ساعت ۳ بامداد است. هوس یک ساندویچ کره بادامزمینی و مربا یا شاید پنیر گریلشده کردهاید. کیسه نان را باز میکنید و — اوه! — میبینید لبهای از نان با کپک آبیرنگ پوشیده شده است. در حالی که مردد هستید نان را دور بیندازید یا نه، این سوال به ذهنتان میرسد: اگر نان کپکزده بخوریم چه میشود؟
شاید یادتان بیاید که پنیسیلین (Penicillin) از کپک بهدست میآید. پس این یعنی خوردن نان کپکزده اشکالی ندارد؟ نه فکرش را هم نکنید و اصلاً اینگونه تصور نکنید! در ادامه، بهطور کامل و دقیق بررسی میکنیم که خوردن نان کپکزده چه پیامدهایی میتواند داشته باشد.
هاگهای کپک چیستند؟
کپکها (Molds) به همان خانوادهای تعلق دارند که قارچها (Mushrooms) در آن قرار میگیرند. اگر کپک را زیر میکروسکوپ ببینید، اغلب شبیه قارچهای بسیار ریز است: ساقههایی با هاگها (Spores) در بالای آنها.
همین هاگها هستند که به کپکها رنگهای زیبایی میدهند؛ مثل همان رنگ آبی-سبز که لبه نان غیرقابلخوردن شما را پوشانده است.
خطرات کپک
با اینکه کپکها ممکن است از نظر ظاهری جالب باشند، اما میتوانند بسیار خطرناک باشند. صدها هزار نوع کپک وجود دارد و بسیاری از آنها باعث واکنشهای آلرژیک (Allergic Reactions) و بیماریهای تنفسی (Respiratory Illness) میشوند.
برخی از کپکها نیز مایکوتوکسین (Mycotoxin) تولید میکنند؛ نوعی سم که میتواند انسانها، دامها و سایر حیوانات را بیمار کند.
و حالا خبر بد:
یکی از معروفترین و خطرناکترین مایکوتوکسینها یعنی آفلاتوکسین (Aflatoxin) معمولاً روی غلات و محصولات مغزی (Grains and Nut Crops) رشد میکند — موادی که بخش اصلی بسیاری از نانها را تشکیل میدهند.
آفلاتوکسین که خاصیت سرطانزایی (Carcinogenic) دارد، یکی از بیشترین کپکهای مورد مطالعه و پایششده در جهان است. با وجود این نظارت گسترده، این کپک هنوز بهطور کامل ریشهکن نشده و کارخانههای تولید مواد غذایی در سراسر دنیا بهطور مداوم بررسی میشوند تا میزان آن در محدوده مجاز باقی بماند.
فراتر از کپکهای قابل مشاهده
برگردیم به همان نان ساعت ۳ بامداد. شاید با خودتان بگویید: «خب، شاید بگید قسمت کپکزده را میبرم و بقیه نان را میخورم!» اشتباه بزرگی است.
آنچه شما روی سطح نان میبینید، ممکن است فقط نوک کوه یخ باشد. کپکها از طریق ساقههای خود، ریشههایی نامرئی به عمق نان میفرستند. این ریشهها دقیقاً همانجایی هستند که مایکوتوکسینها رشد میکنند.
علاوه بر این، باکتریهای نامرئی (Invisible Bacteria) که آنها هم میتوانند شما را بیمار کنند، اغلب همراه کپک روی نان حضور دارند.
بنابراین، هرچند معلم علوم دبیرستانتان درست میگفت که پنیسیلین از کپک ساخته میشود، اما اصلاً ایده خوبی نیست که بخواهید این ماده ضدباکتری را از نان کپکزده دریافت کنید!
دفعه بعد که هوس یک ساندویچ یا پنیر گریلشده کردید، نان را با دقت بررسی کنید. اگر روی سطح نان کپک دیدید، احتمالاً بهتر است قید میانوعده نیمهشب را بزنید.
چگونه از کپکزدن نان جلوگیری کنیم؟
برای اینکه نان مدت بیشتری تازه بماند و اصلاً به این دردسر نیفتید، این نکات را رعایت کنید:
- نان را در محفظهای قابلتنفس مثل کیسه پارچهای، حوله تمیز یا کیسه کاغذی نگهداری کنید و آن را در کابینت خشک یا جعبه نان بگذارید.
- اگر نمیتوانید یک قرص نان را طی چند روز مصرف کنید، آن را برش بزنید و در فریزر قرار دهید؛ نان در فریزر تا ۶ ماه قابل نگهداری است. (البته کیفیت نان و درجه سرما فریزر اهمیت دارد)
- بعدها میتوانید برشهای یخزده را مستقیم داخل توستر بگذارید و استفاده کنید.
خوردن نان کپکزده، حتی اگر فقط یک قسمت کوچک آن کپک داشته باشد، میتواند شما را در معرض سموم خطرناک، باکتریها و مشکلات سلامتی جدی قرار دهد. ظاهر بیخطر یا شباهت کپک به منبع دارویی مثل پنیسیلین نباید شما را فریب دهد. وقتی پای کپک وسط است، دور ریختن نان، عاقلانهترین انتخاب است.
