چرا مرد عنکبوتی مدام بازیگر عوض میکند؟
تغییر مداوم بازیگران نقش مرد عنکبوتی فقط یک تصمیم هنری ساده نیست؛ پشت این جابهجاییها ترکیبی از حقوق سینمایی پیچیده، قراردادهای استودیویی، شکست یا موفقیت تجاری، اختلافات خلاقانه و نیاز به تازهسازی شخصیت قرار دارد. به همین دلیل، برخلاف شخصیتهایی مثل آیرونمن با بازی رابرت داونی جونیور یا ولورین با بازی هیو جکمن، پیتر پارکر بارها با چهرههای متفاوت روی پرده سینما ظاهر شده است.
ریشه ماجرا؛ فروش حقوق مرد عنکبوتی به سونی
داستان از اواخر دهه ۱۹۹۰ آغاز شد؛ زمانی که Marvel (مارول) از نظر مالی در وضعیت بسیار دشواری قرار داشت و برای نجات خود، حقوق سینمایی چند شخصیت محبوبش را به استودیوهای مختلف واگذار کرد. در همین دوره، حقوق ساخت فیلمهای Spider-Man در اختیار Sony Pictures (سونی پیکچرز) قرار گرفت.
بر اساس گزارشهای رسانهای و صنعتی، قرارداد سونی شامل بندی بود که این شرکت برای حفظ حقوق سینمایی مرد عنکبوتی باید در بازههای مشخص، فیلم جدیدی از این شخصیت تولید و اکران میکرد؛ در غیر این صورت، امکان بازگشت حقوق به مارول مطرح میشد. همین بند باعث شد مرد عنکبوتی برای سونی فقط یک شخصیت محبوب نباشد، بلکه یک دارایی بسیار مهم تجاری باشد که باید دائماً فعال نگه داشته شود.
اهمیت این شخصیت هم کاملاً قابل درک است. طبق آمارهای گیشه جهانی، مجموعه فیلمهای مرد عنکبوتی تا امروز بیش از ۹ میلیارد دلار فروش جهانی داشتهاند و این شخصیت یکی از پرفروشترین قهرمانان تاریخ سینما محسوب میشود.
دوران توبی مگوایر؛ شروع طلایی و پایان پرتنش
اولین فیلم مدرن مرد عنکبوتی در سال ۲۰۰۲ با بازی توبی مگوایر و کارگردانی سم ریمی اکران شد. این فیلم با فروش جهانی حدود ۸۲۵ میلیون دلار موفقیتی عظیم بود و عملاً موج جدید فیلمهای ابرقهرمانی قرن بیستویکم را تقویت کرد.
فیلم دوم، Spider-Man 2 در سال ۲۰۰۴، حتی از نظر بسیاری از منتقدان و طرفداران یکی از بهترین فیلمهای ابرقهرمانی تاریخ است. این فیلم علاوه بر فروش حدود ۷۸۹ میلیون دلار، بهخاطر شخصیتپردازی، اکشن و حضور دکتر اختاپوس بسیار تحسین شد.
اما پشت صحنه، همهچیز بیحاشیه نبود. در زمان آمادهسازی فیلم دوم، گزارشهایی درباره وضعیت جسمی توبی مگوایر، دستمزد و احتمال جایگزینی او منتشر شد. حتی نام جیک جیلنهال نیز بهعنوان گزینه احتمالی برای نقش پیتر پارکر مطرح شد. در نهایت مگوایر در نقش باقی ماند، اما این اتفاق نشان داد که حتی موفقترین نسخه مرد عنکبوتی هم از تنشهای قراردادی و استودیویی دور نیست.
پس از Spider-Man 3 در سال ۲۰۰۷، که با وجود فروش بالای جهانی حدود ۸۹۵ میلیون دلار با واکنشهای انتقادی ضعیفتری روبهرو شد، قرار بود قسمت چهارم با سم ریمی ساخته شود. اما اختلافات خلاقانه، فشار زمانی و نارضایتی از مسیر فیلمنامه باعث شد پروژه Spider-Man 4 لغو شود. نتیجه؟ سونی تصمیم گرفت کل مجموعه را از ابتدا راهاندازی کند.
اندرو گارفیلد؛ ریبوتی که نیمهکاره ماند
در سال ۲۰۱۲، اندرو گارفیلد با فیلم The Amazing Spider-Man جای توبی مگوایر را گرفت. این نسخه تلاش داشت پیتر پارکر را جوانتر، مدرنتر و متفاوتتر نشان دهد. فیلم اول با فروش جهانی حدود ۷۵۸ میلیون دلار عملکرد قابل قبولی داشت.
اما مشکل اصلی با قسمت دوم یعنی The Amazing Spider-Man 2 در سال ۲۰۱۴ آغاز شد. این فیلم با وجود فروش جهانی حدود ۷۰۹ میلیون دلار، نسبت به انتظارات سونی و هزینههای تبلیغاتیاش چندان رضایتبخش نبود. از طرف دیگر، سونی برنامههای بزرگی برای ساخت دنیای سینمایی مستقل اطراف مرد عنکبوتی داشت؛ از جمله فیلمهایی درباره گروه Sinister Six و شخصیتهای فرعی.
این برنامهها بعد از واکنشهای متوسط به فیلم دوم و تغییرات مدیریتی و استراتژیک سونی متوقف شد. در گزارشهای بعدی، از اختلافات پشتپرده و سرد شدن رابطه میان گارفیلد و استودیو هم صحبت شد، هرچند همه جزئیات آن بهصورت رسمی و شفاف تأیید نشده است. در نهایت، دوران گارفیلد بعد از فقط دو فیلم به پایان رسید.
ورود تام هالند؛ توافق تاریخی سونی و مارول
در سال ۲۰۱۵، سونی و مارول به توافقی مهم رسیدند: مرد عنکبوتی میتوانست وارد دنیای سینمایی مارول / MCU شود، در حالی که حقوق سینمایی اصلی همچنان نزد سونی باقی میماند.
نتیجه این توافق، معرفی تام هالند در فیلم Captain America: Civil War در سال ۲۰۱۶ بود. حضور او کنار شخصیتهایی مثل آیرونمن با بازی رابرت داونی جونیور باعث شد نسخه جدید پیتر پارکر خیلی سریع با مخاطبان ارتباط برقرار کند.
فیلمهای مستقل تام هالند نیز موفقیت بزرگی داشتند:
- Spider-Man: Homecoming در سال ۲۰۱۷؛ فروش جهانی حدود ۸۸۰ میلیون دلار
- Spider-Man: Far From Home در سال ۲۰۱۹؛ فروش جهانی حدود ۱.۱۳ میلیارد دلار
- Spider-Man: No Way Home در سال ۲۰۲۱؛ فروش جهانی حدود ۱.۹ میلیارد دلار
بهویژه No Way Home با بازگرداندن توبی مگوایر و اندرو گارفیلد، نهتنها یک موفقیت تجاری عظیم بود، بلکه نشان داد تغییر بازیگران مرد عنکبوتی حالا خودش به بخشی از جذابیت فرهنگی این شخصیت تبدیل شده است.
چرا مرد عنکبوتی بیشتر از بقیه تغییر میکند؟
چند دلیل اصلی وجود دارد:
۱. حقوق سینمایی در اختیار مارول نیست
برخلاف آیرونمن یا بسیاری از شخصیتهای اصلی MCU، حقوق سینمایی مرد عنکبوتی سالهاست در اختیار سونی است. همین موضوع باعث میشود تصمیمگیری درباره آینده شخصیت، همیشه به همکاری یا اختلاف میان دو شرکت وابسته باشد.
۲. سونی باید شخصیت را فعال نگه دارد
مرد عنکبوتی برای سونی یک دارایی کلیدی است. ساخت فیلمهای جدید، چه با بازیگر قبلی و چه با بازیگر تازه، به حفظ ارزش تجاری این شخصیت کمک میکند.
۳. پیتر پارکر معمولاً باید جوان بماند
بخش مهمی از جذابیت مرد عنکبوتی به نوجوان یا جوان بودن او برمیگردد؛ پس هر چند سال یک بار، استودیوها وسوسه میشوند او را با بازیگری جوانتر و مناسب نسل جدید بازسازی کنند.
۴. ریبوت کردن سادهتر از ادامه دادن است
وقتی یک مجموعه با مشکل داستانی، انتقادی یا تجاری روبهرو میشود، استودیوها گاهی بهجای ادامه دادن، تصمیم میگیرند از ابتدا شروع کنند. این اتفاق هم برای نسخه توبی مگوایر افتاد و هم برای نسخه اندرو گارفیلد.
۵. مرد عنکبوتی شخصیت بسیار پرفروشی است
تا وقتی این شخصیت تا این حد محبوب و سودآور است، استودیوها اجازه نمیدهند مدت زیادی از پرده سینما دور بماند.
در نهایت، دلیل تغییر مداوم بازیگران نقش مرد عنکبوتی فقط این نیست که بازیگران کنار میروند یا سنشان بالا میرود. ماجرا بیشتر به ساختار حقوقی و تجاری این شخصیت برمیگردد. سونی برای حفظ و بهرهبرداری از حقوق سینمایی مرد عنکبوتی باید این برند را فعال نگه دارد و هر بار که یک مسیر داستانی به بنبست میرسد، ریبوت کردن و معرفی بازیگر جدید به گزینهای جدی تبدیل میشود.
به همین دلیل، اگر روزی تام هالند هم از این نقش کنار برود، احتمالاً مرد عنکبوتی متوقف نخواهد شد. پیتر پارکر یکی از ارزشمندترین شخصیتهای سینمایی دنیاست و تا زمانی که مخاطب دارد، نسخهای تازه از او بالاخره دوباره از میان آسمانخراشها تاب خواهد خورد.
