در سال ۲۰۱۴، زنی به نام ساندرا در شهر راچستر، نیویورک (Rochester, New York) با دوچرخهاش برای خرید به مرکز شهر رفت. دوچرخه را قفل کرد، خریدش را انجام داد و وقتی برگشت، دید دوچرخهاش ناپدید شده است. با ناراحتی موضوع را به پلیس گزارش داد و شنید که احتمال پیدا شدن آن بسیار کم است.
چند ساعت بعد، در یک کافه، ساندرا پلیس دیگری را دید و ماجرا را دوباره تعریف کرد. مأمور قول داد نگاهی بیندازد و آماده شد به گشت برود؛ اما پیش از رفتن، ساندرا یک شبدر چهاربرگ به او داد تا «شانسش بیشتر شود». تنها چند دقیقه بعد، پلیس با دوچرخه برگشت. به گفته خودش، هرگز چیزی گمشده را اینقدر سریع پیدا نکرده بود. ظاهراً شبدر کوچک کار خودش را کرده بود …
به اندازه پایان خوش این داستان، یک نکته دیگر هم جالب است: اینکه ساندرا شبدر چهاربرگ اضافه همراه داشت. این اتفاقی نبود؛ او آنها را جمعآوری میکرد و آنقدر داشت که عادت کرده بود به دیگران هدیه بدهد.
این رفتار آنقدرها هم نادر نیست. رکورد جهانی گینس (Guinness World Records) برای بزرگترین مجموعه شبدر چهاربرگ به ادوارد مارتین (Edward Martin) از کوپر لندینگ، آلاسکا (Cooper Landing, Alaska) تعلق دارد که بیش از ۱۰۰ هزار شبدر چهاربرگ جمع کرده است. این عدد وقتی شگفتانگیزتر میشود که بدانیم شانس پیدا کردن یک شبدر چهاربرگ فقط یک در دههزار است.
همه میدانند شبدر چهاربرگ نماد خوششانسی است و بعضیها واقعاً دوست دارند این شانس را «انباشته» کنند. اما دقیقاً چه چیزی شبدر چهاربرگ را خوشیمن میکند؟
در دل شبدر
درست مثل بسیاری از باورهای کهن، این داستان هم طبق افسانهها به حوا برمیگردد. روایت شده زمانی که او و آدم از باغ عدن بیرون رانده میشدند، حوا شبدر چهاربرگی را چید تا یادگاری همراه خود ببرد (منبع: Elmerhebe).
دروئیدها (Druids) در دنیای باستانی سلتها (Celts) حوا را نمیشناختند، اما آنها هم طرفدار پر و پا قرص شبدر چهاربرگ بودند و آن را برای دور کردن ارواح خبیث همراه خود حمل میکردند. این باور بعدها در قرون وسطی به این ایده تبدیل شد که شبدر چهاربرگ به شما توانایی دیدن پریان را میدهد تا در صورت لزوم بتوانید از آنها دوری کنید.
به همین دلیل، در قرون وسطی، کودکان سرگرم میشدند با پیدا کردن شبدرهای لازم به دنبال شکار پریان بروند؛ چیزی که اگر امروز بود، قطعاً سوژه یک بازی ویدیویی جذاب میشد.
ابزار آموزشی سنت پاتریک
با محبوبیت گیاه شبدر، طبیعی بود که سنت پاتریک (St. Patrick) هنگام تلاش برای مسیحیکردن ایرلند، از آن بهعنوان ابزار آموزشی استفاده کند. چون شبدر چهاربرگ کمیاب بود، او به شبدر سهبرگ بسنده کرد تا مفهوم تثلیث مقدس (Holy Trinity) را توضیح دهد: یک برگ نماد پدر (Father)، برگ دوم پسر (Son) و برگ سوم روحالقدس (Holy Spirit)؛ سه در یک ساقه واحد. قرنها بعد، شبدر به نماد جدانشدنی روز سنت پاتریک (St. Patrick’s Day) تبدیل شد.
در سنت عامیانه، شعری هم وجود دارد که میگوید چهار برگ شبدر خوشیمن نماد شهرت، ثروت، سلامت و عشق وفادارانه هستند. در همین راستا، در انگلستان باوری هست که اگر خواب شبدر ببینید، ازدواجی شاد و مرفه در انتظارتان است.
در کورنوآل (Cornwall) در غرب انگلستان، برخی معتقد بودند اگر پیکسیها (Pixies) کودک شما را بدزدند و بهجایش بچه بدل بگذارند، تنها راه بازگرداندن فرزند واقعی این است که شبدر چهاربرگی روی بدل بگذارید.
چگونه شبدر چهاربرگ پیدا کنیم؟
آن ضربالمثل را یادتان هست که میگوید «جنگل را بهخاطر درختها نمیبینیم»؟ اینجا هم همان قانون صدق میکند. کارشناسان میگویند وقتتان را با زیرورو کردن دستههای شبدر تلف نکنید. بهترین روش این است که محدودهای به اندازه میز کار اداری (حدود یک متر مربع یا یک یارد مربع) را در نظر بگیرید و سریع اسکن چشمی کنید.
اگر چیزی غیرعادی توجهتان را جلب کرد، همان نقطه را دقیقتر بررسی کنید. اگر نه، سراغ مربع بعدی بروید. با توجه به شانس یک در دههزار، باید به صورت کارآمد جستوجو کنید..
خوششانسی را خودتان پرورش دهید
شبدر نوعی نخود است و برای کشاورزان ارزشمند است: گاوها عاشق خوردنش هستند، زنبورها از شهدش تغذیه میکنند و خود گیاه هم در تثبیت نیتروژن عالی عمل میکند.
یعنی شبدر میتواند نیتروژن را از هوا بگیرد و در خاک ذخیره کند تا گیاهان دیگر از آن استفاده کنند. بیش از ۳۰۰ گونه شبدر وجود دارد، اما بهترین نوع برای خاک، شبدر سفید یا Trifolium repens است.
جالب اینکه همین Trifolium repens همان گیاهی است که ناهنجاری چهاربرگی خوشیمن را تولید میکند. برگ چهارم نتیجه یک ژن سرکوبشده است. هنوز دقیقاً معلوم نیست چرا این اتفاق میافتد؛ فقط میدانیم که بسیار نادر است.
احساس خوششانسی و تفکر جادویی
همانطور که گفتیم، شانس پیدا کردن شبدر چهاربرگ یک در دههزار است. همین کمیابی دلیل اصلی پیوند آن با خوششانسی است. به بیان ساده، شما خوششانسید که اصلاً یکی پیدا کردهاید؛ پس به نظر میرسد (حداقل طبق نوعی منطق خاص) خوششانسیهای بیشتری هم در راه باشد. پژوهشگران این نوع استدلال را «تفکر جادویی» (Magical Thinking) مینامند.
مغز انسان بهطور طبیعی به دنبال ارتباطها میگردد تا رویدادهای جهان را توضیح دهد. تفکر جادویی زمانی فعال میشود که ما حاضر نیستیم نتیجهگیریمان را حتی با وجود شواهدِ مخالف تغییر دهیم.
داستان ساندرا و دوچرخهاش را در نظر بگیرید. هم او و هم پلیسی که دوچرخه را پیدا کرد، نتیجه خوش را به شبدر چهاربرگی نسبت میدهند که ساندرا هدیه داده بود. اما یک فرد شکاک ممکن است بپرسد: اگر کسی انبوهی از شبدرهای خوششانس دارد، چطور اصلاً دوچرخهاش دزدیده شده است؟
تفکر جادویی از کنار چنین پرسشهای ناراحتکنندهای میگذرد و فقط به جزئیات دلخواه توجه میکند. با این حال، در این مورد خاص، تفکر جادویی خیلی سرگرمکنندهتر از شکاکیت است.
در همین فضا، یک دانستنی جالب: در سال ۲۰۰۹، کشاورزی در ژاپن به نام شیگیئو اوبارا (Shigeo Obara) پس از آزمایشهای دورگگیری، شبدری پرورش داد که ۵۶ برگ داشت. از نظر منطقی، این یعنی ۱۴ برابر خوششانستر از یک شبدر چهاربرگ معمولی!
شبدر چهاربرگ ترکیبی است از کمیابی زیستی، افسانههای باستانی، باورهای سنتی و تفکر جادویی انسان. شاید علم نتواند خوششانسیاش را تأیید کند، اما قرنهاست که مردم دوست دارند باور کنند تکهای کوچک از طبیعت میتواند ورق شانس را به نفعشان برگرداند.
