، فرمول موفقیت تغییر کرد. بخشهای احساسی و انسانی شخصیت رجب کمکم کنار رفت و ویژگیهای اغراقآمیز او پررنگتر شد؛ صدای بلندتر، دعواهای بیشتر، شوخیهای تندتر و رفتارهایی که دیگر کمتر به یک آدم واقعی شباهت داشتند.
در نقد شخصیتپردازی، برای چنین اتفاقی گاهی از اصطلاح Flanderization استفاده میشود؛ یعنی وقتی یک شخصیت در طول زمان فقط به چند ویژگی محدود و اغراقشده تقلیل پیدا میکند. در مورد رجب، ویژگیهایی مثل بیادبی، عصبانیت و رفتارهای غیرمنطقی آنقدر برجسته شدند که جنبههای عاطفی و انسانی او به حاشیه رفتند.
به همین دلیل، بخشی از مخاطبان احساس میکنند رجبِ قسمتهای جدید دیگر همان شخصیتی نیست که در ابتدا دوستش داشتند؛ او حالا بیشتر یک ابزار برای شوخیهای پرسروصداست تا شخصیتی که بتوان با او ارتباط احساسی برقرار کرد.
موفقیت تجاری؛ حتی با تغییر شخصیت
با وجود این انتقادها، نمیتوان موفقیت تجاری مجموعه را نادیده گرفت. «رجب ایودیک» یکی از پرفروشترین و پربینندهترین مجموعههای کمدی تاریخ سینمای ترکیه است. طبق آمارهای منتشرشده در منابعی مانند باکس آفیس ترکیه، فیلم اول این مجموعه در سال ۲۰۰۸ بیش از ۴.۳ میلیون تماشاگر در ترکیه داشت؛ رقمی بسیار قابلتوجه برای یک فیلم کمدی.
قسمتهای بعدی حتی در برخی موارد فروش و تعداد تماشاگران بیشتری ثبت کردند. برای مثال، Recep İvedik 4 در سال ۲۰۱۴ بیش از ۷ میلیون تماشاگر داشت و Recep İvedik 5 در سال ۲۰۱۷ نیز به یکی از پربینندهترین فیلمهای تاریخ سینمای ترکیه تبدیل شد. این آمار نشان میدهد حتی اگر بخشی از مخاطبان از تغییر شخصیت رجب ناراضی باشند، این فرمول همچنان برای بازار سینمای ترکیه بسیار سودآور بوده است.
چرا نسخه قدیمی محبوبتر به نظر میرسد؟
دلتنگی برای رجب قدیمی فقط نوستالژی نیست. در فیلم اول، مخاطب با شخصیتی روبهرو بود که در کنار رفتارهای خندهدار و بیقانونش، نوعی سادگی و صداقت داشت. او میخواست دوست داشته شود، تلاش میکرد خودش را ثابت کند و در پس ظاهر زمختش، انسانی آسیبپذیر بود.
اما در قسمتهای بعدی، این لایههای شخصیتی کمتر دیده شدند. داستانها بیشتر به سمت موقعیتهای بزرگتر، شوخیهای خشنتر و اتفاقات اغراقآمیز رفتند. نتیجه این شد که رجب از یک شخصیت کمدیِ قابللمس، به یک نماد اغراقشده از بینظمی و پرخاشگری تبدیل شد.
در نهایت، شاید دلیل محبوبیت فیلمهای ابتدایی «رجب ایودیک» همین باشد: آنها فقط بر پایه فریاد، دعوا و شوخیهای تند ساخته نشده بودند. در نسخه اول، رجب هنوز قلب داشت؛ هرچند آن را پشت رفتاری خشن و بیادبانه پنهان میکرد.
مجموعه «رجب ایودیک» همچنان یکی از موفقترین برندهای کمدی ترکیه است، اما برای بسیاری از طرفداران، نسخه قدیمی رجب چیز دیگری بود؛ شخصیتی خندهدار، عجیب، زمخت، اما در نهایت انسانیتر و دوستداشتنیتر.
