۵ سیت‌کام ان‌بی‌سی که تلویزیون دهه ۱۹۸۰ را تغییر دادند

در آغاز دهه ۱۹۸۰، تصور اینکه شبکه ان‌بی‌سی به قدرت مسلط تلویزیون آمریکا تبدیل شود، چندان آسان نبود. این شبکه از دو رقیب اصلی خود، سی‌بی‌اس و ای‌بی‌سی، عقب افتاده بود و در فصل تلویزیونی ۱۹۸۰–۱۹۸۱، فقط یک نماینده میان ده سریال پربیننده داشت: «Little House on the Prairie» که در رتبه دهم قرار گرفته بود. در مقابل، هفت جایگاه به سی‌بی‌اس و دو جایگاه به ای‌بی‌سی تعلق داشت.

اما تنها چند سال بعد، ورق برگشت. در فصل ۱۹۸۵–۱۹۸۶، پنج سریال از ده برنامه پربیننده متعلق به ان‌بی‌سی بودند. این برتری تا پایان دهه ادامه یافت و در دهه ۱۹۹۰، صدرنشینی شبکه چنان آشنا شده بود که روزهای عقب ماندنش به گذشته‌ای دور شباهت داشت.

بخش بزرگی از این تحول را سیت‌کام‌ها رقم زدند؛ آثاری که نه‌فقط مخاطب جذب کردند، بلکه برداشت رایج از کمدی تلویزیونی را گسترش دادند. خانواده‌های متفاوت، محیط‌های کاری نامتعارف، قهرمانان زن و روابطی که در طول چند فصل شکل می‌گرفتند، به ابزارهای موفقیت ان‌بی‌سی تبدیل شدند. این پنج سریال، هرکدام از مسیری متفاوت، در ساختن آن دوران نقش داشتند.

«The Cosby Show»؛ تغییر تصویر خانواده سیاه‌پوست در تلویزیون

سال‌های پخش: ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۲

امروز بازگشت به «The Cosby Show» برای بسیاری از مخاطبان، به‌دلیل پرونده‌ها و اتهام‌های آزار جنسی بیل کازبی، دشوار و ناخوشایند است. بااین‌حال، بررسی تاثیر تاریخی سریال، بدون نادیده گرفتن این واقعیت، نشان می‌دهد که جایگاه آن در تلویزیون دهه ۱۹۸۰ تا چه اندازه مهم بود.

این مجموعه از همان آغاز موفق شد و نشان داد داستانی با محوریت شخصیت‌های سیاه‌پوست می‌تواند نه‌فقط به مخاطب گسترده برسد، بلکه در میان بزرگ‌ترین موفقیت‌های تلویزیون قرار بگیرد. الگوی آن از جهاتی یادآور سیت‌کام‌های خانوادگی قدیمی مانند «Leave It to Beaver» بود: خانواده‌ای مرفه، باثبات و صمیمی که مسائل روزمره‌اش زمینه‌ساز کمدی می‌شد. تفاوت تعیین‌کننده، قرار دادن یک خانواده سیاه‌پوست در مرکز این تصویر بود.

«The Cosby Show» برخلاف لحن سرکش‌تر بسیاری از کمدی‌های دهه ۱۹۷۰، به ارزش‌های سنتی خانواده نزدیک بود، اما آن‌ها را با ترکیب بازیگرانی متفاوت از الگوهای مسلط دهه ۱۹۶۰ عرضه می‌کرد.

همین تصویر با انتقادهایی نیز روبه‌رو شد. روزنامه فیلادلفیا اینکوایرر در سال ۱۹۸۵ به دیدگاهی اشاره کرد که خانواده سریال را «به‌اندازه کافی سیاه‌پوست» نمی‌دانست. این اعتراض، ناخواسته محدودیت نگاه رایج را آشکار می‌کرد: چرا رفاه، موفقیت و آرامش باید با هویت سیاه‌پوست در تضاد تصور می‌شدند؟ اهمیت فرهنگی سریال، تا حدی در به چالش کشیدن همین پیش‌فرض بود.

«Night Court»؛ یک دادگاه شبانه با منطق کمدی نامعقول

سال‌های پخش: ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۲

«Night Court» مسیر کمدی محیط کار را که «Cheers» با موفقیت پیموده بود، به فضایی متفاوت برد: شیفت شب یک دادگاه در منهتن، با قاضی خوش‌بین و دادستانی خودپسند و تندخو.

اما شباهت این دو سریال بیشتر به ساختار کلی آن‌ها مربوط بود تا جنس شوخی‌ها. «Cheers» بر دیالوگ‌های سنجیده و روابط شخصیت‌ها تکیه داشت؛ «Night Court» به شوخی‌های پررنگ‌تر، موقعیت‌های اغراق‌شده و طنز پوچ‌گرا میدان می‌داد. اگر اولی نشان می‌داد کمدی محیط کار می‌تواند ظریف و بزرگسالانه باشد، دومی ثابت می‌کرد همین قالب می‌تواند بی‌پروا و مضحک باشد و همچنان مخاطبان فراوانی پیدا کند.

می‌توان رد این جسارت را در آثاری مانند «It’s Garry Shandling’s Show» دید؛ کمدی خودآگاهی که از سال ۱۹۸۶، با قواعد سیت‌کام بازی می‌کرد. «Sledge Hammer!» نیز با شخصیت‌های اغراق‌شده و شوخی با الگوهای سریال‌های پلیسی، به بخشی از همین فضای کمدی نزدیک بود.

«Night Court» به‌اندازه برخی دیگر از آثار این فهرست ستایش منتقدان را به دست نیاورد، اما در حافظه عمومی ماندگار شد. ساخته شدن نسخه احیاشده و ادامه یافتن آن برای سه فصل، نشان می‌دهد فضای دادگاه شبانه و شخصیت‌هایش، سال‌ها بعد هم ظرفیت جذب مخاطب داشتند.

«Family Ties»؛ جابه‌جایی جای والدین و فرزندان در نبرد سیاسی

سال‌های پخش: ۱۹۸۲ تا ۱۹۸۹

«Family Ties» ایده‌ای آشنا را وارونه کرد. در «All in the Family»، والدین محافظه‌کار با نسل جوان‌تر و لیبرال درگیر بودند؛ اینجا پدر و مادری لیبرال با گذشته هیپی، باید با پسر طرفدار رونالد ریگان خود کنار می‌آمدند.

الکس، با بازی مایکل جی. فاکس، نقطه کانونی این تضاد بود. علاقه او به موفقیت مالی و ارزش‌های محافظه‌کارانه، در برابر باورهای والدینش قرار می‌گرفت و اختلاف سیاسی را به موضوعی خانوادگی و خنده‌دار تبدیل می‌کرد.

سریال به‌خوبی تغییر فضای فرهنگی آمریکا را بازتاب می‌داد: فاصله گرفتن از روحیه ضدفرهنگ دهه ۱۹۷۰ و بازگشت به تاکید بر خانواده، کامیابی فردی و نظم اجتماعی. محبوبیت الکس نیز این تغییر را ملموس‌تر کرد.

نیویورک تایمز در مقاله‌ای در سال ۱۹۸۹، که «Family Ties» را از تاثیرگذارترین سریال‌های دهه معرفی می‌کرد، الکس را «طمع با چهره یک فرشته» توصیف کرد. این تعبیر، تناقض جذاب شخصیت را نشان می‌دهد: باورهای مادی‌گرایانه او می‌توانستند محل نقد باشند، اما جذابیت بازی فاکس آن‌ها را دوست‌داشتنی می‌کرد.

حتی اگر گری دیوید گلدبرگ، خالق سریال، چنین هدفی نداشت، «Family Ties» به یکی از آثاری تبدیل شد که جاه‌طلبی اقتصادی را در فرهنگ عامه دهه ۱۹۸۰ خوش‌ظاهر جلوه دادند.

«The Golden Girls»؛ چهار زن، بدون نیاز به یک قهرمان مرکزی

سال‌های پخش: ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۲

«The Golden Girls» با محوریت چهار زن در میامی، نشان داد نبود یک مرد سفیدپوست در جایگاه قهرمان اصلی، مانعی برای موفقیت گسترده یک سیت‌کام نیست. سریال از همان ابتدا مخاطبان فراوانی پیدا کرد، اما تاثیر آن تنها به ترکیب بازیگرانش محدود نمی‌شد.

ویژگی مهم دیگر، ساختار گروهی آن بود. داستان‌ها میان چهار شخصیت اصلی تقسیم می‌شدند و هرکدام فرصت داشتند مرکز توجه باشند. این الگو با سریال‌هایی تفاوت داشت که جهان داستانی‌شان عمدتاً حول یک ستاره می‌چرخید.

موفقیت «The Golden Girls» راه را برای «Designing Women» در سال بعد هموار کرد؛ مجموعه‌ای دیگر با چهار شخصیت زن که به موضوعات اجتماعی نیز می‌پرداخت.

البته «The Golden Girls» نخستین سیت‌کام گروه‌محور نبود، اما به رواج این شیوه کمک کرد. در دهه ۱۹۹۰، آثاری مانند «Seinfeld» و «Friends» نیز با تقسیم داستان و زمان حضور میان شخصیت‌های اصلی، نشان دادند جذابیت یک مجموعه می‌تواند حاصل تعامل چند شخصیت باشد، نه صرفاً درخشش یک نفر.

«Cheers»؛ کمدی‌ای که به گفت‌وگو و زمان اعتماد کرد

سال‌های پخش: ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۳

مایکل زینبرگ، از مدیران توسعه ان‌بی‌سی، در مرور تاریخ «Cheers» برای مجله جی‌کیو در سال ۲۰۱۲، هدف شبکه را چنین توصیف کرد: «می‌خواستیم در حوزه کمدی هوشمندانه و بزرگسالانه فعالیت کنیم.»

«Cheers» تجسم همین خواسته بود. بخش عمده جذابیت آن از آدم‌هایی می‌آمد که در یک بار دنج در بوستون کنار هم می‌نشستند و حرف می‌زدند. نویسندگی دقیق و شناخت شخصیت‌ها اجازه می‌داد این فضای محدود، کوچک یا تکراری به نظر نرسد.

رابطه سم، با بازی تد دنسن، و دایان، با بازی شلی لانگ، نمونه برجسته این صبوری بود. کشش عاطفی میان آن‌ها در بیش از صد قسمت شکل گرفت و تغییر کرد؛ بدون اینکه سریال برای رسیدن به پاسخ نهایی عجله داشته باشد.

سم سایمون، نویسنده و تهیه‌کننده مجموعه، این رابطه را روایتی گسترده توصیف کرده و از تاثیر برنامه‌ریزی بلندمدت نویسندگان بر شیوه تولید تلویزیونی گفته است. موفقیت «Cheers» نشان داد حتی در یک سیت‌کام، می‌توان برای مسیر شخصیت‌ها در طول فصل‌ها طرح داشت.

این سریال نخستین کمدی تلویزیونی با رابطه «بالاخره به هم می‌رسند یا نه؟» نبود، اما اجرای روان و تدریجی آن به الگویی تبدیل شد که آثار فراوانی در ژانرهای مختلف کوشیدند تکرارش کنند.

قدرت سیت‌کام‌های ان‌بی‌سی در دهه ۱۹۸۰، از شبیه بودنشان به یکدیگر نمی‌آمد. یکی تصویر خانواده را تغییر داد، دیگری قواعد شوخی را کش داد، سومی اختلاف سیاسی را به خانه آورد و دو مجموعه دیگر، ظرفیت روایت گروهی و روابط بلندمدت را گسترش دادند. این تنوع نشان داد موفقیت تلویزیونی الزاماً به تکرار یک فرمول وابسته نیست؛ گاهی یک شبکه با دادن فرصت به چند ایده متفاوت، نه‌فقط جایگاه خودش، بلکه مسیر یک قالب را تغییر می‌دهد.