بیماری التهابی روده (Inflammatory Bowel Disease – IBD) عنوانی کلی برای دو اختلال مزمن بیماری کرون (Crohn’s Disease) و کولیت اولسراتیو (Ulcerative Colitis) است.
این بیماریها باعث التهاب طولانیمدت در دستگاه گوارش (Gastrointestinal Tract – GI) میشوند و حدود ۳ میلیون نفر در آمریکا را تحت تأثیر قرار دادهاند، عمدتاً پیش از سن ۳۵ سالگی.
در بیماری کرون، التهاب میتواند در سراسر دستگاه گوارش از دهان تا مقعد ایجاد شود، اما در کولیت اولسراتیو عمدتاً در روده بزرگ و راستروده محدود میماند. هر دو بیماری علائم مشترکی دارند، که اغلب باعث دشواری تشخیص در مراحل اولیه میشود.
چه زمانی علائم اولیه ظاهر میشوند؟
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ نشان داده است IBD ممکن است دوره طولانیمدتی از علائم خفیف یا مبهم را قبل از تشخیص بهوسیلهی آندوسکوپی (Endoscopy) و نمونهبرداری (Biopsy) داشته باشد؛ این دوره میتواند بیش از ۱۰ سال پیش از تشخیص قطعی آغاز شود.
دکتر جیانگوی سان (Jiangwei Sun)، پژوهشگر اپیدمیولوژی پزشکی در مؤسسه Karolinska Institutet سوئد، میگوید: «بیمارانی که بهدلیل علائم گوارشی نیازمند آندوسکوپی هستند، حتی اگر نتایج طبیعی باشد، در آینده در معرض افزایش خطر ابتلا به IBD قرار دارند.»
علائم رایج اولیه IBD
چه در کرون و چه در کولیت اولسراتیو، علائم معمول اولیه ممکن است با دیگر بیماریهای گوارشی اشتباه گرفته شوند، از جمله:
- اسهال مداوم
- درد شکم
- خونریزی مقعدی یا مدفوع خونی
- کاهش وزن غیرعمدی
- خستگی مفرط
این علائم ممکن است پیش از هرگونه یافته غیرعادی در آندوسکوپی یا بیوپسی ظاهر شوند و اغلب سالها ادامه یابند.
پژوهش جدید: ارتباط علائم زودرس با خطر آینده بیماری
در این مطالعه، گزارشهای بیوپسی گوارشی بین سالهای ۱۹۶۵ تا ۲۰۱۶ از پایگاه داده سلامت ملی سوئد بررسی شد. تمامی نمونهها مربوط به افراد با پوشش طبیعی مخاط روده بودند — نشانهای از نبود بیماری قابل مشاهده در آن زمان.
نتیجهها نشان دادند:
- ۲.۴٪ از کسانی که بیوپسی طبیعی داشتند، بعدها به IBD مبتلا شدند.
- در مقایسه، فقط ۰.۴٪ از کسانی که بیوپسی نداشتند به این بیماری دچار شدند.
به گفتهی دکتر جفری برینستین (Jeffrey Berinstein)، متخصص گوارش در دانشگاه Michigan Medicine، هرچند خطر به نسبت افزایش یافته است، اما تعداد مطلق موارد کم است — معادل یک مورد IBD از هر ۳۷ نفر طی ۳۰ سال پس از بیوپسی طبیعی.
چرا تشخیص IBD سخت است؟
IBD را «بیماری موذی و پنهان» مینامند، زیرا علائم آن بهتدریج و آهسته پیشرفت میکنند و بیماران اغلب با شرایط سازگار میشوند تا زمانی که آسیب شدید روده رخ دهد و تشخیص آشکار گردد.
دکتر استفان هولوبار (Stefan Holubar)، رئیس بخش جراحی IBD در Cleveland Clinic، میگوید: «بیمار تا زمانی که التهاب و آسیب روده گسترده شود، شاید تصور نکند دچار بیماری مزمن است؛ تنها در آن مرحله است که تشخیص واضح میشود.»
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
افرادی با خطر بالای ابتلا به IBD یا علائم مکرر گوارشی باید زیر نظر متخصص بیماریهای التهابی روده باشند. هدف از این پیگیری، تشخیص زودهنگام، درمان سریع و جلوگیری از آسیب بافتی ناشی از التهاب مزمن است.
دکتر برینستین میگوید: «داشتن علائم و بیوپسی منفی لزوماً بیماری را رد نمیکند. اگر علائم به درمانهای غیراختصاصی پاسخ ندهند، باید آندوسکوپی مجدد انجام شود.»
مدیریت و درمان IBD
اگرچه IBD یک بیماری مادامالعمر است، ولی قابلمدیریت است. پیشرفتهای پزشکی در سالهای اخیر درمانهای بسیار هدفمندتر و مؤثرتری ایجاد کردهاند که میتوانند التهاب را کنترل کرده و کیفیت زندگی بیماران را حفظ کنند.
دکتر هولوبار توضیح میدهد: «اکنون گزینههای درمانی زیادی در دسترس داریم تا التهاب را کنترل کنیم و به بیماران کمک کنیم زندگی طبیعیتری داشته باشند.»
علائم IBD ممکن است سالها پیش از تشخیص بالینی ظاهر شوند — حتی زمانی که آندوسکوپی طبیعی به نظر برسد. مهمترین نشانهها شامل اسهال مزمن، درد شکمی، خونریزی گوارشی و خستگی مداوم هستند. تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم میتواند از آسیبهای جدی روده جلوگیری کرده و درمان موثرتر را ممکن سازد.
در صورت بروز علائم گوارشی مکرر یا غیرقابل توضیح، بهتر است با پزشک متخصص IBD مشورت کنید و در صورت نیاز، پایش دورهای با آندوسکوپی و آزمایشهای تکمیلی انجام دهید.
