نخستین فیلم کاترین زتا جونز؛ اثری عجیب و فراموش‌شده که تقریبا ناپدید شده است

کاترین زتا جونز جوان در سال ۱۹۹۰ نخستین نقش سینمایی خود را در فیلم فانتزی «Les 1001 Nuits» به دست آورد؛ اما این شروع باشکوهی نبود که احتمالا هر بازیگر تازه‌کاری آرزویش را دارد. فیلم که برداشتی آزاد از مجموعه داستان‌های عامیانه عربی «One Thousand and One Nights» بود، خارج از فرانسه در سینماهای چندانی به نمایش درنیامد و حتی در کشور سازنده‌اش نیز موفقیتی کسب نکرد. «Les 1001 Nuits» در سال‌های بعد هم فرصتی برای تبدیل شدن به اثری کالت پیدا نکرد و امروز تقریبا به‌طور کامل از دسترس خارج شده است.

زتا جونز حالا پس از ساختن کارنامه‌ای درخشان در هالیوود، نقش مورتیشا آدامز را در سریال «Wednesday» از نتفلیکس (Netflix) و تیم برتون بازی می‌کند. بااین‌حال، در اواخر دهه ۱۹۸۰ و باوجود حضور در چندین اثر نمایشی، هنوز هیچ تجربه‌ای مقابل دوربین نداشت. فیلیپ دو بروکا، کارگردان فرانسوی شناخته‌شده با فیلم‌های «L’Homme de Rio» محصول ۱۹۶۴ و «Le Bossu» محصول ۱۹۹۷، این وضعیت را با انتخاب بازیگر ولزی برای نقش شهرزاد در «Les 1001 Nuits» تغییر داد.

این فیلم برداشتی هجوآمیز از منبع اصلی است و به‌جای تمرکز بر داستان‌های خیال‌انگیز شهرزاد، تلاش او برای فرار از دست شوهر قاتلش را روایت می‌کند. داستان در سرزمینی عربی می‌گذرد و شخصیت زتا جونز با پادشاهی با بازی تیری لرمیت ازدواج می‌کند که عادت دارد زنان جوان را به همسری بگیرد، رابطه‌اش با آن‌ها را کامل کند و سپس فرمان قتلشان را بدهد.

شهرزاد البته حاضر نیست به این سرنوشت تن بدهد و به این نتیجه می‌رسد که بهترین راه برای به تعویق انداختن مرگش، سرگرم کردن شوهر تازه‌اش با داستان‌هایی مفصل در هر شب است. وقتی ایده‌هایش تمام می‌شوند، از یکی از شخصیت‌های ساخته ذهن خودش، غول چراغ با بازی ژرار ژونو، کمک می‌گیرد. همین توضیح کوتاه نیز نشان می‌دهد با فیلمی بسیار عجیب طرف هستیم.

حتی می‌توان «Les 1001 Nuits» را فیلمی ضعیف از یک کارگردان بزرگ دانست. فیلیپ دو بروکا با «L’Homme de Rio» یکی از بهترین فیلم‌های اکشن تاریخ را ساخته بود، اما نتیجه کارش در این پروژه چندان درخشان نبود. شاید صفت «افتضاح» کمی تند باشد، ولی فیلم بی‌تردید اثری غریب و نامتعارف است.

برای مثال، غول چراغ در این نسخه یک جنتلمن خوش‌پوش انگلیسی است که با جلوه‌های کامپیوتری بسیار ضعیف از چراغ بیرون می‌آید. این جلوه‌های ویژه حتی با معیارهای سال ۱۹۹۰ هم نامناسب به نظر می‌رسند. اینکه چرا غول انگلیسی است، پاسخ روشنی ندارد؛ جز اشاره‌ای به نفرینی که او را وادار کرده در لندن قرن بیستم زندگی کند.

دلیل استفاده او از تلویزیون به‌عنوان دروازه‌ای برای رسیدن به شاهزاده در خطر با بازی کاترین زتا جونز نیز چندان مشخص نیست. البته غول دست‌کم تا اندازه‌ای مفید واقع می‌شود و راه‌های مختلفی برای فرار شهرزاد از دست شوهر دیوانه‌اش فراهم می‌کند؛ از جمله یک موتورسیکلت اسباب‌بازی که پس از عبور از تلویزیون به نمونه‌ای واقعی تبدیل می‌شود. بله، فیلم به همان اندازه‌ای عجیب است که به نظر می‌رسد.

در بخش‌هایی از «Les 1001 Nuits» این‌طور به نظر می‌رسد که فیلم بیش از هر چیز بهانه‌ای برای نمایش زتا جونز بوده است؛ اتفاقی که چند بار در طول اثر رخ می‌دهد. او در یکی از صحنه‌ها کاملا بدون لباس روی پای سندباد دریانورد سالخورده فرود می‌آید و باز هم منطق چندانی برای این اتفاق ارائه نمی‌شود.

روزنامه دیلی تلگراف (The Daily Telegraph) در مطلب درگذشت فیلیپ دو بروکا نوشت: «فیلم با تحسین چندانی روبه‌رو نشد و بیشتر به‌خاطر صحنه‌های بدون لباسش به یاد مانده است.» توصیفی که امروز بیش از آنکه تحسین‌آمیز باشد، ناخوشایند به نظر می‌رسد؛ به‌خصوص وقتی شرایط بازیگر جوانی از ولز را در نظر بگیریم که برای نخستین تجربه سینمایی‌اش راهی فرانسه شده بود.

شاید اگر فیلم ارزش هنری چشمگیری داشت، فروش بالایی تجربه می‌کرد یا به سکوی پرتاب حرفه زتا جونز تبدیل می‌شد، تحمل چنین شرایطی دست‌کم نتیجه‌ای برای او به همراه داشت؛ اما متاسفانه تقریبا هیچ‌کس فیلم را ندید.

«Les 1001 Nuits» در جدول فروش سینماهای فرانسه در سال ۱۹۹۰ رتبه ۷۸ را به دست آورد و خیلی زود فراموش شد. کاترین زتا جونز پس از آن به بریتانیا بازگشت و با بازی در کنار دیوید جیسون در کمدی تاریخی «The Darling Buds of May» از شبکه آی‌تی‌وی (ITV) به موفقیت تلویزیونی رسید.

او تا پایان دهه ۱۹۹۰ به ستاره تولیدات بزرگ هالیوود تبدیل شده بود و در فیلم‌هایی مانند «The Mask of Zorro» محصول ۱۹۹۸ و «Entrapment» محصول ۱۹۹۹ حضور داشت. در آن مقطع، «Les 1001 Nuits» برای او و تقریبا تمام تماشاگران به خاطره‌ای دور و محو تبدیل شده بود.

البته همه مخاطبان این فیلم را کاملا کنار نگذاشته‌اند. چند کاربر پلتفرم لترباکسد (Letterboxd) از رویکرد اغراق‌آمیز و عامدانه سطح پایین آن به داستان اصلی استقبال کرده‌اند. یکی از کاربران فیلم را «لذتی غیرمنتظره و دیوانه‌وار» و «تحریفی سرخوشانه از اثر کلاسیک عربی» توصیف کرده است.

تماشای «Les 1001 Nuits» امروز کار آسانی نیست، زیرا فیلم در هیچ سرویس استریمی عرضه نشده و آرام‌آرام به اثری گمشده تبدیل می‌شود. علاقه‌مندان برای دیدنش باید نسخه‌ای فیزیکی پیدا کنند یا شانس خود را با جست‌وجو در یوتیوب (YouTube) امتحان کنند؛ جایی که شاید نسخه کامل این فیلم فراموش‌شده هنوز گوشه‌ای از اینترنت پنهان مانده باشد.