«لاسلو کراسناهورکایی» برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۵ شد؛ استاد مجارستانی «لذت در دل جهنم»
آکادمی سوئد امروز اعلام کرد که لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده برجسته و ۷۱ ساله مجارستانی، برنده جایزه نوبل ادبیات سال ۲۰۲۵ شده است. در بیانیه این آکادمی، آثار او به عنوان «مجموعهای خیرهکننده و دوراندیش که در میان ترس آخرالزمانی، قدرت هنر را دوباره به یاد میآورد» توصیف شد.
کراسناهورکایی که به خاطر رمانهای دیستوپیایی و غمانگیزش شهرت دارد، پیشتر موفق به دریافت جوایز مهمی چون نشنال بوک اوارد برای ادبیات ترجمهشده (۲۰۱۹) و منبوکر بینالمللی (۲۰۱۵) شده است. برخی از آثار او، از جمله رمانهای Satantango و The Melancholy of Resistance، به فیلمهای بلند تبدیل شدهاند و همکاری طولانی با کارگردان نامدار مجارستان، «بِلا تار»، داشتهاند.
نویسندگان و منتقدان برجسته، برنده شدن کراسناهورکایی را شایسته میدانند. «هاری کونزرو» او را چنین توصیف کرده:
«شهرت او به عنوان چهرهای جدی و متعهد به فرهنگ والای اروپایی درست است، هرچند بخشی از آثارش بیرحمانه تاریک و دشوارند. اما او نویسندهای کنجکاو، بازیگوش و حتی بسیار بامزه است. وقتی او را میخوانم، به عنوان یک انسان و هنرمند احساس قوت قلب میکنم. او نشان میدهد که چه چیزهایی ممکن است.»
«آندرس اُلسون»، رئیس کمیته نوبل، آثار او را نمونهای عالی از سنت حماسی اروپای مرکزی دانست که از کافکا تا «توماس برنهارد» امتداد دارد و با طنز ابزورد و اغراقهای غریب شناخته میشود. او ویژگی منحصربهفرد سبک کراسناهورکایی را چنین شرح داد:
«جملات طولانی و پرپیچوخم، بدون نقطه کامل، که جریان سیال و خاص قلم او را ساختهاند.»
«سوزان سونتاگ» او را «استاد معاصر مجارستانیِ آخرالزمان» نامیده و «و. گ. زِبالد» جهانی بودن دیدگاهش را ستوده است. منتقد ادبی «جیمز وود» نیز نوشته بود:
«کتابهایش مثل پول کمیاب بین خوانندگان دست به دست میشود.»
کراسناهورکایی در سال ۱۹۵۴ در شهر «گیولا» در مجارستان به دنیا آمد. نخستین رمانش، Satantango، در سال ۱۹۸۵ منتشر شد و با نگاهی خیرهکننده به فروپاشی یک جامعه روستایی، جایگاه او را تثبیت کرد. سه دهه بعد، ترجمه انگلیسی این کتاب جایزه منبوکر بینالمللی را برد. این رمان بعدها در اقتباسی سینمایی هفتساعته توسط «بلا تار» ساخته شد که توجه جهان را به سبک بیهمتای نویسنده جلب کرد.
در سال ۱۹۸۷ او از مجارستان کمونیستی خارج شد و یک سال را با بورس هنری در «برلین غربی» گذراند. سفرهای بعدیاش به مغولستان و چین الهامبخش آثاری چون The Prisoner of Urga و Destruction and Sorrow Beneath the Heavens شد.
هنگام نگارش رمان «War and War»، مدتها در نقاط مختلف اروپا اقامت داشت و مدتی را در آپارتمان «آلن گینزبرگ» در نیویورک زندگی کرد. او حمایت این شاعر نامدار بیت را حیاتی برای تکمیل رمان دانسته است.
آثار کراسناهورکایی معمولا با جملههای بلند و ساختار روایی سیال شناخته میشوند. در رمان Satantango، هر یک از فصلهای دوازدهگانه تنها یک بند طولانی دارد و نقطهگذاری رایج حذف شده است. این شیوه به شدت بر حس فشار، فرسایش و پایانناپذیری روایت تاکید میکند.
او در سال ۲۰۱۵ در گفتوگویی درباره کارش گفت:
«حروف؛ از حروف، کلمات؛ از کلمات، جملات کوتاه؛ سپس جملات بلندتر، و در نهایت بسیار طولانی؛ به مدت ۳۵ سال. زیبایی در زبان. لذت در دل جهنم.»
وقتی از او پرسیده شد برای خواننده تازهوارد چه کتابی توصیه میکند، پاسخ داد:
«هیچ کتابی پیشنهاد نمیکنم. ترجیح میدهم آنها بیرون بروند، کنار جوی آبی بنشینند، بدون کاری انجام دادن یا فکری کردن، در سکوت بمانند، مثل سنگ. آنوقت شاید کسی را ملاقات کنند که کتابهای مرا خوانده باشد.»
قبل از اعلام رسمی، شرکت «لبروکس» نام کراسناهورکایی و نویسنده پیشرو چینی «کان شوه» را به عنوان بختهای اصلی نوبل امسال فهرست کرده بود. در نهایت، پس از ۱۱۷ دوره اعطای این جایزه از سال ۱۹۰۱، کراسناهورکایی به فهرست برندگان پیوست. برندگان اخیر شامل «آنی ارنو»، «باب دیلن»، «عبدالرزاق گورنا»، «لوئیز گلیک»، «پیتر هاندکه» و «اولگا توکارچوک» هستند. سال گذشته نویسنده کرهای «هان کانگ» – خالق رمان معروف The Vegetarian – این جایزه را برد.
«فیونا سمپسون»، شاعر و نویسنده، با بیان اینکه آثار او «یادآور دشواری زندگی، نبود اراده آزاد و رنگهای تیره زمانها و مکانهای مختلف» است، افزود: «در زمانی که اروپا دوباره میان فشار روسیه و آمریکا قرار گرفته، کارهای او خواندنی ضروری هستند.»
کراسناهورکایی در دسامبر در مراسمی در استکهلم مدال و دیپلم نوبل را دریافت خواهد کرد — افتخاری که به گفته بسیاری از نویسندگان، شایسته کارنامه پربار و منحصربهفرد اوست.
