تام کروز فراتر از بدلکاری؛ چرا «Digger» میان بهترین نقش‌آفرینی‌های او جا می‌گیرد؟

تام کروز فقط ستاره‌ای نیست که برای هیجان‌زده‌کردن تماشاگران، جانش را وسط صحنه‌های اکشن می‌گذارد. اکران «Digger» دوباره آن وجه از بازیگری او را یادآوری کرده که پشت بدلکاری‌ها و مأموریت‌های ناممکن پنهان مانده است: بازیگری آماده برای نقش‌های ناخوشایند، متناقض و دور از تصویر قهرمانانه‌اش. از همین منظر، قرارگرفتن بازی او در این فیلم در رتبه بیست‌وپنجم فهرست انترتینمنت ویکلی، انتخابی قابل بحث است.

کروز ۶۴ساله از معدود بازماندگان الگوی کلاسیک ستاره سینماست؛ چهره‌ای که نامش هنوز می‌تواند به‌تنهایی مرکز ثقل یک فیلم باشد. با این حال، تمرکز کارنامه او در ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر بر مجموعه‌ها و برندهای شناخته‌شده، گاهی گذشته پربارترش را از نظر تنوع همکاری‌های هنری به حاشیه برده است.

او با استنلی کوبریک، پل توماس اندرسن، مارتین اسکورسیزی، استیون اسپیلبرگ، مایکل مان، برایان دی‌پالما، ریدلی اسکات، بری لوینسون و الیور استون کار کرده است. راب راینر، سیدنی پولاک، ران هاوارد، نیل جردن و جان وو نیز در این فهرست حضور دارند. چنین کارنامه‌ای فقط سند اعتبار یک ستاره نیست؛ نشان می‌دهد کروز زمانی مرتباً خودش را در معرض نگاه‌ها و شیوه‌های متفاوت کارگردانی قرار می‌داد.

برای یادآوری توانایی دراماتیک او، تماشای «Born on the Fourth of July» کافی است. مسئله این نیست که فیلم‌های «Mission: Impossible» ارزشی ندارند؛ مسئله فرصتی است که تمرکز طولانی بر آن‌ها برای دیدن وجوه دیگر بازیگری کروز محدود کرده است.

پیش از «Digger»، آخرین نقش‌آفرینی او خارج از مجموعه‌ها و برندهای تثبیت‌شده، به «American Made» ساخته داگ لایمن در سال ۲۰۱۷ برمی‌گشت. کروز در این ماجرای سرگرم‌کننده قاچاق مواد مخدر، نقش بری سیل، خلبان شرکت هواپیمایی تی‌دبلیوای را بازی می‌کرد که سازمان سیا او را برای مأموریت‌های شناسایی در آمریکای مرکزی به خدمت می‌گیرد. کاریزما، شوخ‌طبعی و جذابیت ستاره‌وار او در خدمت شخصیتی قرار گرفته بود که به‌راحتی می‌توانست تماشاگر را با خود همراه کند. فیلم در گیشه موفق ظاهر نشد و پس از آن، کارنامه کروز دوباره به سمت پروژه‌های آشنا رفت؛ هرچند نمی‌توان این مسیر را صرفاً نتیجه فروش همان فیلم دانست.

«Collateral» یکی از روشن‌ترین نمونه‌های ظرفیت کمتر استفاده‌شده اوست. وینسنت، آدمکش خوش‌پوش و تهدیدآمیز فیلم مایکل مان، از جذابیت همیشگی کروز استفاده‌ای وارونه می‌کند: همان حضوری که معمولاً اطمینان‌بخش است، این‌بار خطر می‌آفریند. این بازی به‌راحتی شایسته نامزدی اسکار بود.

در سوی دیگر، «Tropic Thunder» قرار دارد؛ جایی که کروز در نقش لس گراسمن، کاریکاتوری زمخت و مهارنشدنی از یک مدیر استودیوی هالیوودی، تقریباً شناسایی‌ناپذیر می‌شود. سر طاس و ساعدهای پرمو بخشی از تغییر ظاهر او هستند، اما آنچه نقش را ماندگار می‌کند، انرژی کمدی بی‌پروایی است که هیچ نگرانی‌ای بابت خوشایند به نظر رسیدن ندارد.

با این همه، قله کارنامه او همچنان «Magnolia» است. فرانک تی. جی. مکی، سخنران خودیاری متظاهر و زن‌ستیز، به کروز اجازه داد تصویر عمومی‌اش را کنار بزند و اعتمادبه‌نفس نمایشی، تنش درونی و شکنندگی را در یک نقش مکمل کنار هم بنشاند. می‌توان استدلال کرد که اسکار بازیگر نقش مکمل آن سال باید به او می‌رسید، نه مایکل کین برای «The Cider House Rules».

جسارت آن بازی، حتی ۲۷ سال پس از اکران فیلم، همچنان تأثیرگذار است. تا پیش از «Digger»، کمتر نقشی در کارنامه کروز چنین فاصله‌ای با حاشیه امن ستاره‌بودن او داشت.

«Digger» البته فیلمی اختلاف‌برانگیز است، اما دوست‌داشتن یا نداشتن خود فیلم را باید از میزان تعهد کروز به نقشش جدا کرد. نقطه تعیین‌کننده، تک‌گویی او در پارلمان اروپاست که بخش عمده‌اش در یک برداشت پیوسته اجرا می‌شود. او ترکیبی از نمایشگر و فریبکار را می‌سازد؛ کسی که حتی با نزدیک‌شدن آخرالزمان، دست از توجیه برنمی‌دارد و می‌کوشد جهان را متقاعد کند مسئول فاجعه خود مردم‌اند، نه او.

با معیار جسارت، تنوع و قدرت شخصیت‌پردازی، ده نقش‌آفرینی برتر کروز را می‌توان این‌گونه رتبه‌بندی کرد:

۱. «Magnolia»
۲. «Collateral»
۳. «Born on the Fourth of July»
۴. «Risky Business»
۵. «Digger»
۶. «Tropic Thunder»
۷. «Rain Man»
۸. «Eyes Wide Shut»
۹. «A Few Good Men»
۱۰. «Jerry Maguire»

اهمیت «Digger» فقط جایگاهش در چنین فهرستی نیست؛ این فیلم یادآوری می‌کند که ریسک‌پذیری کروز به ارتفاع پرش‌ها و سرعت تعقیب‌وگریزها محدود نمی‌شود. گاهی جسورانه‌ترین حرکت یک ستاره، کنارگذاشتن تصویر محبوب خودش است. امید می‌رود مسیر بعدی او نیز برای این نوع خطرکردن جا داشته باشد؛ خطری که به‌جای بدن، اعتبار و تصویر بازیگر را به چالش می‌کشد.