بیشتر ما هنگام مصرف قرص فقط به خود دارو توجه میکنیم، نه نوشیدنیای که با آن دارو را میخوریم. اما شواهد جدید نشان میدهد مایعی که برای بلعیدن قرص استفاده میکنید، ممکن است بیش از آنچه تصور میکنید اهمیت داشته باشد.
مطالعهای که بهتازگی در مجله داروسازی Pharmaceutics منتشر شده، نشان میدهد مصرف بعضی قرصها همراه با آب معدنی قلیایی میتواند پوشش محافظ دارو را ضعیف کند و باعث شود دارو زودتر از زمان مناسب آزاد شود. این موضوع، دستکم در شرایط آزمایشگاهی، میتواند اثربخشی برخی داروها را کاهش دهد.
پوشش رودهای دارو چیست و چرا اهمیت دارد؟
بسیاری از داروها دارای پوششی به نام پوشش رودهای (Enteric Coating) هستند. این پوشش طوری طراحی شده که در اسیدیته خاصی حل شود. هدف آن این است که دارو در محیط اسیدی معده باز نشود و سالم به روده کوچک برسد؛ جایی که pH بالاتری دارد و دارو باید در آنجا آزاد شود.
برای مثال، برخی داروها مانند پریلوسک (Prilosec) و بسیاری از انواع آسپرین (Aspirin) چنین پوششی دارند. این پوشش میتواند از دارو در برابر اسید معده محافظت کند یا از تحریک مستقیم معده توسط دارو جلوگیری کند.
به زبان ساده، این پوشش مانند یک «زمانسنج محافظ» عمل میکند. اگر زودتر از موعد آسیب ببیند یا حل شود، دارو ممکن است در جای نادرست و زمان نامناسب آزاد شود.
پژوهش جدید چه چیزی را بررسی کرد؟
در این مطالعه، پژوهشگران میخواستند بدانند قرار گرفتن داروها در معرض نوشیدنیهای مختلف و pH متفاوت، چه اثری بر نحوه آزاد شدن دارو دارد.
نیکولت کالای-سابو، نویسنده اصلی مطالعه و مدرس ارشد دپارتمان داروسازی در دانشگاه سملوایز مجارستان (Semmelweis University)، توضیح داده است که هدف پژوهش بررسی اثر مایعات مختلف بر قرصهای دارای پوشش محافظ بوده است.
برای انجام آزمایش، پژوهشگران قرصهای روکشدار را در چند نوع مایع خیساندند، از جمله:
- آب لولهکشی
- آب تصفیهشده
- آب سیب
- چند برند آب معدنی قلیایی
این مایعات طیفی از pHهای مختلف را نشان میدادند.
نتیجه مطالعه: آب قلیایی پوشش دارو را سریعتر ضعیف کرد
نتایج نشان داد آبهای معدنی قلیایی، پوشش محافظ دارو را بسیار سریعتر از سایر مایعات تضعیف کردند. در یکی از برندها، یعنی آب معدنی درمانی سالووس (Salvus medicinal mineral water)، پس از فقط ۵ دقیقه خیساندن، بیش از ۹۰٪ دارو آزاد شد.
در مقابل، آب لولهکشی، آب تصفیهشده و آب سیب پس از ۵ دقیقه باعث آزاد شدن مقدار بسیار کمی از دارو شدند.
این یافته مهم است، چون نشان میدهد محیط قلیایی ممکن است با مکانیسم طراحیشده برخی قرصها تداخل داشته باشد؛ بهخصوص داروهایی که قرار است تا رسیدن به روده کوچک باز نشوند.
این یافته برای مصرف روزانه دارو چه معنایی دارد؟
باید توجه داشت که این پژوهش روی انسان انجام نشده و یک مطالعه آزمایشگاهی بوده است. بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت در بدن همه افراد دقیقاً همین اتفاق رخ میدهد. عواملی مانند بزاق، حرکت معده، روند هضم و سرعت عبور دارو از معده میتوانند نتیجه واقعی را تغییر دهند.
با این حال، متخصصان میگویند یافتهها یک هشدار منطقی ایجاد میکنند: بهتر است برای مصرف بیشتر داروها از آب ساده، مانند آب لولهکشی سالم یا آب تصفیهشده، استفاده شود.
نیکولت کالای-سابو گفته است اگر دارو زودتر از زمان مناسب آزاد شود، «درمان آنقدر موثر نخواهد بود». به بیان دیگر، آزاد شدن زودهنگام دارو میتواند باعث شود دارو به شکلی که برای آن طراحی شده عمل نکند.
آزاد شدن زودهنگام دارو چه عوارضی ممکن است داشته باشد؟
مارینا ایوانوف، داروساز بالینی متخصص بیماری التهابی روده در مایو کلینیک آریزونا (Mayo Clinic–Arizona)، توضیح داده است که آزاد شدن زودهنگام دارو ممکن است به پوشش معده آسیب بزند و عوارضی مانند موارد زیر ایجاد کند:
- تهوع
- درد شکم
- استفراغ
این موضوع بهویژه درباره داروهایی مهم است که پوشش رودهای آنها برای محافظت از معده یا کنترل محل جذب دارو طراحی شده است.
آیا باید مصرف آب معدنی قلیایی را کاملاً قطع کنیم؟
این مطالعه به معنای خطرناک بودن قطعی آب معدنی قلیایی برای همه افراد نیست. مسئله اصلی این است که مصرف آن همراه با برخی داروها ممکن است مناسب نباشد. اگر از آب قلیایی استفاده میکنید، بهتر است آن را از زمان مصرف دارو جدا کنید و برای بلعیدن قرصها آب ساده را انتخاب کنید؛ مگر اینکه پزشک یا داروساز توصیه دیگری کرده باشد.
همچنین نباید بهدلیل این خبر، داروی خود را قطع کنید یا نحوه مصرف آن را خودسرانه تغییر دهید. تغییر در زمان، دوز یا روش مصرف دارو میتواند خطرناک باشد.
چرا اطلاعات دقیق درباره نوشیدنی همراه دارو مهم است؟
به گفته متخصصان، هنوز درباره بهترین نوشیدنی برای مصرف بسیاری از داروها اطلاعات کافی و شفاف در اختیار بیماران قرار نمیگیرد. مارینا ایوانوف اشاره کرده است که درباره بسیاری از محصولات دارویی، «کمبود اطلاعات واقعی» وجود دارد.
کاتلین گورا، داروساز بالینی حوزه گوارش و تغذیه در بیمارستان کودکان بوستون، نیز تأکید کرده است که این مطالعه نشان میدهد افراد باید با پزشک تجویزکننده و داروساز خود صحبت کنند.
این توصیه بهخصوص برای افرادی مهم است که چند دارو مصرف میکنند، بیماری مزمن دارند، داروهای گوارشی یا قلبی مصرف میکنند، یا سابقه حساسیت معده و عوارض دارویی دارند.
بهترین نوشیدنی برای خوردن قرص چیست؟
برای بیشتر داروها، آب ساده امنترین گزینه است؛ یعنی آب آشامیدنی معمولی یا آب تصفیهشده. بهتر است دارو را با مقدار کافی آب مصرف کنید، نه فقط یک جرعه کوچک، مگر اینکه دستور دارو چیز دیگری بگوید.
در مقابل، بهتر است بدون مشورت با داروساز، داروها را با نوشیدنیهایی مانند آب معدنی قلیایی، آبمیوهها، نوشابه، چای، قهوه، شیر یا دمنوشها مصرف نکنید؛ چون برخی نوشیدنیها میتوانند روی جذب یا آزادسازی دارو اثر بگذارند.
در نهایت، مطالعه جدید نشان میدهد آب معدنی قلیایی ممکن است در شرایط آزمایشگاهی پوشش محافظ برخی قرصها را سریعتر تضعیف کند و باعث آزاد شدن زودهنگام دارو شود. این اثر میتواند اثربخشی دارو را کاهش دهد یا احتمال عوارض گوارشی مانند تهوع، درد شکم و استفراغ را بالا ببرد. هرچند این مطالعه روی انسان انجام نشده، انتخاب محتاطانه و ساده این است که بیشتر داروها را با آب معمولی یا تصفیهشده مصرف کنید.
این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان پزشک نیست. مصرف دارو، مکمل یا تغییر رژیم باید با نظر متخصص باشد.
