رمان برنده بوکر در مسیر سینما؟ ام. جان هریسون اقتباسی با حال‌وهوای بلا تار می‌خواهد
نویسنده «The End of Everything» از ابراز علاقه برای اقتباس سینمایی رمانش خبر داده، اما می‌گوید گفت‌وگوها هنوز به مرحله‌ای نرسیده که بتوان جزئیات آن را اعلام کرد.
ام. جان هریسون هنگام نوشتن «The End of Everything» چنان تصاویر داستانش را روشن می‌دید که قصد داشت عبارت «یک فیلم» را به عنوان آن اضافه کند. در آخرین لحظه منصرف شد و حالا، پس از دریافت جایزه بوکر ۲۰۲۶ و مطرح‌شدن احتمال اقتباس سینمایی، از آن تصمیم پشیمان است. با این حال، تصویری که این نویسنده از فیلم احتمالی رمانش دارد، بیشتر به سینمای بلا تار نزدیک است تا یک اثر متعارف درباره پایان جهان.
هریسون در گفت‌وگو با ددلاین تایید کرده که علاقه‌هایی برای انتقال رمانش به پرده سینما وجود دارد، اما هنوز خبری از توافق نهایی یا پروژه‌ای آماده تولید نیست. او می‌گوید: «چند ابراز علاقه داشته‌ایم. موضوع هنوز آن‌قدر جلو نرفته که بتوانم با جزئیات درباره‌اش حرف بزنم، اما برای ساختن چیزی بر اساس کتاب علاقه وجود دارد.»
«The End of Everything» داستان مردی است که پس از وقوع یک فاجعه، در سواحل انگلستان زندگی می‌کند و در جست‌وجوی اشیای به‌جامانده از دریا، ساحل را می‌کاود. او شیئی مرموز در آب پیدا می‌کند و آن را با خود به داخل خشکی می‌برد. چشم‌اندازهای متمایز، شخصیت‌های خاص و موجودات بیگانه و تغییرشکل‌دهنده‌ای به نام آی‌گتی، از عناصر جهان این رمان‌اند؛ جهانی که ظرفیت بصری‌اش از نگاه نویسنده و مدیران بوکر پنهان نمانده است.
هریسون درباره شیوه نوشتنش توضیح می‌دهد: «وقتی صحنه‌ای را می‌سازم و آن را به کلمات تبدیل می‌کنم، می‌توانم ببینمش. در واقع می‌خواستم عنوان رمان را “The End of Everything: A Film” بگذارم. لحظه آخر جرئت نکردم، اما حالا واقعا آرزو می‌کنم این کار را کرده بودم؛ چون ساختار نوعی فیلم اروپای مرکزی را دارد و با رویکرد مناسب می‌تواند اثری بسیار تماشایی شود.»
این نویسنده ۸۱ ساله، که در سال ۲۰۲۲ خود از داوران بوکر بود، امسال برای نخستین بار این جایزه را دریافت کرد. موفقیت رمان او همچنین نخستین پیروزی نشان نشر سرپنتس تیل در بوکر است. چنین جایزه‌ای معمولا علاوه بر افزایش فروش کتاب، توجه تهیه‌کنندگان را نیز به امکان اقتباس جلب می‌کند؛ هرچند در مورد این رمان، هنوز نام کارگردان، بازیگر یا شرکت سازنده‌ای اعلام نشده است.
هریسون ترجیح روشنی برای قالب اقتباس دارد: فیلم سینمایی، نه سریال. الگوی ذهنی او نیز اثری با حساسیت‌های سینمای اروپا و کارگردانی از جنس بلا تار، فیلم‌ساز پیشگام فقید مجارستانی، است. او می‌گوید: «برای خود من، اگر چنین اتفاقی بیفتد، باید یک فیلم باشد؛ فیلمی که شما را یاد یک اثر فرانسوی دشوار و چالش‌برانگیز یا فیلمی از بلا تار بیندازد.»
این علاقه به سینما لزوما به معنای حضور مستقیم هریسون در فرایند اقتباس نیست. او خود را تماشاگر پیگیر فیلم می‌داند، اما میان دوست‌داشتن یک هنر و شناخت سازوکار خلق آن تفاوت می‌گذارد: «فیلم زیاد می‌بینم و عاشق سینما هستم. اما مثل نقاشی است؛ نقاشی‌های زیادی می‌بینم، بی‌آنکه چیز زیادی درباره چگونگی کشیدنشان بدانم. برای همین، درگیرشدن در چنین فرایندی برایم کاملا راحت نخواهد بود.»
با وجود این احتیاط، هریسون نسبت به یافتن فیلم‌سازی هم‌نگاه امیدوار است. به گفته او، اقتباس باید به شکلی انجام شود که هیجان تجربه نوشتن کتاب را برایش ادامه دهد: «راه‌هایی وجود دارد که این کتاب را به فیلمی تبدیل کند که به وجدَم بیاورد؛ همان اشتیاقی را زنده نگه دارد که موقع نوشتنش داشتم. باور دارم شاید کسی را پیدا کنم که بتواند این کار را انجام دهد.»
گبی وود، مدیر اجرایی بوکر، نیز به حضور الگوهای آشنای سینمایی در رمان اشاره کرده است: فیلم فاجعه، فیلم جاده‌ای، زوج فراری، زنِ داستان‌های نوآر با اسلحه‌ای در کیف و آخرالزمان. کنار هم قرارگرفتن این عناصر، از کتاب تصویری می‌سازد که می‌تواند برای سینما آشنا باشد، بی‌آنکه لزوما به یک قالب مشخص محدود شود.
همین مقاومت در برابر قالب‌بندی، بخشی از نگاه هریسون به آثارش است. کارنامه او شامل ۱۳ رمان می‌شود و معمولا در قلمرو علمی‌تخیلی جای می‌گیرد، اما خودش در برابر چنین دسته‌بندی‌هایی موضع دارد. وود نیز اهمیت پیروزی او را از این منظر برجسته کرده و هریسون را نخستین برنده بوکر دانسته که از دل جریان اصیل ادبیات علمی‌تخیلی برخاسته است.
اشاره هریسون به بلا تار نشان می‌دهد که انتظارش از اقتباس، صرفا بازسازی فاجعه و موجودات بیگانه روی پرده نیست؛ لحن، ریتم و شیوه دیدن جهان داستان نیز برای او اهمیت دارند. اگر این علاقه‌های اولیه به ساخت فیلم برسد، مسئله اصلی فقط انتقال ماجرا نخواهد بود، بلکه یافتن زبان سینمایی مناسبی است برای رمانی که نویسنده‌اش از ابتدا آن را در ذهن خود تماشا می‌کرد.
