کشف گنجینه ۱۳۰۰ ساله زیر مجسمه بودای خوابیده در تایلند

عملیاتی معمولی برای ایجاد یک سیستم زهکشی در تایلند، به کشفی مهم در دل یکی از محوطه‌های تاریخی این کشور منجر شد. کارگران هنگام حفاری در زیر مجسمه‌ای ۱۳۰۰ ساله از بودای خوابیده، با ظرفی سفالی روبه‌رو شدند که مجموعه‌ای از زیورآلات و اشیای فلزی باستانی را در خود جای داده بود.

بر اساس اعلام اداره هنرهای زیبای تایلند، داخل این ظرف ۳۳ قطعه ساخته‌شده از طلا، نقره و برنز وجود داشت. ادامه جست‌وجوها در محوطه باستانی فرا نون نیز به کشف لوح‌های فلزی منقوشی انجامید که احتمالاً به‌عنوان نذر یا پیشکش آیینی در کنار مجسمه قرار گرفته بودند.

کشف ظرف سفالی در عمق بیش از یک متر

این آثار در مجموعه معبد وات تاماچاک سما رام تایلند پیدا شده‌اند؛ جایی که یکی از قدیمی‌ترین و طولانی‌ترین مجسمه‌های بودای خوابیده این کشور قرار دارد. گروه اجرایی هنگام حفر زمین برای ایجاد سیستم زهکشی، در عمق بیش از چهار فوت، معادل حدود ۱.۲ متر، به یک ظرف سفالی رسید.

داخل ظرف، ۳۳ قطعه زینتی و آیینی قرار داشت که از فلزات گران‌بها و آلیاژهای مختلف ساخته شده بودند. انگشترهای طلا، گوشواره‌های نقره و یک جفت گوشواره حلقه‌ای برنزی از جمله این اشیا هستند.

طراحی گوشواره‌های برنزی با نمونه‌هایی شباهت دارد که پیش‌تر از دوره دواراواتی در مناطق مختلف تایلند کشف شده‌اند. قدمت این دوره و آثار تازه کشف‌شده حدود ۱۳۰۰ سال برآورد شده است.

جست‌وجوی بیشتر در اطراف بودای خوابیده

پس از کشف نخستین ظرف، باستان‌شناسان هم‌زمان با ادامه عملیات حفاظت از محوطه فرا نون، بررسی دقیق‌تر اطراف مجسمه را آغاز کردند. این جست‌وجوها به سه کشف دیگر انجامید که در میان آن‌ها لوح‌های فلزی با نقش‌های برجسته و ظریف دیده می‌شود.

مجسمه بودای خوابیده حدود ۴۳ فوت، معادل بیش از ۱۳ متر طول دارد و از آن به‌عنوان طولانی‌ترین نمونه از این نوع در تایلند یاد می‌شود. برآوردها نشان می‌دهد که این اثر حدود سال ۶۵۷ میلادی ساخته شده و در شمار قدیمی‌ترین مجسمه‌های بودای خوابیده این کشور قرار می‌گیرد.

برخی آثار تازه کشف‌شده با روش «ریپوسه» ساخته شده‌اند؛ شیوه‌ای در فلزکاری که طی آن هنرمند با ضربه‌زدن به پشت ورق فلزی، نقوش برجسته‌ای را روی سطح مقابل ایجاد می‌کند. کیفیت نقش‌ها، جزئیات چهره‌ها و ترکیب‌بندی این قطعات، مهارت بالای صنعتگران دوره دواراواتی را نشان می‌دهد.

تصویر بودا روی یک لوح طلایی

یکی از برجسته‌ترین یافته‌ها، ورقی مستطیل‌شکل از طلا با ابعاد تقریبی ۷.۵ در ۱۲.۵ سانتی‌متر است. روی این ورق، بودا در حالت نشسته و در هیئت آموزگار نقش شده است.

در این تصویر، بودا با موهای مارپیچی، هاله‌ای بزرگ، گوش‌های کشیده و ردایی که یکی از شانه‌هایش را پوشانده، دیده می‌شود. وجود سوراخ کوچکی در گوشه بالای سمت راست لوح نشان می‌دهد که احتمالاً ریسمانی از آن عبور داده می‌شده است.

فانومبوت چانتراچوت، مدیرکل اداره هنرهای زیبای تایلند، گفته است این قطعه ممکن است مانند یک آویز استفاده شده یا به‌عنوان شیئی تزئینی در محوطه قرار گرفته باشد. بااین‌حال، تعیین کاربرد دقیق آن به بررسی‌های تخصصی بیشتری نیاز دارد.

لوحی با تصویر بودا و دو همراه

اثر دیگری که با تکنیک ریپوسه ساخته شده، ورقی از آلیاژ سرب و قلع است. این قطعه حدود ۱۱.۵ در ۱۵ سانتی‌متر اندازه دارد و بودا را در حالت ایستاده، داخل قابی طاق‌مانند، نشان می‌دهد.

دو همراه نیز در دو سوی بودا نقش شده‌اند. بخش مربوط به همراه سمت چپ در طول زمان آسیب دیده و دیگر به‌وضوح قابل تشخیص نیست؛ اما کارشناسان احتمال می‌دهند شخصیت سمت راست، برداشتی تایلندی از برهما، خدای آیین هندو، باشد.

حضور این شخصیت‌ها در کنار تصویر بودا می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره پیوند میان سنت‌های بودایی و هندو در هنر مذهبی آن دوره ارائه کند. بااین‌حال، تفسیر نهایی نقوش به مطالعات تطبیقی و بررسی دقیق‌تر وضعیت قطعه وابسته است.

ورق‌های فلزی لایه‌لایه درون خاک فشرده

سومین اثر از چند ورق فلزی تشکیل شده که به‌صورت لایه‌لایه درون خاک رس فشرده قرار گرفته‌اند. میان ورق‌ها نیز ماده‌ای شبیه سیمان دیده می‌شود. آسیب‌دیدگی این مجموعه اجازه نمی‌دهد تعداد دقیق لایه‌های فلزی یا تصویر حک‌شده روی آن‌ها به‌سادگی مشخص شود.

باستان‌شناسان با توجه به محل کشف این قطعه، درست در پشت سر مجسمه خوابیده بودا، احتمال می‌دهند که با یک پیشکش آیینی روبه‌رو باشند. به گفته چانتراچوت، به نظر می‌رسد این اثر آگاهانه و با هدفی مذهبی در همان نقطه قرار داده شده باشد، نه اینکه به‌طور اتفاقی به زیر مجسمه راه یافته باشد.

چیدمان حساب‌شده آثار و جایگاه قرارگیری آن‌ها می‌تواند نشان دهد که سازندگان یا پیروان معبد، اشیای ارزشمند را هنگام ساخت یا اجرای یکی از آیین‌های مذهبی در بخش‌های خاصی از بنا پنهان کرده‌اند.

انتقال آثار به موزه ملی فیمای

اشیای کشف‌شده اکنون در اختیار موزه ملی فیمای قرار دارند. متخصصان این موزه روند پاک‌سازی، تثبیت، فهرست‌برداری و حفاظت از قطعات طلا، نقره، برنز و دیگر ورق‌های فلزی را آغاز کرده‌اند.

بررسی جنس آلیاژها، شیوه ساخت، نقوش مذهبی و نحوه قرارگیری آثار می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره هنر و آیین‌های دوره دواراواتی در اختیار پژوهشگران بگذارد. این یافته‌ها همچنین فرصتی فراهم می‌کنند تا نقش معبد وات تاماچاک سما رام و محوطه فرا نون در تاریخ مذهبی منطقه با دقت بیشتری ارزیابی شود.

کشف گنجینه زیر بودای خوابیده فقط داستان پیداشدن چند شیء ارزشمند نیست. این آثار، نشانه‌هایی از باورها، مهارت‌های هنری و مناسک مردمانی هستند که حدود سیزده قرن پیش در این منطقه زندگی می‌کردند. حفاری یک کانال زهکشی این بار دریچه‌ای غیرمنتظره به گذشته گشود؛ دریچه‌ای که شاید پس از پایان مطالعات موزه ملی فیمای، تصویر روشن‌تری از فرهنگ دواراواتی و آیین‌های فراموش‌شده آن ارائه کند.