نقد و بررسی فیلم «توریباف» (The Lacemaker)
توریباف؛ قصه ظریف عشق، تغییر و سکوتی که همه چیز را میگوید
فیلم «توریباف» (The Lacemaker) ساختهٔ کلود گورتا، یکی از ظریفترین و انسانیترین روایتهای عاشقانهای است که به تدریج، پوست عشق را کنار میزند و به درون شخصیتها نفوذ میکند؛ روایتی که از ظاهر یک داستان سادهی آشنایی و همزیستی، به یک مطالعه شخصیتی دقیق تبدیل میشود. این اثر، با فیلمنامهٔ پاسکال لِن، بدون قضاوت و با نگاهی سرشار از همدلی، رابطهٔ دو انسان متفاوت را بررسی میکند؛ رابطهای که در نهایت قربانی ناهماهنگی در جهانبینی و شخصیت میشود.
پم (با بازی ایزابل هوپر) دختر ۱۸ سالهای است خجالتی، کمحرف و زیبا که بهعنوان دستیار در یک آرایشگاه پاریسی کار میکند. او با مادرش زندگی میکند و رابطهای صمیمانه با او دارد. بهترین دوستش، مریلِن، آرایشگر زبدهای با روابط شخصی آشفته است که پس از پایان رابطهای با یک مرد متأهل، تصمیم میگیرد به همراه پم به ساحل سفر کند.
در طول سفر، مریلن بهسرعت با یک گردشگر آمریکایی آشنا شده و به هتل او میرود، در حالی که پم تنها میماند. او وقتش را با قدمزدن، تماشای ساحل، خوردن آلو در اتاق و بستنی در کافههای خلوت میگذراند. این تنهایی با ورود فرانسوا – دانشجوی ادبیات – به داستان تغییر میکند. دو جوان با خجالت به یکدیگر نزدیک میشوند، علاقهای شکل میگیرد و پس از بازگشت به پاریس، تصمیم به زندگی مشترک میگیرند.
در ابتدا، رابطهٔ آنها آرام و عاشقانه است؛ دو روح کمتجربه که به سختی احساساتشان را بیان میکنند اما عمیقاً شیفتهٔ یکدیگرند. با گذشت زمان، فرانسوا به دنبال «بهبود» پم میافتد. او معتقد است پم باید شغلی بهتر از آرایشگاه داشته باشد و در جمع دوستان روشنفکرش، به «هوش طبیعی» او افتخار میکند.
اما وقتی این جمع دوستان در بحثهای سیاسی و فلسفی (مثلاً دربارهٔ مارکسیسم) غرق میشوند، پم چیز زیادی برای گفتن ندارد – و فرانسوا هم عمق چندانی در توضیح مفاهیم ندارد. این فاصله، شکاف آرامی در رابطه ایجاد میکند. پم به سکوت و انزوا پناه میبرد، تا جایی که هنگام جدایی، هیچ مقاومتی نشان نمیدهد و تنها بیکلامی پاسخ فرانسوا را میدهد.
برخی منتقدان، فیلم را بهعنوان نقدی مارکسیستی بر رابطهٔ یک مرد بورژوا و یک زن طبقهٔ کارگر خواندهاند. اما گورِتا و لِن، بیشتر با نگاهی انسانی و فارغ از نمای ایدئولوژیک، هر دو شخصیت را با شفقت بررسی میکنند. فرانسوا با وجود ضربهزدن به پم، خود نیز بخش ارزشمندی از زندگیاش را از دست میدهد؛ بخشی که شاید هرگز متوجه اهمیتش نشود، چون در مسیر تغییر، آن دختری را کنار گذاشته که دقیقاً به خاطر همان ویژگیها عاشقش شده بود.
بازی ایزابل هوپر شاهکار است. او توانسته حسها و درونیات پم را در قالب شخصیتی که احساساتش را پنهان میکند، منتقل کند؛ نمایشی که در جشنواره کن ۱۹۷۷ تحسین بسیاری برانگیخت و بسیاری معتقد بودند سزاوار جایزه بهترین بازیگر زن بوده است.
ایو بنِیتون در نقش فرانسوا، با ظاهر لاغر و لباسهای ساده، به شخصیتش حس آسیبپذیری میدهد و باعث میشود حتی زمانی که رفتار اشتباهی دارد، همچنان درگیر و انسانی به نظر برسد.
کلود گورِتا، کارگردان سوئیسی که پیشتر «دزد شگفتانگیز» را ساخته بود، در «توریباف» بهخوبی موفق میشود مدولاسیونهای ظریف احساسات را دقیق و باورپذیر نمایش دهد. دوربین او نه با اغراق، که با نگاهی نزدیک و واقعگرایانه، دنیای کوچک و محدود این دو شخصیت را میکاود و بهجای تمرکز بر حادثه، بر تغییرهای تدریجی روابط و شخصیتها تکیه میکند.
«توریباف» در نهایت به ما دربارهٔ ارزشهایی که در مسیر تغییر از دست میروند هشدار میدهد. عشق، گاهی بهجای پذیرش دیگری، گرفتار ایدهآلسازی میشود و تلاش برای تطبیق دادن معشوق به تصویر ذهنی، میتواند همان رابطهای را تخریب کند که بر اساس جذابیتهای اولیه شکل گرفته بود.
پم با سکوتش، شاید حرفی نمیزند، اما تصویری که گورِتا در قاب پایانی ارائه میدهد – نگاه مستقیم و آرام او به دوربین – خود اعترافی بزرگ است؛ اعترافی به تجربههایی که بیاننشدنیاند، اما در عمق شخصیت باقی میمانند.
«توریباف» فیلمی است که از یک داستان عاشقانه ساده، به مطالعه روانشناختی دقیق بدل میشود. ایزابل هوپر و ایو بنِیتون، با اجرای ظریف، رابطهای میسازند که واقعی و ملموس است و کلود گورِتا با کارگردانی سنجیده، لحظات آرام اما شدیداً گویا را خلق میکند.
این فیلم بیش از هر چیز، دربارهٔ سکوت، پذیرش و از دست دادن است؛ دربارهٔ انسانهایی که، بهجای تغییر یکدیگر، باید یاد بگیرند چگونه با یکدیگر بمانند.
