رازهای نهفته در زیرزمین نوتردام؛ کشفهای باستانشناسی پس از آتشسوزی بزرگ
از تابوتهای سربی و اسکلتهای ناشناس تا هزاران قطعه مجسمه رنگی؛ باستانشناسان در جریان بازسازی نوتردام، به گنجینهای فراموششده از تاریخ و هنر پاریس دست یافتند.
کلیسای جامع نوتردام پاریس، بنایی است که طی قرنها، المانها و تزئیناتش از قرن دوازدهم تا بیستویکم شکل گرفتهاند. اما زیرزمین این کلیسا، اسرار فراوان دیگری را در خود جای داده است؛ اسراری که پس از آتشسوزی مهیب ۱۵ آوریل ۲۰۱۹ و در جریان عملیات مرمت، به دست باستانشناسان آشکار شد.
در آن حادثه، مناره معروف که در محل تقاطع صحن کلیسا قرار داشت، فرو ریخت و بخشی از سقف و کف مرمرین محراب را ویران کرد. پس از پاکسازی تیرهای سوخته و سنگهای شکسته، کار باستانشناسان با بیل و برس آغاز شد تا رازهای اعماق نوتردام را کشف کنند.
تابوتهای اسرارآمیز و اسکلتهای ناشناس
همگان میدانستند که بسیاری از اسقفها و روحانیون برجسته در زیر جایگاه همسرایان کلیسا و اطراف آن دفن شدهاند. همچنین از دفن شخصیتهای تاریخی مهمی مانند ایزابل، همسر فیلیپ آگوستوس، از سال ۱۱۹۰ میلادی اطلاع داشتند. اما گاهی تابوتهای بینام و نشان، شگفتیهای جدیدی را رو میکنند.
در میان لولههای حرارتی زیرزمینی مربوط به بازسازی قرن نوزدهم، دو تابوت سربی کشف شد. یکی متعلق به «کانُن د لا پورت» (درگذشته ۱۷۱۰) بود و دومی، کاملاً ناشناس و بدون هیچ نشانهای. بررسی اولیه اسکلت دوم نشان داد که فردی سیساله، با نشانههایی از بیماری سل استخوان گردنی (مننژیت مزمن) و مهارت در سوارکاری در قرن شانزدهم بوده است. با توجه به سن کم، بعید به نظر میرسد او روحانی عالیرتبه بوده باشد. پس چه کسی در این نزدیکی جایگاه همسرایان دفن شده است؟
سرنخها، ذهن باستانشناسان را به سمت شاعر معروف، «یواخیم دو بله» سوق داد که عمویش کاردینال بود و در همین منطقه زندگی میکرد. او نیز در ۳۵ سالگی درگذشته و از سردردهای مزمن رنج میبرد. اما آنالیز ایزوتوپی دندانها نشان داد این اسکلت متعلق به فردی اهل منطقه ایل-دو-فرانس است، نه آنژو که دو بله به آن عشق میورزید. بنابراین، راز این اسکلت همچنان حلنشده باقی مانده است.
هزاران تکه مجسمه و روایت مصائب مسیح
در کنار تابوتها، تیم باستانشناسی به سه هزار قطعه سنگ برخورد کرد که هزار قطعه آن مجسمههای کندهکاریشده و ۷۰۰ قطعه دارای آثار رنگ بودند. این تکهها در محل جایگاه همسرایان و روبهروی پرده سنگی (Jubé) قرون وسطایی، که در قرن سیزدهم ساخته و اوایل قرن هجدهم تخریب شده بود، یافته شدند.
این مجسمهها روایتگر صحنههایی از مصائب مسیح هستند؛ دستهایی که عصا یا نماد در دست دارند و چهرههایی چون هارون و موسی یا سینهای که مسیح مصلوب را نشان میدهد. رنگهای شاداب آبی چشمان، قرمزی لبها و صورتی لباسها حیرتانگیز است؛ گویی دیروز ساخته شدهاند.
در دل برگهای تاک، جوندگان کوچک و دست چپ حضرت مسیح که به صلیب میخ شده، و فانوسی که بازداشت وی را نشان میدهد، تماشاگر را به قرون وسطی و حس حیرت و انسانیت بازدیدکنندگان آن زمان میبرد.
نزدیکتر از همیشه به نیاکان
نوتردام همیشه مکانی برای نیایش، دیدار و پناه گرفتن بوده است. کشفیات اخیر باستانشناسی، ما را به اجداد دورمان نزدیکتر میکند؛ کسانی که ایمانشان قرنها دوام آورده و اکنون نیز با آثار بهدستآمده، زندهتر از همیشه در ذهنها جای میگیرند.
جدول پنج کشف مهم باستانشناسی اخیر در نوتردام:
| عنوان کشف | توضیحات |
|---|---|
| تابوت کانُن د لا پورت | تابوت سربی مربوط به روحانی قرن هجدهم با نام مشخص |
| تابوت ناشناس | اسکلت مرد سوارکار قرن شانزدهم، با بیماری سل استخوان گردن؛ هویت هنوز نامشخص |
| سه هزار قطعه سنگ | هزار قطعه مجسمهکاریشده و ۷۰۰ قطعه دارای رنگ باقیمانده، مربوط به پرده سنگی و جایگاه همسرایان قرون وسطی |
| صحنههای مصائب مسیح | مجسمههایی از هارون، حضرت موسی و مسیح مصلوب با رنگهای زنده و جزئیات خیرهکننده |
| شواهد زندگی روزمره | بقایای حیوانات کوچک و جزییات معماری که زندگی و هنر قرون وسطی را به خوبی به تصویر میکشد |
