نقد «Cunk on Cinema»؛ تاریخ سینما به روایت کسی که همه‌چیز را اشتباه فهمیده است
«دایان مورگان» در تازه‌ترین ماجراجویی «فیلومنا کانک»، از تولد سینما تا هوش مصنوعی را زیرورو می‌کند؛ نتیجه همچنان خنده‌دار است، هرچند فرمول آشنای این مجموعه گاهی تکرار می‌شود.
«فیلومنا کانک» برای روایت تاریخ سینما انتخاب عجیبی است: مجری‌ای که با اطمینان کامل درباره موضوعاتی حرف می‌زند که اغلب حتی نامشان را درست به خاطر نمی‌آورد. اما همین فاصله میان لحن جدی او و برداشت‌های به‌طرز باشکوهی غلطش، موتور کمدی «Cunk on Cinema» است. تازه‌ترین اثر طنز «چارلی بروکر» و «دایان مورگان» هم‌زمان ادای مستندهای آموزشی را درمی‌آورد و نشان می‌دهد یک پرسش بی‌ربط، اگر با چهره‌ای کاملاً جدی مطرح شود، تا چه اندازه می‌تواند خنده‌دار باشد.
کانک پیش‌تر در «Cunk on Britain» و «Cunk on Earth» به سراغ تاریخ و جهان رفته بود. این بار مسیرش از روزگاری آغاز می‌شود که هنوز فیلمی وجود نداشت و به عکاسی، سینمای صامت، فیلم‌های ناطق، جریان‌های سینمایی و بلاک‌باسترها می‌رسد. «دایان مورگان» با همان لحن خشک و مطمئن، نکته‌های واقعی تاریخ سینما را کنار تعبیرهایی می‌گذارد که انگار حاصل یک سوءتفاهم تمام‌عیارند. مرور کوتاه اکسپرسیونیسم آلمان، موج نوی فرانسه، اثر کولشوف و قواعد محدودکننده هالیوود به برنامه چارچوبی مستندگونه می‌دهد؛ هرچند هدف اصلی آن درس‌دادن نیست.
بخش مهمی از جذابیت مجموعه در گفت‌وگوهای کانک با مهمانانش شکل می‌گیرد. «بندیکت کامبربچ»، «مایکل بی»، «استیون ای. د سوزا» و منتقد سینما «مارک کرمود» از جمله کسانی هستند که باید به سوال‌های او پاسخ دهند؛ سوال‌هایی که گاه از تلفظ اشتباه نام یک فیلم شروع می‌شوند و به نتیجه‌ای می‌رسند که هیچ‌کس انتظارش را ندارد. واکنش مهمانان یکسان نیست: بعضی خونسرد می‌مانند، بعضی گیج می‌شوند و بعضی به‌سختی می‌کوشند پاسخی جدی پیدا کنند. البته نمی‌توان با اطمینان گفت کدام‌یک از آن‌ها واقعاً از شوخی بی‌خبر بوده‌اند و کدام‌یک آگاهانه همراهی کرده‌اند. خوشبختانه طنز برنامه نیز بیشتر بر موقعیت و مکث‌های معذب بنا شده است تا تحقیر مهمانان.
دقت اجرای «مورگان» اجازه نمی‌دهد این موقعیت‌ها صرفاً به چند اشتباه لفظی فروکاسته شوند. کانک از حرف‌های نامربوطش عقب‌نشینی نمی‌کند؛ هرچه پاسخ کارشناس منطقی‌تر باشد، او با اطمینان بیشتری مسیر دیگری می‌رود. شوخی‌های مربوط به «Mary Poppins» و «The Sound of Music»، یا برداشت عجیبش از «Taxi Driver»، نمونه‌هایی از لحظاتی هستند که برنامه از یک بازی زبانی ساده فراتر می‌رود و منطق فیلم‌ها را عمداً وارونه می‌کند. علاقه مکرر کانک به هوش مصنوعی هم با همین شخصیت جور درمی‌آید: او حتی می‌کوشد از چت‌جی‌پی‌تی برای تأیید تصورهای نادرست خود کمک بگیرد.
بااین‌همه، «Cunk on Cinema» از محدودیت فرمولش در امان نیست. وقتی مهمان و تماشاگر هر دو تا حدی می‌دانند قرار است چه اتفاقی بیفتد، پرسش‌های مبتنی بر نام‌های اشتباه یا مکث‌های طولانی دیگر همیشه غافلگیرکننده نیستند. برخی شوخی‌ها به‌خوبی می‌نشینند و برخی فقط لبخندی کوتاه می‌آورند. تفاوت این اثر با بهترین لحظات ماجراجویی‌های قبلی کانک نیز همین‌جاست: گاهی به‌جای آنکه سوال نامعقول او بحثی غیرمنتظره بسازد، صحنه به واکنش گیج مهمان بسنده می‌کند.
با وجود این افت‌وخیز، «Cunk on Cinema» همچنان تماشایی است. مجموعه به اندازه کافی از تاریخ واقعی سینما وام می‌گیرد تا شوخی‌هایش نقطه اتکا داشته باشند و به اندازه کافی به «دایان مورگان» میدان می‌دهد تا آن تاریخ را با جدیتی مضحک به هم بریزد. شاید پس از تماشایش چیز زیادی درباره سینما یاد نگیرید، اما احتمالاً مدتی طول می‌کشد تا بتوانید نام بعضی فیلم‌ها را دوباره بدون یادآوری برداشت‌های کانک بشنوید.
