رودخانهها معمولاً مسیرهای طولانی و پرپیچوخمی را طی میکنند، اما همه آنها به کیلومترها جریان نیاز ندارند. نمونه بارز، رود رو (Roe River) در ایالت مونتانا آمریکا است که تنها ۲۰۱ فوت (حدود ۶۱ متر) بین چشمه غولپیکر (Giant Springs) و رود میسوری (Missouri River) جریان دارد.
عنوان کوتاهترین رودخانه جهان
در سال ۱۹۸۹، کتاب رکوردهای گینس (Guinness Book of World Records) رود رو را بهعنوان «کوتاهترین رودخانه جهان» معرفی کرد. پیش از آن، این عنوان متعلق به رود دی (D River) در لینکلن سیتی، اورگن بود که طول آن ۴۴۰ فوت (حدود ۱۳۴ متر) اندازهگیری شده بود.
اندازهگیریهای مختلف، طول گوناگونی برای این رودخانهها ثبت کرده و همین باعث شد بحث بین ساکنان دو شهر شکل بگیرد که کدامیک بهطور واقعی کوتاهترین است. سرانجام در سال ۲۰۰۶، گینس برای جلوگیری از جنجال، این دستهبندی را کلاً از لیست رکوردها حذف کرد.
نمونههای حتی کوتاهتر در دنیا
طبق World Atlas، رودخانههایی کوتاهتر از رو نیز وجود دارند:
- رود تامبوراسی (Tamborasi River) در اندونزی: طول حدود ۲۰ متر (۶۵.۶ فوت)
- رود کوواسلوا (Kovasselva River) در نروژ: طول حدود ۶۵.۶ فوت
آیا یک رودخانه میتواند تنها ۲۰ متر جریان داشته باشد؟
تعریف رودخانه تا حدی گسترده است. بر اساس تعریف سازمان زمینشناسی ایالات متحده (U.S. Geological Survey):
- رودخانه جریان دائمی آب بهصورت جریان (Current) دارد.
- از منابع مرتفع (Upland Sources) تغذیه میشود.
- آب را به اقیانوس، رود دیگری، دریاچه یا یک حوزه آبریز (Watershed) منتقل میکند.
درک کلی این است که نهرها و جویبارها به هم میپیوندند و جریان (Stream) تشکیل میدهند، جریانهای بزرگتر به رود (River) تبدیل میشوند و رودخانهها نهایتاً آب را از ارتفاعات به پاییندست، تا محل تخلیه (مانند اقیانوس) منتقل میکنند.
سیستم ردهبندی رودخانهها – طبقهبندی استرالر
در سال ۱۹۵۲، پروفسور علوم زمینشناسی دانشگاه کلمبیا، آرتور نیول استرالر (Arthur Newell Strahler) برای طبقهبندی جریانها و رودخانهها، سیستمی با ۱۲ مرتبه معرفی کرد؛ این سیستم بر اساس شاخهها یا انشعابهای فرعی (Tributaries) عمل میکند.
- جریانهای سطح یک و دو: مستقیماً به جریان بزرگتر میپیوندند و جریان دیگری به آنها نمیریزد.
- Headwater Streams (جویبارهای سرچشمهای یا جویبارهای بالادست): معمولاً از رتبه اول تا سوم و بیش از ۸۰٪ آبراههای جهان را تشکیل میدهند.
- جریانهای چهارم تا ششم: متوسط محسوب میشوند و از دیگر جریانها تغذیه میگردند.
- هر رتبهی بالاتر از ششم: چندین شاخه دارند و رودخانه واقعی محسوب میشوند.
بر اساس این سیستم:
- رود میسیسیپی (Mississippi River): رود مرتبطه هشتم (Order 8)
- رود آمازون (Amazon River): مرتبه ۱۲، بزرگترین رود جهان از نظر حجم آب، با طول حدود ۴,۳۴۵ مایل (۶,۹۹۳ کیلومتر)
در برابر چنین غولی، رود رو شبیه یک جویبار کوچک است.
نکته جالب و تلخ
آلودهترین رود جهان، رود سیتاروم (Citarum River) در اندونزی است. این رودخانه زمانی محل شکوفایی فرهنگ سفالگری «Buni» در دوران پیشاتاریخ بود، اما اکنون آنقدر از پلاستیک، زباله خانگی و صنعتی، فاضلاب خام و دیگر پسماندهای انسانی انباشته شده که آب آن تقریباً نامرئی شده است.
کوتاهترین رودها مانند رو، دی، تامبوراسی یا کوواسلوا گرچه از نظر طول با اقیانوسها و رودهای عظیم قابلمقایسه نیستند، اما نشان میدهند که «رودخانه» بودن تنها به طول وابسته نیست؛ بلکه جریان دائمی، منبع تغذیه و محل تخلیه معیارهای مهمتری هستند. بعضی از آنها حتی میتوانند کمتر از طول یک زمین فوتبال باشند و همچنان عنوان «رود» را یدک بکشند.
