وقتی مرکز کینگدام در ریاض ساخته شد، یکی از اولین چیزهایی که توجه مردم را جلب کرد، فضای خالی و بزرگِ بالای برج بود؛ شکافی چشمگیر که باعث شد بعضیها به آن لقبهایی مثل «درِ بطریبازکن» بدهند. اما این بخش فقط یک انتخاب عجیب برای متفاوت دیدهشدن نبود؛ همان فضای خالی بعدها به یکی از مهمترین عناصر هویتی، معماری و حتی تجاری برج تبدیل شد.
Kingdom Centre که در سال ۲۰۰۲ در ریاض تکمیل شد، با ارتفاع حدود ۳۰۲ متر یکی از مشهورترین آسمانخراشهای عربستان سعودی است. طراحی آن توسط شرکتهای Ellerbe Becket و Omrania & Associates انجام شد و همان سال جایزه معتبر Emporis Skyscraper Award را بهعنوان بهترین آسمانخراش تازهساخته دریافت کرد.
چرا بالای برج خالی گذاشته شد؟
فضای خالی بالای برج چند کارکرد همزمان دارد. از نظر بصری، برج را از یک سازه بلند معمولی به یک نماد شهری تبدیل میکند. در معماری آسمانخراشها، داشتن یک فرم بهیادماندنی بسیار مهم است؛ چون برج فقط ساختمانی برای استفاده نیست، بلکه بخشی از تصویر ذهنی شهر میشود. همانطور که برج ایفل برای پاریس یا برج خلیفه برای دبی یک نشانه شهری است، مرکز کینگدام هم با همین شکاف بالایی در خط آسمان ریاض شناخته میشود.
از نظر مهندسی نیز چنین فضای خالیای میتواند به کاهش حجم توده بالایی ساختمان و بهبود رفتار سازه در برابر باد کمک کند. در برجهای بسیار بلند، فشار باد یکی از مهمترین چالشهاست. هرچه سطح بالایی ساختمان سبکتر و فرم آن هوشمندانهتر باشد، کنترل نیروهای جانبی آسانتر میشود. البته این به معنای آن نیست که فقط برای باد طراحی شده، اما فرم نهایی همزمان هم زیباشناسانه است و هم میتواند منطق سازهای داشته باشد.
Sky Bridge؛ وقتی فضای خالی تبدیل به جاذبه شد
مهمترین استفاده از این شکاف، ساخت Sky Bridge در بالاترین بخش برج است؛ پلی فولادی و شیشهای به طول حدود ۶۵ متر که دو لبه بالایی برج را به هم وصل میکند. این پل در ارتفاعی نزدیک به بالای برج قرار گرفته و یکی از معروفترین چشماندازهای پانورامای ریاض را در اختیار بازدیدکنندگان میگذارد.
به بیان ساده، معماران بخشی از ساختمان را «خالی» گذاشتند، اما همان خلأ را به تجربهای فروختنی و فراموشنشدنی تبدیل کردند. این همان نقطهای است که معماری، مهندسی و بازاریابی به هم میرسند: چیزی که در نگاه اول نبودنِ ساختمان به نظر میرسد، در عمل به ارزشمندترین بخش آن تبدیل شده است.
شهری کوچک در دل یک برج
مرکز کینگدام فقط یک برج اداری نیست. این مجموعه شامل دفترهای تجاری، آپارتمانهای لوکس، هتل چهار فصل، مرکز خرید Al Mamlaka با بیش از ۱۵۰ فروشگاه و همچنین مسجدی در طبقات بالایی است که از معروفترین مساجد مرتفع جهان به شمار میآید.
به همین دلیل، این برج را میتوان نوعی شهر عمودی دانست؛ سازهای که کار، زندگی، خرید، اقامت، گردشگری و عبادت را در یک مجموعه واحد جمع کرده است. چنین رویکردی در معماری معاصر آسمانخراشها اهمیت زیادی دارد، چون برجهای بزرگ دیگر فقط برای اشغال زمین کمتر ساخته نمیشوند؛ آنها قرار است تجربهای کامل از زندگی شهری را در ارتفاع بازسازی کنند.
معماری یا بازاریابی؟
پاسخ کوتاه این است: هر دو. فضای خالی بالای مرکز کینگدام هم یک تصمیم معماری است، هم یک تصمیم مهندسی و هم یک حرکت هوشمندانه در برندسازی شهری. اگر این بخش وجود نداشت، برج شاید همچنان بلند و مهم بود، اما احتمالاً به این اندازه در حافظه بصری مردم نمیماند.
امروز بسیاری از مردم ریاض و گردشگران، مرکز کینگدام را نه فقط بهخاطر ارتفاعش، بلکه بهخاطر همین فرم متفاوت میشناسند. شکافی که روزی ممکن بود فقط یک جسارت طراحی به نظر برسد، حالا به امضای بصری برج تبدیل شده است.
فضای خالی بالای مرکز کینگدام تصادفی یا تزئینی نیست. این بخش به برج هویت داده، امکان ساخت Sky Bridge را فراهم کرده، تجربه گردشگری ایجاد کرده و آن را به یکی از شناختهشدهترین نمادهای ریاض تبدیل کرده است. بنابراین اگر بپرسیم این فضای خالی یک تصمیم مهندسی بود یا ایدهای معماری و بازاریابی، جواب این است: ترکیبی هوشمندانه از هر سه.
