جیمز گری: صنعت سینما فیلمسازان را به پنهان کردن صدای شخصیشان سوق میدهد
کارگردان «Paper Tiger» در جشنواره فیلم دوحه، از توصیه ماندگار فرانسیس فورد کوپولا، ریشههای خانوادگی فیلم تازهاش و امید به ظهور صداهای مستقل با کمک فناوری گفت.

یک نامه هوادارانه در نوجوانی، پاسخی داشت که هنوز مسیر فیلمسازی جیمز گری را روشن میکند. او برای فرانسیس فورد کوپولا نامه نوشته بود و برخلاف انتظارش، جواب گرفت؛ با توصیهای کوتاه: «جیمز، شخصی کار کن. در این دنیا فقط یک نفر مثل تو وجود دارد.» حالا، سالها بعد، گری میگوید وفاداری به همین نگاه در صنعتی که اغلب صدای فردی فیلمساز را پس میزند، هم انتخاب هنری اوست و هم مسئولیتی جدی.
گری روز یکشنبه در نشست خبری جشنواره فیلم دوحه، با یادآوری پاسخ کوپولا گفت: «سعی کردهام این حرف را واقعا جدی بگیرم. اگر اصلا چیزی برای گفتن دارم، اگر صدای من اهمیتی دارد، بهتر است تا جای ممکن شخصی باشد.»
او برای نخستین نمایش «Paper Tiger» در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا به دوحه رفته بود؛ درامی جنایی با بازی آدام درایور، مایلز تلر و اسکارلت جوهانسون که داستانش در نیویورک دهه ۱۹۸۰ میگذرد. فیلم درباره دو برادر است که تلاششان برای رسیدن به رویای آمریکایی، آنها را وارد ماجرایی خطرناک در ارتباط با مافیای روسیه میکند.
با این حال، برای گری نقطه آغاز فیلم نه مناسبات جهان تبهکاران، بلکه تاریخ خانواده خودش بوده است. او توضیح داد که تلاش کرده رابطه پدرش با عمویش را صادقانه به تصویر بکشد؛ هرچند پذیرفت که حافظهاش پس از گذشت سالها ممکن است محدودیتهایی داشته باشد. حتی یکی از درگیریهای میان پدر و مادرش نیز به فیلم راه یافته و بازیگران آن را تقریبا همانطور که در زندگی واقعی رخ داده بود، بازآفرینی کردهاند.
این تکیه بر تجربه زیسته، در نگاه گری با فشارهای رایج صنعت سینما در تضاد است. او گفت: «بخش بزرگی از سازوکار سینما، هم در آمریکا و هم بیرون از آن، سعی میکند شما را از دنبال کردن صدای خودتان منصرف کند. اگر هم مستقیم چنین کاری نکند، میخواهد صدایتان را زیر یک حرف کلیتر یا در قالب یک ژانر دیگر پنهان کنید.»
گری با وجود قالب جنایی «Paper Tiger»، آثارش را پیش از هر چیز با برچسب ژانر تعریف نمیکند. از نظر او، ژانر ابزاری برای دستهبندی فیلمهاست، نه چیزی که هدف اصلی سینما را تعیین کند. او درباره شیوه کارش گفت: «فقط سعی میکنم داستانم را تا جایی که میتوانم خوب، روشن و صادقانه تعریف کنم و امیدوار باشم نتیجه خوبی داشته باشد.»
در این نگاه، شخصی بودن به معنای محدود ماندن در دنیای خصوصی فیلمساز نیست؛ راهی است برای رسیدن به تجربهای مشترک با تماشاگر. گری صداقت در روایت را زمینهای برای گسترش همدلی میداند: «اینطور است که میتوانیم شفقت و همدلی را در دنیا بیشتر کنیم. امیدوارم چیزی در من ببینید که برای شما هم معنا داشته باشد.»
او افزود: «خیلی خوششانس بودهام که توانستهام سینمایی بسازم که اینقدر مستقیم شخصی است. برای همین، آن را دستکم نمیگیرم. این مسئولیت را خیلی جدی میگیرم و فکر میکنم رسالت واقعی فیلمساز همین است.»
بحث در ادامه از جهان شخصی گری به آینده سینمای مستقل رسید. رودریگو تکسیرا، تهیهکننده برزیلی که دو فیلم «Paper Tiger» و «Furies» را در جشنواره دوحه دارد، در برابر نگرانیها درباره سلطه بلاکباسترهای هالیوودی، نگاه امیدوارانهتری مطرح کرد.
تکسیرا گفت: «همیشه جایی برای ساخت فیلمهای اصیل بیرون از سیستم وجود خواهد داشت، چون حتی با این همه ادغام شرکتها هم نمیشود مالک تمام سیستم شد.» او از شرکتهایی مانند ای۲۴ و نئون بهعنوان نمونههایی نام برد که نشان میدهند فیلمسازی مستقل همچنان میتواند مسیر خود را باز کند.
از نظر این تهیهکننده، چالشهای تولید مستقل در برزیل و آمریکا شباهتهای زیادی دارند. تفاوت اصلی، به گفته او، در دسترسی به حمایت مالی عمومی است؛ حمایتی که دولت فدرال برزیل مدتهاست از طریق آن به تداوم فعالیت صنعت سینما کمک میکند. تکسیرا گفت: «ما دولتی داریم که از سینما و هنر حمایت میکند» و تاکید کرد که در آمریکا حمایت دولتی همسنگی وجود ندارد.
گری نیز در صحبت از آینده سینما، به بدبینی گذشتهاش اشاره کرد. او زمانی تصور میکرد سینما شاید سرنوشتی شبیه اپرا پیدا کند: حدود یک قرن شکوفایی و سپس قرار گرفتن در سایه شکل هنری دیگری. رقابت فزاینده بازیهای ویدئویی و دیگر سرگرمیها همچنان بخشی از نگرانی اوست و سلطه الگوی بلاکباستر را نیز «در مجموع، بسیار زیانبار» توصیف میکند.
با این همه، دسترسی آسانتر به ابزارهای فیلمسازی نگاهش را تغییر داده است. او گفت: «نسبت به در دسترس بودن فناوری و اینکه چطور صداهای تازهای را وارد میدان خواهد کرد، نوعی خوشبینی دارم.»
امید امروز گری، در واقع به همان توصیه دوران نوجوانی برمیگردد: فرصت دادن به تجربههایی که فقط یک نفر میتواند از زاویه خودش روایت کند. فناوری بهتنهایی فشارهای اقتصادی و صنعتی را از میان نمیبرد، اما میتواند امکان بیان را به فیلمسازان بیشتری بدهد. برای گری، آینده سینما شاید بیش از آنکه به بزرگتر شدن تولیدات وابسته باشد، به شنیده شدن همین صداهای متمایز بستگی داشته باشد.





