راسل برند برای اتهام تجاوز جنسی مجرم شناخته شد؛ کمدین جنجالی بریتانیایی تا روز صدور حکم در بازداشت می‌ماند
هیئت منصفه دادگاه سلطنتی ساترک (Southwark Crown Court) لندن پس از دو روز شور، راسل برند، کمدین، مجری و بازیگر بریتانیایی، را به یک فقره تجاوز جنسی و سه فقره آزار جنسی مجرم شناخت. این ستاره فیلم «Forgetting Sarah Marshall» از دو اتهام دیگر تجاوز و یک اتهام اقدام به تعرض ناشایست تبرئه شد. پرونده او یکی از پرسروصداترین پرونده‌های قضایی سال‌های اخیر در دنیای سرگرمی بریتانیا بود.
برند با هفت اتهام مرتبط با جرائم جنسی روبه‌رو بود. این اتهام‌ها بر پایه شکایت شش زن مطرح شده بود و به رویدادهایی میان سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۹ مربوط می‌شد. او از ابتدا با قاطعیت همه اتهام‌ها را رد کرده بود. قاضی بناتان (Mr Justice Bennathan) برای هر هفت اتهام رای متفق هیئت منصفه را شرط کرده بود و آرا در سکوت کامل جلسه خوانده شد. قاضی پیش از اعلام آرا از حاضران خواسته بود به تصمیم هیئت منصفه هیچ واکنشی نشان ندهند.
قاضی پس از اعلام رای خطاب به برند گفت: «شما به چند جرم، از جمله تجاوز، محکوم شدید. نتیجه‌اش ناگزیر یه دوره قابل‌توجه حبسه. نظر فعلی من اینه که به همین دلیل باید دستور بازداشتتون رو بدم.» او همچنین تاکید کرد برند به «حبسی نسبتاً طولانی» محکوم خواهد شد. به این ترتیب، برند تا جلسه صدور حکم در روز دوشنبه در بازداشت می‌ماند. در نظام قضایی انگلستان، مرحله اعلام رای هیئت منصفه از مرحله تعیین مجازات جداست. هیئت منصفه فقط درباره مجرم بودن یا نبودن متهم تصمیم می‌گیرد و میزان مجازات را قاضی تعیین می‌کند. طبق قانون بریتانیا، مجازات تجاوز جنسی می‌تواند تا حبس ابد هم برسد.
این دادگاه حدود یک ماه طول کشید. پیش‌بینی می‌شد رسیدگی دست‌کم شش هفته زمان ببرد، اما کمتر از چهار هفته به پایان رسید. در این مدت، هیئت منصفه به اظهارات هر شش شاکی گوش داد. هویت همه آن‌ها در سراسر دادگاه محرمانه ماند. طبق قانون بریتانیا، قربانیان و شاکیان پرونده‌های جرائم جنسی از «حق ناشناس ماندن مادام‌العمر» برخوردارند و هیچ رسانه‌ای حق ندارد تا پایان عمرشان نام یا اطلاعاتی منتشر کند که به شناسایی آن‌ها منجر شود. تنها چیزی که می‌توان گفت این است که سه نفر از زنانی که برند به آزار جنسی آن‌ها محکوم شد، در صنعت تلویزیون و رادیو کار می‌کردند و از جمله کارمندان سابق شبکه‌های ام‌تی‌وی (MTV) و چنل فور (Channel 4) بودند.
تنها اتهام تجاوزی که برند به آن مجرم شناخته شد، به سال ۲۰۰۹ برمی‌گردد. شاکی پنجم گفته بود چند روز پس از آشنایی با برند در پشت صحنه یکی از اجراهای استندآپ کمدی او، در خانه‌اش در محله همپستد لندن با او رابطه‌ای با رضایت داشته است. اما به گفته او، برند در ادامه بی‌آنکه از او اجازه بگیرد و پس از برداشتن کاندوم، به او تجاوز کرده است. برند در دادگاه مدعی بود این بخش از رابطه هم با رضایت طرف مقابل بوده است، اما هیئت منصفه این دفاع را نپذیرفت.
سه محکومیت دیگر برند به آزار جنسی مربوط می‌شود. شاکی سوم که آن زمان در ام‌تی‌وی کار می‌کرد، گفته بود در سال ۲۰۰۴ در جشن تولد یک تهیه‌کننده تلویزیونی در «بار نوردیک» لندن، چند دقیقه پس از اولین دیدارشان، برند به سمت او هجوم برده و به سینه‌هایش دست زده است. شاکی چهارم گفته بود در سال ۲۰۰۴ یا ۲۰۰۵ در یک ایستگاه رادیویی، برند او را گرفته، به دیوار چسبانده و به شکلی تهاجمی بوسیده است. شاکی ششم، کارمند سابق چنل فور، هم شکایت کرده بود که برند در سال ۲۰۰۹ در محیط کار از او خواسته ماساژش بدهد و سرش را به ناحیه تناسلی او نزدیک کرده است. برند ماجرای شاکی چهارم را انکار کرد و درباره شاکی ششم گفت چنین اتفاقی را به یاد نمی‌آورد.
در مقابل، هیئت منصفه برند را از سه اتهام دیگر تبرئه کرد. شاکی اول گفته بود در سال ۱۹۹۹ در حاشیه کنفرانس حزب کارگر با برند آشنا شده، او را به اتاق هتلش در شهر ساحلی بورنموث دعوت کرده و برند در آنجا به او تجاوز کرده است. کنفرانس سالانه حزب کارگر یکی از مهم‌ترین گردهمایی‌های سیاسی بریتانیاست که هر سال سیاستمداران، فعالان حزبی و روزنامه‌نگاران زیادی را دور هم جمع می‌کند. برند که آن زمان هنوز چهره شناخته‌شده‌ای نبود، گفته بود این رابطه با رضایت بوده است. شاکی دوم، کارمند سابق ام‌تی‌وی، هم برند را متهم کرده بود که در سال ۲۰۰۱ تلاش کرده او را به داخل سرویس بهداشتی دفتر این شبکه در لندن بکشد. قاضی در جریان دادگاه به دلیل «شواهد ناکافی» این اتهام را از «تعرض ناشایست» به «اقدام به تعرض ناشایست» کاهش داد. اصطلاح «تعرض ناشایست» به قانون قدیمی جرائم جنسی بریتانیا تعلق دارد. این قانون تا پیش از اجرایی شدن قانون جدید جرائم جنسی در سال ۲۰۰۴ معتبر بود و برای همین درباره رویدادهای پیش از آن تاریخ، اتهام‌ها با همان عنوان‌های قدیمی مطرح می‌شوند. سومین اتهامی که برند از آن تبرئه شد، ادعای شاکی سوم درباره تجاوز در سرویس بهداشتی همان بار نوردیک بود. برند گفته بود این زن با میل خودش همراه او رفته و آن‌ها فقط همدیگر را بوسیده و در آغوش گرفته‌اند.
همه شاکیان پس از پخش مستند سال ۲۰۲۳ شبکه چنل فور و انتشار گزارش‌های روزنامه‌های تایمز (The Times) و ساندی تایمز (The Sunday Times) درباره برند پا پیش گذاشتند. این تحقیق مشترک که در قالب مجموعه مستند «Dispatches» پخش شد، نخستین بار ادعاهای آزار و تجاوز جنسی علیه برند را علنی کرد و پای پلیس را به ماجرا باز کرد.
همین مستند به محور اصلی دفاع وکلای برند تبدیل شد. ایان وینتر، وکیل ارشد برند، در دفاعیه پایانی خود گفت این مستند «عامدانه چاه عدالت را مسموم کرده»، شاکیان را «از اساس منحرف کرده» و «تاثیری واقعاً ویرانگر» بر زندگی برند گذاشته است. او گفت: «اینکه این آدم‌ها پا پیش گذاشتن، اصلاً تصادفی نیست… همه‌شون به دعوت اون برنامه اومدن.» وینتر در بخش دیگری از دفاعیه‌اش گفت: «یه زندگی به‌شدت بی‌بندوبار داشتن کاملاً قانونیه، هرچقدر هم از نظر اخلاقی براتون زننده باشه. حتی فریبکاری برای رسیدن به رابطه‌ای که با رضایت باشه هم کاملاً قانونیه.» او همچنین گفت هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد «برند یه جور روانی‌ه که به آدم‌ها تجاوز می‌کنه و فکر می‌کنه این عادیه… همین که حین و بعد از همه این به‌اصطلاح تجاوزها عادی رفتار کرده، هر چیزی رو که باید بدونید بهتون می‌گه.»
در مقابل، ریل کارمی-جونز، دادستان ارشد پرونده، تلاش کرد برند را «یک شکارچی جنسی بی‌رحم» معرفی کند که می‌دانست این زنان رضایت ندارند. به گفته او، این مستند «نیرویی جادویی» نبود که شش زن جدا از هم را وادار کند خاطراتشان را از نو بسازند. مستند فقط باعث شد آن‌ها جرئت کنند ماجراهایی را تعریف کنند که «سال‌ها آزارشون داده بود». کارمی-جونز گفت هیچ‌کدام از این زنان «دنبال دیده شدن» یا «هیچ‌جور شهرتی» نبوده‌اند: «هیچ‌کدوم از این زن‌ها چیزی به دست نمیارن، جز شاید یه کم آرامش و بسته شدن این پرونده تو زندگیشون.»
خود برند ۲۸ اکتبر در جایگاه شهود و پس از ادای سوگند از خودش دفاع کرد. این کمدین ۵۱ ساله پذیرفت که در جوانی به رابطه جنسی وسواس داشته، اما با این ادعای دادستان مخالفت کرد که گاهی «بدون آن نمی‌توانسته روزش را بگذراند». او گفت: «هرچی موفق‌تر و مشهورتر شدم، خیلی راحت اجازه دادم این شهرت دسترسی به رابطه جنسی رو برام آسون کنه، که قبول دارم کار اشتباهی بود.» برند در عین حال تاکید کرد: «من می‌دونم «نه» یعنی چی… رضایت یه چیز بنیادی، ضروری و لازمه و از خیلی جهات حتی از خود رابطه جنسی هم مهم‌تره.» او درباره تاثیر این اتهام‌ها بر زندگی‌اش گفت: «کل زندگی‌م رو این اتفاق‌ها، این ادعاها و این اتهام‌ها بلعیده.» او این تجربه را «آسیب‌زا» خواند و گفت به «قیمت ازدواجم، بچه‌هام و سلامتی‌م» تمام شده است. جمع‌بندی او روشن بود: «تو تک‌تک این پرونده‌ها، جواب من بی‌گناهیه.»
برند در دادگاه تایید کرد که نتوانسته هیچ‌کس را برای شهادت به نفع خودش راضی کند. او حرف وکیلش را تایید کرد که گفته بود: «هیچ‌کس حاضر نیست حتی با یه چوب‌دستی بلند بهش نزدیک بشه.»
تنها شاهدی که به نفع برند در دادگاه حاضر شد، همسرش لورا برند (با نام قبلی لورا گالاگر) بود. این دو در سال ۲۰۱۷ ازدواج کردند و سه فرزند خردسال دارند. لورا همسرش را «پدری دلسوز، مهربان و فوق‌العاده» توصیف کرد و گفت در کنار او احساس می‌کند «واقعاً دیده می‌شود». او همچنین تایید کرد که برند در آوریل ۲۰۲۴، پس از علنی شدن اتهام‌ها، غسل تعمید گرفته و مسیحی شده است. کتاب برند با عنوان «How to Become a Christian in Seven Days» (چگونه در هفت روز مسیحی شویم) هم امسال منتشر شد. زیرعنوان این کتاب با لحنی رک و محاوره‌ای می‌گوید شروع این مسیر شاید «پنجاه سال گناه و گند زدن‌های جدی» لازم داشته باشد. در مقابل، هلن برگر، دستیار شخصی سابق برند، در دادگاه از «اشتهای جنسی دیوانه‌وار» او سخن گفت.
برند که از دل برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی بریتانیا بیرون آمد، با فیلم‌هایی مانند «Forgetting Sarah Marshall»، «St. Trinian’s»، «Get Him to the Greek» (۲۰۱۰) و بازسازی «Arthur» (۲۰۱۱) به شهرت جهانی رسید. او در سال ۲۰۱۰ با کیتی پری، خواننده سرشناس پاپ، ازدواج کرد، اما این ازدواج در سال ۲۰۱۲ به جدایی رسید. خود برند دوران آشنایی با پری را دوره‌ای توصیف کرده که از یک بازیگر گمنام به «شهرتی سرسام‌آور» رسید. پس از علنی شدن اتهام‌ها، برند عملاً از جریان اصلی سرگرمی کنار رفت و بیشتر در یوتیوب (YouTube) فعال شد؛ جایی که بارها نظریه‌های توطئه گوناگون را ترویج کرده است. او طی ۲۰ سال گذشته با ادعاهای دیگری از سوءرفتار جنسی هم روبه‌رو بوده که برخی از آن‌ها به طرح اتهام رسمی نرسیده است.
رای هیئت منصفه در پرونده راسل برند، رایی دوپهلو اما سنگین است. تبرئه او از سه اتهام نشان می‌دهد هیئت منصفه هر اتهام را جداگانه و با معیار «اطمینان کامل» سنجیده و به فضای رسانه‌ای پیرامون پرونده تن نداده است؛ همان چیزی که قاضی بارها بر آن تاکید کرده بود. اما محکومیت او به چهار اتهام، از جمله یک فقره تجاوز، مهم‌ترین استدلال وکلای مدافع را هم بی‌اثر کرد: اینکه مستند چنل فور خاطرات شاکیان را دستکاری کرده است. حالا روشن شده که گزارش‌های تحقیقی رسانه‌ها می‌توانند راه را برای شکایت قربانیانی باز کنند که سال‌ها سکوت کرده بودند، بی‌آنکه جای داوری دادگاه را بگیرند. این رای همچنین بار دیگر یادآوری می‌کند که شهرت و قدرت در صنعت سرگرمی، به گفته خود برند، می‌تواند به ابزاری برای «دسترسی» تبدیل شود و مرز میان بی‌بندوباری اخلاقی و جرم، دقیقاً در همان نقطه‌ای است که رضایت از میان می‌رود. با جلسه صدور حکم در روز دوشنبه، فصل تازه‌ای در زندگی مردی آغاز می‌شود که روزگاری یکی از پرحاشیه‌ترین چهره‌های کمدی بریتانیا بود و حالا باید سال‌ها را پشت میله‌های زندان بگذراند.
