بمب منطقی چیست

در دسامبر ۲۰۰۶، یک کارمند سابق شرکت مالی «یو‌بی‌اس پین‌وبر» (UBS PaineWebber) به نام راجر دورونیو (Roger Duronio) به هشت سال زندان و پرداخت بیش از ۳ میلیون دلار غرامت محکوم شد. جرم او کاشتن یک بمب منطقی (Logic Bomb) در شبکه کامپیوتری شرکت در سال ۲۰۰۲ بود. با فعال شدن این کد مخرب، حدود ۱۰۰۰ رایانه فایل‌های حیاتی خود را از دست دادند، زیرا کد شروع به حذف داده‌ها کرد.

دورونیو تصور می‌کرد این حمله باعث سقوط قیمت سهام UBS می‌شود. او ۲۳ هزار دلار در قراردادهای اختیار فروش (Put Option Contracts) سرمایه‌گذاری کرده بود تا از افت قیمت سهام سود ببرد. اما قیمت سهام تغییری نکرد و نتیجه این اقدام فقط زندان و بدهی مالی سنگین بود.

تعریف بمب منطقی

بمب منطقی که گاهی «کد سرباره» (Slag Code) هم نامیده می‌شود، قطعه‌ای از کد رایانه‌ای است که تا زمان وقوع یک شرط خاص غیرفعال باقی می‌ماند و سپس یک عمل مخرب انجام می‌دهد؛ مانند:

• پاک کردن هارد دیسک
• حذف فایل‌های خاص
• ارسال اطلاعات محرمانه به افراد غیرمجاز
• از کار انداختن شبکه برای چندین روز

تفاوت بمب منطقی با ویروس

بمب منطقی لزوماً یک ویروس (Virus) نیست.

• ویروس‌ها معمولاً تکثیر می‌شوند.
• بمب منطقی فقط یک وظیفه مشخص را اجرا می‌کند و معمولاً در همان شبکه باقی می‌ماند.

برخی ویروس‌ها دارای ماژول بمب منطقی هستند (مثلاً فعال‌شدن در یک تاریخ و ساعت خاص)، اما در حالت کلی، بمب منطقی ساده‌تر از ویروس ساخته می‌شود.

انواع محرک‌ها

• محرک مثبت: تاریخ یا ساعت مشخص، یا حذف نام کارمند از پایگاه حقوق و دستمزد
• محرک منفی: انجام نشدن یک فرمان تا زمان مشخص (که ممکن است به‌دلیل اخراج، استعفا یا حتی بستری شدن کارمند رخ دهد)

محرک‌های منفی خطرناک‌ترند، چون احتمال فعال شدن تصادفی بمب بسیار بالاست.

عاملان رایج

بمب منطقی اغلب به «سندرم کارمند ناراضی» (Disgruntled Employee Syndrome) نسبت داده می‌شود. معمولاً کارکنان بخش فناوری اطلاعات (IT) به دلیل دسترسی و دانش فنی، توانایی کاشت آن را دارند.

پیشگیری

کارشناسان امنیت رایانه توصیه می‌کنند:

• پایش مداوم شبکه
• استفاده از نرم‌افزارهای ضدویروس
• اسکن مداوم هر رایانه، نه فقط کل شبکه

استفاده غیرمخرب

یک کاربرد غیرمخرب مشابه، در نسخه‌های آزمایشی نرم‌افزار (Free Trial Software) دیده می‌شود؛ جایی که کدی پس از مدت مشخص، نرم‌افزار را غیرفعال یا محدود می‌کند. چون این کار مخرب نیست و کاربر از آن آگاه است، معمولاً «بمب منطقی» نامیده نمی‌شود.