برخلاف خانه تولد مصطفی کمال آتاتورک در تسالونیکی که سالهاست بهعنوان موزه نگهداری میشود، سرنوشت خانههای مرتبط با آدولف هیتلر در اتریش و آلمان مسیر کاملاً متفاوتی داشته است. دلیل اصلی این تفاوت، فقط تاریخی بودن بناها نیست؛ بلکه نگرانی جدی از تبدیل شدن این مکانها به نماد سیاسی، زیارتگاه افراطگرایان یا محل تجمع جریانهای نئونازی است.
خانه تولد هیتلر در اتریش کجاست؟
آدولف هیتلر در ۲۰ آوریل ۱۸۸۹ در شهر براونائو آم این (Braunau am Inn) در اتریش متولد شد. ساختمانی که محل تولد او بود، در خیابان Salzburger Vorstadt 15 قرار دارد؛ بنایی که سالها بحثبرانگیزترین ساختمان کوچک اتریش محسوب میشد.
این خانه در دورههای مختلف کاربریهای متفاوتی داشت؛ از جمله مدتی بهعنوان مرکز خدمات اجتماعی و مرکز روزانه برای افراد دارای معلولیت استفاده میشد. اما پس از خالی شدن ساختمان، نگرانیها درباره سوءاستفاده گروههای افراطی از آن بیشتر شد.
چرا دولت اتریش خانه را مصادره کرد؟
خانه تولد هیتلر سالها در مالکیت خصوصی بود، اما دولت اتریش بهدلیل حساسیت تاریخی و امنیتی، سرانجام برای کنترل کامل آن اقدام کرد. طبق گزارش رسانههایی مانند BBC، Reuters و Associated Press، دولت اتریش در سالهای بعد از ۲۰۱۶ روند تملک اجباری ساختمان را پیش برد و در نهایت آن را تحت اختیار دولت قرار داد.
هدف اصلی این تصمیم، جلوگیری از تبدیل شدن خانه به مکانی برای تجمع نئونازیها، تبلیغات افراطی یا تقدیس چهره هیتلر بود. این سیاست در اروپا بخشی از رویکردی گستردهتر در مواجهه با میراث نازیسم است؛ رویکردی که در آلمان با مفهوم Vergangenheitsbewältigung شناخته میشود، یعنی «مواجهه انتقادی با گذشته».
تبدیل خانه تولد هیتلر به مرکز پلیس
پس از سالها بحث درباره تخریب، تغییر کاربری یا حفظ ساختمان، دولت اتریش تصمیم گرفت این بنا را به مرکز پلیس تبدیل کند. همچنین بخشی از ظاهر و ساختار بیرونی ساختمان تغییر داده شد تا از تبدیل شدن آن به یک نشانه قابلشناسایی و نمادین برای جریانهای افراطی جلوگیری شود.
بر اساس اعلام مقامهای اتریشی، هدف این تغییر کاربری آن است که ساختمان بهجای تبدیل شدن به موزه یا محل یادبود، در خدمت یک نهاد عمومی و دولتی قرار بگیرد. عملیات بازسازی این بنا در دهه ۲۰۲۰ آغاز شد و طبق برنامههای اعلامشده، قرار است پس از تکمیل، بهعنوان مرکز پلیس مورد استفاده قرار گیرد.
در مقابل ساختمان، سالها سنگ یادبودی قرار داشت که از سنگ معدن ماوتهاوزن، یکی از اردوگاههای کار اجباری نازیها، آمده بود و روی آن پیامی در حمایت از صلح، آزادی، دموکراسی و مخالفت با فاشیسم نوشته شده بود. همین نشانه نیز نشان میدهد که رویکرد رسمی اتریش، نه بزرگداشت هیتلر، بلکه یادآوری خطرات فاشیسم و نازیسم بوده است.
آپارتمان هیتلر در مونیخ چه شد؟
یکی دیگر از مکانهای مرتبط با هیتلر، آپارتمانی در شهر مونیخ است. هیتلر سالهایی از زندگی سیاسی خود را در مونیخ گذراند و یکی از شناختهشدهترین اقامتگاههای او در این شهر، آپارتمان واقع در Prinzregentenplatz 16 بود؛ ساختمانی که او از اواخر دهه ۱۹۲۰ تا پایان جنگ جهانی دوم با آن ارتباط داشت.
پس از سقوط آلمان نازی، این مکان نیز مانند بسیاری از املاک مرتبط با رهبری نازیها، از حالت شخصی و نمادین خارج شد و تحت کنترل دولت قرار گرفت. امروز این ساختمان بهعنوان موزه برای معرفی یا بزرگداشت هیتلر استفاده نمیشود و کاربری اداری و دولتی دارد. همین سیاست باعث شده این مکان از تبدیل شدن به مقصد تبلیغاتی یا تجمعی برای جریانهای افراطی دور بماند.
چرا این خانهها موزه نشدند؟
در ظاهر، ممکن است عجیب به نظر برسد که خانه تولد یا محل زندگی یک چهره تاریخی به موزه تبدیل نشود؛ اما در مورد شخصیتهایی مانند هیتلر، مسئله فقط «حفظ تاریخ» نیست. بسیاری از کارشناسان تاریخ عمومی و حافظه جمعی معتقدند برخی مکانها، اگر بدون چارچوب انتقادی و آموزشی اداره شوند، ممکن است بهجای هشدار تاریخی، به محل تقدیس و جذب افراطگرایان تبدیل شوند.
به همین دلیل، اتریش و آلمان معمولاً درباره مکانهای مرتبط با نازیسم سیاستی محتاطانه دارند. برخی بناها به مراکز آموزشی و مستندسازی تبدیل شدهاند؛ مانند مرکز اسناد نازیسم در مونیخ که بر آموزش، پژوهش و هشدار تاریخی تمرکز دارد. اما مکانهایی که مستقیماً با زندگی شخصی هیتلر گره خوردهاند، اغلب یا تغییر کاربری داده شدهاند یا بدون نشانهگذاری تبلیغاتی نگهداری میشوند.
تفاوت با خانه تولد آتاتورک
مقایسه خانه هیتلر با خانه تولد آتاتورک نشان میدهد که سرنوشت بناهای تاریخی به نوع جایگاه آن شخصیت در حافظه عمومی بستگی دارد. خانه آتاتورک در تسالونیکی بهعنوان یادبود بنیانگذار جمهوری ترکیه و بخشی از هویت ملی ترکیه نگهداری میشود. اما خانههای مرتبط با هیتلر، بهدلیل پیوند مستقیم با نازیسم، جنگ جهانی دوم، هولوکاست و جنایتهای گسترده، با سیاستی کاملاً متفاوت اداره میشوند.
در نهایت، خانههایی که هیتلر در آنها متولد یا زندگی کرده، امروز نه موزهاند و نه محل بزرگداشت. دولتهای اتریش و آلمان تلاش کردهاند این مکانها را از بار نمادین خطرناکشان جدا کنند و مانع تبدیل شدن آنها به محل تجمع افراطگرایان شوند. به همین دلیل، خانه تولد او در اتریش به مرکز پلیس تبدیل میشود و اقامتگاه شناختهشده او در مونیخ نیز در چارچوب کاربری اداری و تحت نظارت دولتی باقی مانده است.
