نگاهی به نمایش «ماهیت اشیاء» (Eşyanın Tabiatı)

نمایش «ماهیت اشیاء» (Eşyanın Tabiatı) تازه‌ترین اثر گروه Aysa Prodüksiyon به نویسندگی و کارگردانی فرهات ارگون، این‌بار تماشاگر را به دل یک موقعیت بسته و پر رمز و راز می‌برد؛ جایی که هر گفت‌وگو، هر حرکت، و حتی هر اشیای روی صحنه ممکن است معنایی پنهان داشته باشد. این نمایش از همان آغاز، همچون یک عروسک روسی «ماتروشکا»، لایه‌لایه جهان خود را آشکار می‌کند و هر بار لایه‌ای تازه از داستان را به تماشاگر نشان می‌دهد.

در خط روایی اصلی، یاسمین (با بازی آسلیهان مالبورا) برای یک مصاحبه کاری نزد یاووز (با بازی مرت توراک) می‌آید؛ اما این مصاحبه با چند آزمون عجیب همراه است. او باید حدس بزند برای چه شغلی دعوت شده و این تنها آغاز سلسله‌ای از معما، بازی‌های روانی و موقعیت‌های غیرمنتظره است که مرز واقعیت و خیال را در هم می‌شکند.

بزرگ‌ترین نقطه قوت «ماهیت اشیاء» بدون شک بازی‌های اثرگذار مرت توراک و آسلیهان مالبوراست. توراک که پیش‌تر هم بازی‌های درخشانی از او دیده‌ایم، در این نمایش به‌خوبی ظرفیت‌های نقش را می‌کاود و با صدایی لرزان اما قدرتمند، بخش‌های عاطفی را زنده می‌کند. مالبورا نیز با حضور تازه‌نفس خود، اجرای روان و نگاه‌های پرمعنا، به شکل طبیعی با توراک یک شیمی صحنه‌ای ایجاد کرده که مخاطب را تا پایان همراه نگه می‌دارد. لحظاتی که نقش‌ها به مرزهای یکدیگر فشار می‌آورند، نقطه‌های اوج این تعامل‌اند.

صحنه‌پردازی نمایش با تأکید بر فضای واقعی یک دفتر طراحی شده است. جزئیات، به اندازه و هوشمندانه چیده شده‌اند. در پس‌زمینه، نسخه‌ای بازآفرینی‌شده از نقاشی مشهور «پسر انسان» اثر رنه ماگریت دیده می‌شود؛ انتخابی که با مضمون نمایش پیوند معنایی دارد. همان‌طور که ماگریت گفته «هر آنچه می‌بینیم چیز دیگری را پنهان می‌کند»، نمایش نیز بر ساختاری استوار است که واقعیت‌ها را پشت پرده‌ای از نشانه‌ها و ابهامات مخفی می‌کند.

نمایش به شدت وابسته به لحظات غافلگیرکننده است. هرچند این انتخاب می‌تواند مخاطب را در طول اجرا سرگرم و کنجکاو نگه دارد، اما پس از پایان نمایش، زیرمتن‌ها و بنیان فکری اثر از قدرت لحظه‌ای آن عقب می‌مانند. بسیاری از نقطه‌عطف‌های داستان با افشای پشت‌پرده‌ها همراه است – «می‌فهمیم که مصاحبه کاری فقط پوشش بوده»، «یاووز قصد قتل داشته»، «یاسمین پلیس است»، «یاووز پدر اوست»، «یاووز درگیر سرطان است» – اما این حجم از «مگرها» اگرچه هیجان‌انگیز است، در نهایت از انسجام تماتیک می‌کاهد.

اگر هدف نویسنده، با استفاده از عنوان «ماهیت اشیاء»، تأکید بر انتقال زنجیره‌ای آسیب‌های خانوادگی و نقش والدین مشکل‌دار بوده، انتخاب هوشمندانه‌ای است. اما روایت، فراتر از الگوی شناخته‌شده «والد آسیب‌زا و فرزند قربانی» نمی‌رود و از پیچیدگی‌های روانی یا اجتماعی بیشتر که می‌توانست به اثر عمق دهد، بهره‌گیری نمی‌کند. شخصیت یاووز، با وجود پرداخت‌های جزئی و تلاش برای جلب همدلی، همچنان در محدوده کلیشه‌های این تیپ باقی می‌ماند.

موسیقی ساکی چیمن که در لحظه‌های پایانی اوج می‌گیرد، بخش مهمی از بار احساسی نمایش را به دوش می‌کشد و صحنه پایانی را ماندگارتر می‌سازد. جالب آن‌که پدر او، مظلومی چیمن نیز تجربه خلق موسیقی صحنه‌ای داشته و یک پیوند هنری خانوادگی در این همکاری احساس می‌شود.

نهایتا باید گفت «ماهیت اشیاء» نمایشی است که بیش از هر چیز بر حضور و بازی دو بازیگر اصلی‌اش استوار است. طراحی صحنه و نشانه‌های بصری هوشمندانه فضای اثر را غنی کرده و غافلگیری‌های متعدد باعث می‌شوند مخاطب تا پایان درگیر بماند. با این حال، نبود بنیان داستانی عمیق و وابستگی بیش از حد به افشاگری‌های لحظه‌ای، مانع از ماندگاری احساسی و فکری آن پس از اجرا می‌شود. اگر به دنبال دیدن یک بازیگری قدرتمند به‌ویژه از مرت توراک هستید، این نمایش انتخاب مناسبی است.