مای ال‌توخی در ونیز: کم‌رنگ‌بودن زنان فیلم‌ساز یک مشکل ریشه‌دار است

حضور تنها یک زن در فهرست اولیه ۲۰ فیلم بخش مسابقه جشنواره فیلم ونیز، برای مای ال‌توخی فقط یک آمار ساده نبود؛ نشانه‌ای بود از مسئله‌ای قدیمی که به گفته او، از نخستین گام‌های زنان در مسیر فیلم‌سازی آغاز می‌شود و تا مهم‌ترین ویترین‌های سینمای جهان ادامه دارد.

نام ال‌توخی در زمان اعلام فهرست مسابقه ونیز، تنها نام زنانه میان فیلم‌سازان حاضر بود. با اضافه‌شدن مستند «Neza» به کارگردانی مشترک ریچل زور و یووال آبراهام، شمار زنان حاضر در رقابت به دو نفر رسید. ال‌توخی در نشست خبری فیلم «Woman Unknown» که یکشنبه در لیدو نمایش داده می‌شود، گفت این وضعیت نشان می‌دهد هنوز راه بسیار زیادی در پیش است.

او تأکید کرد: «این مسئله کاملاً ساختاری است و خودم بارها آن را تجربه کرده‌ام. در موقعیت‌های زیادی تنها زن حاضر بوده‌ام.» به باور او، نابرابری از زمانی آغاز می‌شود که فیلم‌سازان زن پس از پایان تحصیل در مدرسه سینما می‌خواهند نخستین و سپس دومین فیلم بلندشان را بسازند؛ از میزان بودجه‌ها گرفته تا دشواری جلب همکاری بازیگران و نوع نگاهی که رسانه‌ها به کارگردانان دارند.

ال‌توخی در توضیح این نابرابری گفت: «رسانه‌ها اغلب درباره کارگردان‌های مرد، روایت نابغه‌بودن می‌سازند؛ اما من تقریباً هیچ‌وقت نشنیده‌ام که یک کارگردان زن را نابغه بنامند.» او معتقد است این مسئله محدود به انتخاب‌های ونیز امسال نیست و ساختاری است که قدمتی هم‌اندازه تاریخ سینما، و حتی بیشتر از آن، دارد.

فیلم «Woman Unknown» نیز با درون‌مایه‌های مورد اشاره کارگردانش هم‌مسیر است. داستان در تابستان ۱۹۴۵ و چند ماه پس از پایان اشغال دانمارک به دست آلمان نازی می‌گذرد. ماری با بازی ماتیلده آرسل، پرستار کودک و خدمتکاری است که در آستانه ازدواج با کارفرمای ثروتمند، سالخورده و بیوه‌اش، کریستین با بازی کارستن بیورنلوند، قرار دارد.

اما گذشته ماری آرام نمی‌ماند. او در دوران جنگ با یک سرباز آلمانی رابطه داشته و حالا در فضایی که زنانی با روابط مشابه در خیابان‌ها شکار و به شکل عمومی تحقیر می‌شوند، تلاش می‌کند رد آن گذشته را پنهان نگه دارد. ال‌توخی با انتخاب این برهه تاریخی، به سراغ سازوکار شرم، قضاوت و ناپیداشدن زنان در روایت‌های رسمی تاریخ رفته است؛ مفاهیمی که فیلم‌ساز آن‌ها را همچنان زنده و قابل تأمل می‌داند.

«Woman Unknown» سومین فیلم بلند ال‌توخی پس از «Long Story Short» و «Queen of Hearts» است. میکائیل ریکس تهیه‌کنندگی فیلم را برای نوردیسک فیلم پروداکشن بر عهده داشته و نفتا فیلمز، نوردیسک فیلم پروداکشن سوئد و فیلم ای وست نیز در تولید مشترک آن مشارکت کرده‌اند. پخش بین‌المللی فیلم به تراست‌نوردیسک سپرده شده است.

ال‌توخی درباره رسیدن فیلمش به رقابت ونیز می‌گوید پس از بیش از یک سال کار فشرده، با خیال راحت‌تری وارد جشنواره شده است: «بیش از یک سال، روزی ۱۶ ساعت کار کردم. تمام پس‌اندازم را خرج کردم و هرچه توان و منبع در وجودم داشتم، برای این فیلم گذاشتم. واقعاً دیگر کاری از دستم برنمی‌آید، برای همین حالم خوب است.»

او حضور در بخش مسابقه را به‌خودی‌خود یک پیروزی می‌داند. با این حال، حرف‌های ال‌توخی یادآوری می‌کند که موفقیت فردی چند فیلم‌ساز زن، به‌تنهایی درمان نابرابری نیست. وقتی فرصت تولید، بودجه، دیده‌شدن رسانه‌ای و اعتبار هنری عادلانه توزیع نشود، شمار اندک زنان در رقابت‌های بزرگ جشنواره‌ای همچنان از یک آمار، به نشانه‌ای روشن از مسئله‌ای عمیق‌تر تبدیل خواهد شد.