نقد و بررسی فیلم «مردی در زیرزمین من»؛ قصه‌ای پراکنده از تنهایی، معامله و سایه‌های گذشته

«مردی در زیرزمین من» (The Man in My Basement) به کارگردانی نادیا لطیف، اقتباسی بلندپروازانه اما پراکنده از رمان والتر موزلی است که تلاش می‌کند داستان مردی تنها و منزوی به نام چارلز بلیک را روایت کند؛ مردی که در خانه‌ای قدیمی و تسخیرشده در ساگ هاربر زندگی می‌کند، خانه‌ای که نسل‌ها در خانواده‌اش به ارث رسیده و حامل خاطرات تلخ و رازهای ناگفته است.

فیلم با معرفی چارلز (با بازی کرِی هاوکینز) آغاز می‌شود؛ مردی که تقریباً همه چیزش را از دست داده است؛ پول، شغل، خانواده و حتی دوستان واقعی. این انزوا نه تنها خودخواسته به نظر می‌رسد، بلکه بخشی از شخصیت پیچیده و حتی منفی اوست؛ چارلز مردی است که نه تنها اشتباه کرده، بلکه به نظر می‌رسد ذاتاً بد است؛ فردی که روابطش را نابود می‌کند، دیگران را آزرده و به سادگی کسی را به زندگی‌اش راه نمی‌دهد.

داستان در سال ۱۹۹۴ و با دقت به جزییات آن دوران روایت می‌شود. ورود آنیستون بنت (با بازی ویلِم دفو) به زندگی چارلز، باعث تغییراتی می‌شود. او به دنبال اجاره دادن زیرزمین بزرگ خانه چارلز برای مدتی کوتاه است. این پیشنهاد برای چارلز که در مضیقه مالی است، فرصتی به نظر می‌رسد؛ مبلغی قابل توجه برای دو ماه اقامت در زیرزمین، اما رازها و سوالات بی‌شماری پیرامون هدف و ماهیت آنیستون وجود دارد که در طول فیلم به تدریج مطرح می‌شوند و مخاطب را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهند.

فیلم در بخش ابتدایی با خلق فضایی مرموز و کشمکش‌های روانی، توانایی جلب توجه را دارد. رابطه‌ی چارلز و آنیستون به خوبی توسط کارگردان و فیلمبردار، اولا پونتیکوس، به تصویر کشیده شده است؛ جایی که چارلز در قاب‌های محدود و بسته محصور می‌شود و نگاه دوربین به آنیستون با ستایش و احترام همراه است. استفاده از تکنیک‌های بصری مانند شات‌های اسپلیت دیوپتر، هرچند بیشتر جنبه ظاهری دارد، اما به فضاسازی کمک می‌کند.

با این حال، پس از پیش‌درآمد جذاب اولیه، روایت فیلم شروع به افت می‌کند. ورود نارسس گالی (با بازی آنا دیوپ)، مورخ و نگهبان تاریخ آفریقا، که به دنبال حفظ ارزش‌های فرهنگی و تاریخی است، باعث ایجاد تعارضاتی می‌شود. چارلز که بیشتر به دنبال کسب سود از آثار خانوادگی است، در تقابل با دیدگاه نارسس قرار می‌گیرد. اما تغییر ناگهانی رفتار چارلز و پیشنهاد عجیبش به نارسس، تصویری از شخصیت متزلزل و پرابهام او ارائه می‌دهد که گاهی مخاطب را گیج می‌کند.

یکی از نقاط ضعف اصلی فیلم، پراکندگی داستان و عدم انسجام روایت است. در حالی که رمان اصلی والتر موزلی بر موضوعات نژادی و تاریخ خانواده بلیک‌ها تمرکز داشت و ابعاد گسترده‌تری از داستان را به تصویر می‌کشید، نسخه سینمایی لطیف با افزودن عناصر متعدد و گاه نامرتبط، قدرت روایت اصلی را کاهش داده است. این تعدد موضوعات و پیچیدگی‌های اضافی، باعث شده تا فیلم نتواند تمرکز کافی بر داستان محوری و شخصیت‌پردازی داشته باشد.

از سوی دیگر، معامله چارلز با آنیستون، که در نهایت مشخص می‌شود معامله‌ای با موجودی شرور است، به خوبی در فیلم نمایش داده نشده و جزئیات آن مبهم و ناقص باقی می‌ماند. این امر باعث شده تا حس تهدید و خطر از بین برود و فیلم نتواند به عمق تعلیق و تنش مورد انتظار دست یابد.

بازیگران فیلم، به ویژه کرِی هاوکینز و ویلِم دفو، تلاش قابل توجهی برای جان بخشیدن به شخصیت‌های پیچیده دارند؛ اما ضعف فیلمنامه و ساختار نامنسجم، مانع از آن می‌شود که این تلاش‌ها به نتیجه مطلوب برسد.

در نهایت، «مردی در زیرزمین من» فیلمی است با ایده‌های جذاب و تم‌های روان‌شناختی قابل توجه که متاسفانه در اجرا و روایت دچار افت و پراکندگی شده است. این اثر برای علاقه‌مندان به داستان‌های رمزآلود و شخصیت‌های پیچیده ممکن است جذاب باشد، اما مخاطب عام با توجه به طولانی بودن و سردرگمی روایت، ممکن است از دیدن آن رضایت کامل نداشته باشد.