«الا مک‌کی»؛ بازگشت جیمز ال. بروکس با پرتره‌ای زنانه در سیاست، میان نوستالژی و ناکامی

فیلم «Ella McCay» (الا مک‌کی) نخستین اثر بلند جیمز ال. بروکس در ۱۵ سال اخیر است؛ کارگردان و نویسنده‌ای که با ساخت آثاری چون Terms of Endearment، Broadcast News و As Good as It Gets شهرت جهانی یافت و بارها به‌واسطه توانایی‌اش در خلق زنان مستقل، پیچیده و چندلایه مورد ستایش قرار گرفت.

این‌بار بروکس داستان یک زن جاه‌طلب و ایده‌آلیست در جهان سیاست آمریکای سال ۲۰۰۸ را روایت می‌کند که هم باید از پس مناسبات سخت قدرت بربیاید و هم با مردان نزدیکش – از پدر خطاکار گرفته تا همسر جاه‌طلب – کنار بیاید. نتیجه، در بهترین حالت آمیزه‌ای از کمدی ملایم و درام شخصی است که گاهی درخششی از آثار کلاسیک بروکس دارد و گاهی در دام ضعف‌های روایی و شخصیت‌پردازی ناقص گرفتار می‌شود.

الا مک‌کی (اما مکی)، فارغ‌التحصیل حقوق و معاون فرماندار ایالت، قرار است جایگزین فرماندار محبوب و کارکشته بیل (آلبرت بروکس) شود؛ کسی که با پذیرش سمت جدید در دولت اوباما، پست خود را ترک می‌کند. اما مسیر انتقال قدرت برای الا ساده نیست:

• بازگشت ناگهانی پدرش (وودی هارلسون)، که سال‌ها پیش به دلیل رسوایی اخلاقی خانواده را ترک کرده.
• همسرش (جک لودن) که با رفتارهای خودخواهانه و جاه‌طلبانه جایگاهش را به خطر می‌اندازد.
• برادرش (اسپایک فیرن) که پس از شکست عشقی، به گوشه‌نشینی و افسردگی روی آورده.

در کنار این‌ها، الا با خاطرات مرگ مادرش (ربکا هال) و فشار رسانه‌ای ناشی از یک رسوایی شخصی مواجه می‌شود. او با حمایت عمه هلن (جیمی لی کرتیس) و دستیار وفادارش استل (جولی کاونر) می‌کوشد ابتکارهای اجتماعی و اصلاحات سیاسی خود را پیش ببرد، اما سیاست همان‌قدر که عرصه ایده‌هاست، میدان زد و بند و مصالحه نیز هست.

بروکس تلاش کرده حال‌وهوای کمدی‌های اسکروبال دهه‌های ۴۰ و ۵۰ را با درامی مدرن ترکیب کند؛ شخصیت‌های رنگارنگ، ریتم نسبتاً تند، دیالوگ‌های پرطعنه و صحنه‌هایی که می‌توانند از خنده به اشک یا برعکس تغییر مزاج بدهند. با این حال، فیلمنامه بیش از حد بر شکل‌دادن لحظه‌های تماتیک متکی است و بسیاری از گره‌ها و روابط، با شتاب یا خلاصه‌گویی حل‌وفصل می‌شوند. این کمبود جزئیات و زمینه‌پردازی باعث می‌شود روابط و واکنش‌ها گاه غیرقابل‌باور یا سطحی جلوه کنند.

شخصیت‌ها:

• اما مکی با بازی طبیعی و چندوجهی، توانسته درک‌پذیری اضطراب شخصی و شور سیاسی الا را منتقل کند؛ او از معدود عناصر اصیل فیلم است.
• آلبرت بروکس در نقش فرماندار، ترکیبی از عمل‌گرایی سیاسی و شوخ‌طبعی را ارائه می‌دهد که لحظات فیلم را زنده می‌کند.
• جیمی لی کرتیس با کاریزما و انرژی، نقش عمه حمایتی و رک را به نقطه اتکای احساسی فیلم بدل ساخته.
• جولی کاونر هم در نقش دستیار و روایتگر فیلم، حس صمیمیت و استمرار را می‌افزاید.
• وودی هارلسون پدر بی‌پروا را به شکلی جذاب اما بیش از حد دوست‌داشتنی بازی می‌کند که با گذشته تاریک شخصیت نمی‌خواند.
• جک لودن در نقش همسر، از ابتدا تا انتها بیش از حد منفی و تک‌بعدی است؛ روند تبدیلش از همسر حامی به مانعی بزرگ ناگهانی و غیرقابل‌هضم است.
• اسپایک فیرن و آیو ادیبری در خط داستانی فرعی عاشقانه، فرصت کمی برای عمق‌بخشی دارند و وصال ناگهانی‌شان باورپذیر نیست.
• نقش‌های فرعی همچون کومیل نانجیانی بیشتر به کارکاتورهای فان تبدیل شده‌اند.

بزرگ‌ترین چالش فیلم، عدم انسجام و یکپارچگی روایت است. درحالی‌که بروکس همیشه استاد درهم‌تنیدن خطوط داستانی شخصی و اجتماعی بوده، این‌بار بسیاری از رشته‌ها به‌طور مجزا حرکت می‌کنند و در پایان اتصال قانع‌کننده‌ای نمی‌یابند. همچنین، فیلم در شخصیت‌پردازی مردان اطراف الا بیش از حد کلیشه‌ای عمل می‌کند: پدر بی‌وفا، همسر خودخواه، برادر بی‌پشتکار؛ این قالب‌ها بدون پیچیدگی درونی، تنش‌های فیلم را قابل پیش‌بینی می‌سازد.

فیلم با روحیه‌ای فرانک کاپرایی بر امید، سیاست پاک، و همدلی انسانی تأکید دارد. الا سیاستمداری است که دغدغه‌اش اصلاح زیرساخت‌ها، بهداشت کودکان و حمایت از مادران شاغل است، نه جمع‌آوری کمک‌های مالی. این نگاه آرمان‌گرایانه ممکن است برای برخی مخاطبان ساده‌لوحانه باشد، اما در جهان تخیلی و نوستالژیک بروکس، بافت و منطق خود را دارد.

نقاط قوت:

• اجرای قدرتمند اما مکی و چند بازیگر کارکشته.
• لحظات دیالوگی که به یادآور تجربه‌های کلاسیک بروکس هستند.
• ترکیب ملایم کمدی و درام با چند صحنه احساسی مؤثر.

نقاط ضعف:

• فیلمنامه شتاب‌زده و گاه سطحی.
• عدم تعادل در پرداخت روابط و انگیزه‌ها.
• صحنه‌ها و دیالوگ‌هایی که بیش از حد «ساختگی» و غیرطبیعی به نظر می‌رسند.

«الا مک‌کی» تلاشی است برای بازگشت به سینمای کاراکترمحور با محوریت زنان قوی در بحران، آن هم در قالبی نیمه‌نوستالژیک و با حس‌وحال آثار کلاسیک جیمز ال. بروکس. گرچه بازیگران – به‌ویژه اما مکی، آلبرت بروکس و جیمی لی کرتیس – فیلم را از فروپاشی کامل نجات می‌دهند، ضعف در انسجام روایت، شخصیت‌پردازی تک‌بعدی و شتاب‌زدگی در حل‌وفصل گره‌ها مانع از رسیدن به سطح آثار شاخص او شده است.

اگر بتوانید با لحن قدیمی و گاه ساده‌انگارانه فیلم کنار بیایید، «الا مک‌کی» می‌تواند تجربه‌ای دلپذیر از نوع کمدی‌-درام‌های میان‌رده دهه‌های گذشته باشد؛ اما در مقیاس کارنامه بروکس، این یک بازگشت متوسط است نه درخشان.