تام مک‌کارتی: «Spotlight» برای تغییر در کلیسای کاتولیک کافی نبود
کارگردان برنده اسکار در معرفی فیلم تازه‌اش «A Statement» از محدودیت تأثیر سینما، بحران اقلیمی و فاصله میان آگاهی و اقدام سخن گفت.
ده سال پس از موفقیت اسکاری «Spotlight»، تام مک‌کارتی هنوز معیار روشنی برای سنجیدن تغییر دارد: امنیت همه کودکان. او می‌گوید فیلمش به بسیاری از افراد احساس دیده‌شدن و درک‌شدن داده، اما تحولی که در کلیسای کاتولیک انتظار داشته، به اندازه کافی رخ نداده است. فیلم تازه او، «A Statement»، نیز سراغ شکافی مشابه می‌رود؛ فاصله میان شناخت یک بحران و تصمیم‌گرفتن برای مقابله با آن.
مک‌کارتی شنبه‌شب در جشنواره فیلم نیویورک به ورایتی گفت: «از خیلی‌ها که فیلم را دیده‌اند شنیده‌ام؛ آدم‌هایی که بعد از انتشار فیلم احساس کردند درک شده‌اند. اما آیا فیلم باعث تغییر زیادی در کلیسای کاتولیک شده؟ به نظر من، نه واقعاً. کافی نبوده. از نظر من، تا وقتی تک‌تک کودکان در امنیت نباشند، کافی نیست. اینجا نمی‌شود به کمتر رضایت داد. دوست دارم تغییر بیشتری ببینم.»
«Spotlight» که در سال ۲۰۱۶ اسکار بهترین فیلم را گرفت، با حضور مایکل کیتون، ریچل مک‌آدامز و مارک رافلو، تحقیقات روزنامه بوستون گلوب درباره پنهان‌کاری سازمان‌یافته کلیسای کاتولیک در پرونده‌های آزار جنسی کودکان به دست کشیشان را روایت می‌کرد. فیلم به‌ویژه برای نمایش دقیق و کم‌اغراق کار روزنامه‌نگاری تحقیقی تحسین شد؛ روایتی که به‌جای قهرمان‌سازی، بر پیگیری شواهد و شکستن سکوت نهادی تکیه داشت.
اظهارات تازه مک‌کارتی به معنای انکار تأثیر فیلم نیست، بلکه میان شنیده‌شدن صدای آسیب‌دیدگان و اصلاح ساختارهای مسئول تفاوت می‌گذارد. او همچنان به «Spotlight» افتخار می‌کند، اما موفقیت هنری و جلب توجه عمومی را معادل حل مسئله نمی‌داند.
همین دغدغه در «A Statement» شکل دیگری پیدا می‌کند. فیلم با گروهی از بازیگران به رهبری پل راد، داستان ۲۰ کارشناس را دنبال می‌کند که می‌کوشند درباره متن بیانیه‌ای خطاب به کنگره آمریکا، پیرامون تأثیر انتشار دی‌اکسیدکربن بر اقلیم، به توافق برسند.
داستان از نشستی واقعی در سال ۱۹۸۰ در سنت‌پترزبورگ فلوریدا الهام گرفته است؛ گردهمایی‌ای که نوشته آغاز فیلم آن را «نخستین نشست اختصاص‌یافته به حل بحران اقلیمی در آمریکا» معرفی می‌کند. شرکت‌کنندگان در نهایت به اجماع نرسیدند و اکنون، نزدیک به نیم قرن بعد، سیاست‌گذاری درباره انتشار کربن همچنان یکی از موضوعات اختلاف‌برانگیز سیاست آمریکاست.
مک‌کارتی درباره پیوند دو فیلمش گفت: «فکر می‌کنم کار ما به‌عنوان فیلم‌ساز این است که گفت‌وگویی را شروع کنیم، مردم را به فکرکردن درباره یک مسئله وادار کنیم و روی چیزهایی نور بیندازیم. به نظرم با “Spotlight” همین کار را کردیم و امیدوارم با “A Statement” هم کرده باشیم. این فیلم موعظه نمی‌کند. اینجا درست و غلط وجود دارد، اما می‌خواهیم آدم‌ها پای گفت‌وگو بیایند، حرف بزنند و گوش بدهند.»
نمایش «A Statement» در جشنواره، با آخر هفته افتتاحیه ضعیف «Digger»، فیلم تازه تام کروز، هم‌زمان شد؛ اثری دیگر که بحران اقلیمی را دستمایه طنز قرار می‌دهد. اوون گلایبرمن، منتقد ورایتی، «Digger» را طنزی «پرطمطراق و بیش از حد خودمهم‌پندار» توصیف کرده که می‌کوشد «Dr. Strangelove» تغییرات اقلیمی باشد.
در مقابل، ناتانیل ریچ، نویسنده کتاب غیرداستانی «Losing Earth» که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و مبنای فیلم‌نامه مک‌کارتی قرار گرفت، «A Statement» را دقیقاً به دلیل پرهیز از همین لحن ستود. او در جشنواره، آن را «نخستین فیلم درباره تغییرات اقلیمی که برای بزرگسالان نوشته شده» خواند؛ توصیفی که بیانگر ارزیابی او از فیلم است، نه حکمی قطعی درباره تاریخ سینمای اقلیمی.
ریچ تأکید کرد که هنوز «Digger» را ندیده و برای تماشای آن کنجکاو است. او گفت: «تنها چیزی که می‌توانم بگویم این است که پیش از این فیلمی شبیه “A Statement” نداشته‌ایم. درباره بعضی مسائل دیگر عدالت اجتماعی، فیلم‌هایی ساخته شده‌اند که از موضع‌گیری صرف عبور می‌کنند و به کاوش عمیق‌تر موضوع می‌رسند. به نظر من، در یک فیلم بلند درباره تغییرات اقلیمی، تا حالا چنین اتفاقی نیفتاده بود.»
بحث‌های جشنواره در شرایطی مطرح شد که پنجشنبه، ۲۱ ایالت آمریکا از دولت ترامپ به دلیل لغو مقررات فدرال محدودکننده انتشار گازهای گلخانه‌ای نیروگاه‌ها شکایت کردند. آژانس حفاظت از محیط‌زیست در دولت ترامپ می‌گوید حذف محدودیت‌های دوره بایدن هزینه‌ها را کاهش می‌دهد و تولید انرژی آمریکا را افزایش می‌دهد. در مقابل، ائتلاف ایالت‌ها به رهبری دموکرات‌ها معتقد است این عقب‌گرد، مبارزه با تغییرات اقلیمی را دهه‌ها به عقب می‌برد.
پل راد با اشاره به فضای نشست سال ۱۹۸۰ گفت: «همه‌چیز سیاسی می‌شود. این موضوع آن موقع چنین مسئله سیاسی‌ای نبود. آدم‌های بسیار باهوشی، هم جمهوری‌خواه و هم دموکرات، دور هم جمع شده بودند و می‌گفتند: این یک تهدید برای بقای ماست و باید کاری برایش بکنیم. حالا اینکه چطور با آن برخورد کنیم، چیزی است که باید درباره‌اش تصمیم بگیریم؛ اما شواهد علمی وجود دارد. می‌دانیم با چه چیزی روبه‌رو هستیم.»
فیلم در پایان، همین اطمینان را با کنایه‌ای تاریخی همراه می‌کند. نشست تنها چهار روز پیش از پیروزی رونالد ریگان در انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار شده بود. دیوید اسلید، از مدیران وزارت انرژی با بازی پل جیاماتی، به شخصیت تاتیانا ماسلانی می‌گوید: «رئیس‌جمهورها می‌آیند و می‌روند، اما اگر یک چیز باشد که همیشه درباره‌اش توافق داریم، آن علم است.»
راد در واکنش به این جمله خندید و گفت: «خب، فکر می‌کنم این را با کمی چشمک و کنایه گفته.»
از «Spotlight» تا «A Statement»، پرسش مک‌کارتی ظاهراً تغییر چندانی نکرده است: وقتی شواهد روشن می‌شوند، چرا اقدام همچنان به تعویق می‌افتد؟ اولی درباره شکستن سکوت بود و دومی درباره دشواری تبدیل دانسته‌ها به تصمیم. سینما می‌تواند مسئله را پیش چشم بگذارد، اما فاصله میان تماشای حقیقت و پذیرفتن مسئولیت آن، بیرون از سالن سینما پر می‌شود.
