پژوهش تازهای از دانشگاه آکسفورد (University of Oxford) نویدبخش خبر خوبی برای حدود میلیونها مبتلا به کلسترول بالا (High Cholesterol) است.
بر اساس نتایج منتشرشده در مجله The Lancet، داروهای گروه استاتینها (Statins) — که برای کاهش کلسترول خون به کار میروند — در واقع بیشتر عوارض شایع ذکرشده روی بستهبندی خود مانند افزایش وزن، تهوع و خستگی را ایجاد نمیکنند.
دکتر مایکل دی. شاپیرو (Michael D. Shapiro)، مدیر مرکز قلب و پیشگیری در دانشگاه Wake Forest Baptist Health، میگوید: «استاتینها داروهایی نجاتبخش هستند، اما بسیاری از بیماران به دلیل ترس از عوارض احتمالی از دریافت مزایای حیاتی آنها خودداری میکنند.»
استاتینها و ترس از عوارض جانبی
کلسترول بالا یکی از عوامل اصلی خطر در بیماریهای قلبیعروقی (Cardiovascular Disease)، از جمله حمله قلبی و سکته مغزی است.
استاتینها در کاهش کلسترول بسیار مؤثرند، اما دکتر کریستینا ریت (Christina Reith)، استاد اپیدمیولوژی بالینی در بخش سلامت جمعیت آکسفورد، توضیح میدهد: «شواهد علمی پشت بسیاری از عوارض ذکرشده در بروشور استاتینها بسیار ضعیف است، به همین دلیل تصمیم گرفتیم به شکل دقیق آنها را بررسی کنیم.»
بررسیهای چندساله درباره عوارض استاتین
پژوهشگران طی چند سال اخیر چند مطالعه بزرگ در همین زمینه انجام دادهاند:
- ۲۰۲۲: بررسی شایعترین عارضه یعنی درد یا گرفتگی عضلات (Muscle Pain).
نتیجه: حدود یکچهارم افراد دچار علائم عضلانی میشدند، اما در گروه دارونما میزان مشابهی مشاهده شد. فقط ۱٪ خطر افزودهشده نسبت به استاتین وجود داشت و بیشتر در سال نخست درمان رخ میداد.البته استاتینها میتوانند بهندرت باعث بیماری عضلانی جدی به نام میوپاتی (Myopathy) شوند، اما دکتر ریت میگوید: «این وضعیت بسیار نادر است و فقط در یک نفر از هر ۱۰٬۰۰۰ بیمار دیده میشود.» - ۲۰۲۴: بررسی ارتباط استاتینها و دیابت.
مطالعه نشان داد استاتینها ممکن است کمی سطح قند خون را افزایش دهند، اما تشخیص دیابت جدید فقط در بیمارانی رخ میدهد که پیشتر قند خون بالا داشتهاند.
پژوهش جدید و گستردهترین تحلیل از عوارض جانبی استاتین
در جدیدترین مطالعه که در ۵ فوریه ۲۰۲۶ در مجله The Lancet منتشر شد، تیم آکسفورد اثر ۶۶ نوع عارضه احتمالی درجشده در برچسبهای دارویی استاتین را بررسی کرد.
- دادهها از ۲۳ کارآزمایی تصادفی دوسوکور شامل ۱۲۴٬۰۰۰ شرکتکننده گرفته شد.
- همچنین نتایج چهار مطالعه دیگر با حدود ۳۰٬۷۰۰ شرکتکننده مقایسهای میان درمانهای شدیدتر و ملایمتر را شامل میشد.
نتایج: اکثر عوارض شایع مانند افسردگی، اختلال خواب، اختلال شناختی، خستگی یا اختلال نعوظ، در هر دو گروه دارو و دارونما بهطور مشابه دیده شدند — یعنی ناشی از خود دارو نیستند.
فقط در چهار مورد، افزایش جزئی خطر دیده شد:
- تغییرات خفیف در آزمایشهای عملکرد کبد بدون بروز التهاب کبد (Hepatitis) یا نارسایی کبدی (Liver Failure)
- تغییرات جزئی در ترکیب ادرار و ادم (Edema) یا تورم ناشی از تجمع مایع — با اهمیت بالینی نامشخص
به گفته دکتر ریت: «این یافتهها نشان میدهد مزایای شناختهشده استاتینها بهمراتب از خطرات احتمالی آنها بیشتر است.»
دیدگاه متخصصان قلب و سلامت عمومی
دکتر شاپیرو این مطالعه را «جامعترین تحلیل انجامشده درباره عوارض استاتینها» میخواند. دکتر گوردون هوگینز (Gordon Huggins)، متخصص قلب در مرکز پزشکی Tufts Medical Center نیز تأیید کرد که نتایج با تجربه بالینی پزشکان همخوانی دارد: «در تجارب من، سطح نگرانی بیماران معمولاً بسیار بالاتر از آن چیزی است که واقعاً مشاهده میکنیم. اکثریت قریببهاتفاق بیماران، استاتین را بهخوبی تحمل میکنند.»
پیامدهای کلینیکی و عمومی مطالعه
به گفته متخصصان، این نتایج میتواند به کاهش ترس بیماران از مصرف استاتین کمک کرده و حتی موجب بازنگری برچسب دارویی و بروشورهای هشداردهنده فعلی شود.
عوارض تاییدشده و شناختهشده تا امروز عبارتاند از:
- علائم عضلانی خفیف (در اقلیت بیماران و عمدتاً در سال اول درمان)
- افزایش اندک خطر دیابت در افراد با زمینه قند خون بالا
- افزایش خفیف آنزیمهای کبدی که معمولاً به بیماری واقعی کبد تبدیل نمیشود
افراد با بیماریهای پیشین کبدی یا خطر بالای دیابت ممکن است حساستر باشند، اما همچنان مزایای قلبی عروقی بر خطرات احتمالی غلبه دارند.
دکتر شاپیرو افزود: «حتی در این گروهها، خطر مطلق پایین است و محافظت در برابر بیماریهای قلبی معمولاً ارزش بیشتری دارد.»
دکتر هوگینز نیز اشاره کرد که بیماران بالای ۷۵ سال ممکن است بهتر باشد استاتین را در دوز پایینتر استفاده کنند تا تحمل دارو حفظ شود.
نهایتا، استاتینها یکی از مهمترین درمانهای پیشگیرانه در کنترل کلسترول و محافظت از قلب هستند. پژوهش تازه نشان میدهد بسیاری از نگرانیهای شایع درباره عوارض جانبی آنها بیپایهاند و فقط موارد نادر، خفیف یا محدود در گروههای خاص رخ میدهد.
اگر کلسترول بالایی دارید، توصیه میشود با پزشک خود درباره ریسک قلبیعروقی و انتخاب مناسبترین نوع و دوز استاتین مشورت کنید. استفاده منطقی از این دارو میتواند از حمله قلبی و سکته پیشگیری کرده و کیفیت زندگی را بهطور قابلتوجهی بهبود دهد.
