«Mouse»؛ فیلمی سه‌میلیون‌دلاری درباره سوگ که از دو جواب رد به صحنه برلین رسید
الکس تامپسون و کلی اوسالیوان در درام تازه‌شان، نخستین مواجهه جدی یک دختر نوجوان با فقدان را روایت می‌کنند؛ فیلمی که مسیر دشوار ساختش با تجربه شخصی سوگ برای یکی از سازندگان گره خورد.
بعضی فیلم‌ها برای به گریه انداختن تماشاگر، احساسات را با صدای بلند اعلام می‌کنند؛ «Mouse» ظاهراً راه دیگری برگزیده است: نزدیک‌شدن به آدم‌هایی که هنوز نمی‌دانند با اندوهشان چه کنند. درام نوجوانانه الکس تامپسون و کلی اوسالیوان، یکی از بهترین فیلم‌های سال توصیف شده؛ اثری عمیقاً تاثیرگذار که قدرت عاطفی‌اش را از ظرافت اجرا، نوشتاری همدلانه و بازی‌های درخشان می‌گیرد، نه از تحمیل احساسات. بااین‌حال، رسیدن همین فیلم به پرده سینما با تعویق، محدودیت مالی و چندین جواب رد همراه بوده است.
داستان در سال ۲۰۰۲ و در شهری کوچک در آرکانزاس می‌گذرد؛ زمانی که صدای میشل برنچ از رادیو شنیده می‌شود و هنوز یک سال از حملات یازده سپتامبر نگذشته است. مینی دان، با بازی کاترین مالن کوپفرر، در آستانه ورود به سال آخر دبیرستان، نزدیک‌ترین دوست دوران کودکی‌اش را در حادثه‌ای از دست می‌دهد. جای خالی این دوستی، زندگی او را از شکل آشنایش خارج می‌کند.
مینی به هلن، مادر بریتانیایی و خانه‌دار دوستش، نزدیک می‌شود؛ زنی با بازی سوفی اوکوندو که خودش نیز با فقدان دخترش دست‌وپنجه نرم می‌کند. در مقابل این رابطه خصوصی، هم‌کلاسی‌های مینی قرار دارند که سوگواری‌شان در قالب یک برنامه استعدادیابی، گاهی به رقابتی برای بیشتر دیده‌شدن شبیه می‌شود. از همین تضاد، یکی از پرسش‌های مهم فیلم شکل می‌گیرد: چگونه می‌توان اندوهی عمیقاً شخصی را در محیطی زندگی کرد که برای ابراز آن، شکل و مناسک عمومی می‌سازد؟
«Mouse» درباره فاصله‌ای است که فقدان میان فرد و جهان ایجاد می‌کند؛ زندگی دیگران ادامه دارد، اما فرد سوگوار ممکن است همچنان در همان لحظه نخست باقی مانده باشد. منتقد ایندی‌وایر، بافت عاطفی فیلم را با «Margaret» ساخته کنت لونرگان مقایسه کرده است؛ درامی درباره نوجوانی که پس از دیدن مرگ خشونت‌بار یک عابر، تعادل زندگی‌اش را از دست می‌دهد. وجه مشترک این دو، بیش از شباهت موقعیت داستانی، نگاه به نوجوانی به‌عنوان دوره‌ای است که در آن مواجهه با مرگ می‌تواند درک فرد از تمام جهان را تغییر دهد.
با چنین موضوع و حال‌وهوایی، ساندنس مقصدی طبیعی برای فیلم به نظر می‌رسید؛ به‌ویژه آنکه تامپسون و اوسالیوان پیش‌تر با «Ghostlight» در سال ۲۰۲۴ به این جشنواره رفته بودند. آن کمدی‌درام تحسین‌شده، درباره اجرای آماتوری «Romeo and Juliet» و آدم‌هایی بود که در جریان تئاتر، راهی برای مواجهه با آشفتگی عاطفی خود پیدا می‌کردند. اما سابقه موفق، تضمینی برای پذیرش اثر بعدی نبود: ساندنس «Mouse» را دو بار نپذیرفت.
اوسالیوان در گفت‌وگو با ایندی‌وایر توضیح داده که بار نخست، نسخه‌ای طولانی را زودتر از زمان مناسب فرستاده بودند. سال بعد، نسخه منسجم‌تر نیز پذیرفته نشد. او درباره بازخوردهایی که غیرمستقیم شنیده بود، با احتیاط گفت: «ظاهراً فیلم طرفداران جدی داشته، اما کسانی هم بوده‌اند که با آن ارتباط نگرفته‌اند. برایمان خیلی سخت و گیج‌کننده بود. بیشتر از هر چیز فکر می‌کردم آدم‌ها در این فیلم کار فوق‌العاده‌ای کرده‌اند؛ نه حتی خودمان، بلکه سوفی، کاترین و گروه. احساس می‌کردم کارشان شایسته صحنه بزرگی است.»
آن صحنه سرانجام در اروپا پیدا شد. جشنواره برلین فیلم را برای بخش پانوراما انتخاب کرد و نخستین حضور این زوج فیلم‌ساز در یک جشنواره اروپایی رقم خورد. تامپسون می‌گوید این دعوت، پس از دوره‌ای دشوار، به فرصتی تبدیل شد که افقی فراتر از ساندنس داشت: ورود به گفت‌وگویی سینمایی بیرون از محدوده سینمای مستقل آمریکا. او که از علاقه‌اش به فیلم‌های جشنواره‌های ونیز، کن و برلین حرف می‌زند، نمایش اثر در سالن بزرگ برلین را تجربه‌ای بی‌سابقه توصیف کرده است.
تامپسون با شوخی، این مسیر را به ردشدن در یک رابطه نوجوانانه تشبیه می‌کند؛ اتفاقی که سال‌ها بعد می‌توان به آن نگاه کرد و فهمید انتخاب مناسبی نبوده است. اوسالیوان هم پاسخ ساده‌تری دارد: «آدم می‌خواهد کنار کسی باشد که او هم بخواهد کنارش باشد.»
«Mouse» اکنون نامزد جایزه بهترین فیلم گاتهام است و با پخش ایندیپندنت فیلم کمپانی روی پرده رفته، اما مسیر دیده‌شدنش همچنان بی‌سروصداست. حتی نمایش اخیر آن برای اعضای آکادمی در لس‌آنجلس نیز با استقبال کم‌تعدادی همراه بوده است. این فاصله میان تحسین هنری و میزان توجه، یادآور موقعیت دشوار فیلم‌هایی است که نام‌های پرزرق‌وبرق یا ابعاد تولید عظیم ندارند، اما دامنه تجربه انسانی‌شان الزاماً کوچک نیست.
اوسالیوان فیلم‌نامه را در سال ۲۰۱۹ نوشت؛ همان دوره‌ای که نخستین همکاری بلندشان، «Saint Frances»، در جشنواره جنوب از جنوب‌غربی نمایش داده شد. آن فیلم کم‌هزینه، به کارگردانی تامپسون و با بازی اوسالیوان در نقش پرستار بچه‌ای ۳۴ساله در شیکاگو، جایزه تماشاگران جشنواره را گرفت و بعدتر نامزد جایزه جان کاساوتیس در جوایز اسپیریت شد.
قرار بود «Mouse» فیلم بعدی آن‌ها باشد؛ با یک سرمایه‌گذار، بودجه‌ای آسوده‌تر و ترکیب بازیگرانی کمی متفاوت. همه‌گیری کرونا برنامه را تغییر داد و «Ghostlight» زودتر و در مقیاسی کوچک‌تر ساخته شد. اعتصاب نویسندگان و بازیگران و از دست رفتن یکی از بازیگران نیز در ادامه مسیر، شکل دیگری از تولید «Mouse» را به بن‌بست رساند. سرانجام فیلم در پاییز ۲۰۲۴، در زادگاه اوسالیوان در آرکانزاس، جلوی دوربین رفت.
بودجه نهایی سه میلیون دلار بود، اما اوسالیوان تاکید می‌کند که چیزی از چشم‌انداز فیلم به دلیل محدودیت مالی حذف نشد. تامپسون که تهیه‌کننده اثر نیز هست، شناخت جزئیات بودجه را یکی از توانایی‌های اصلی خود می‌داند. از نگاه او، بودجه مثل فیلم‌نامه است: اگر امکان اجرای ایده‌ای در آن پیش‌بینی نشده باشد، آن ایده به تصویر نمی‌رسد. در عین حال، بسیاری از خواسته‌های ظاهراً گران‌قیمت، با جابه‌جایی منابع و صرفه‌جویی در بخش دیگر ممکن می‌شوند. فیلم طی ۳۰ روز فیلم‌برداری شد و نسخه‌ای دو ساعت و پانزده‌دقیقه‌ای داشت که حدود ۲۰ دقیقه از آن در تدوین کنار رفت.
یکی از بامزه‌ترین نمونه‌های این خلاقیت اقتصادی، صحنه‌ای است که مینی و دوستانش در زیرزمین خانه، «Titanic» تماشا می‌کنند؛ از همان شب‌نشینی‌های نوجوانانه‌ای که دور از بزرگ‌ترها، حرف‌های خصوصی راحت‌تر به زبان می‌آیند. سازندگان برای گرفتن حق استفاده از فیلم اقدام نکردند. در عوض، هنگام میکس صدا در اسکای‌واکر و با دسترسی به آرشیو افکت‌های صوتی «Titanic»، صدای صحنه رقص را بازسازی کردند، موسیقی ایرلندیِ فاقد محدودیت حق نشر گذاشتند و اوسالیوان و پیرس کریونز، تهیه‌کننده، صداهایی را به جای شخصیت‌های لئوناردو دی‌کاپریو و کیت وینسلت اجرا کردند. نتیجه قرار بود همان حس آشنای تماشای فیلم را بسازد، بی‌آنکه از قطعه اصلی آن استفاده شود.
اما پشت صحنه «Mouse» فقط داستان ابتکارهای یک گروه مستقل نیست. فیلم‌نامه از تجربه فقدان در نوجوانی اوسالیوان ریشه گرفته بود و در روزهای پایانی تولید، سوگ دیگری به زندگی او وارد شد: مادرش، زمانی که حدود یک هفته و نیم از فیلم‌برداری باقی مانده بود، درگذشت.
حضور در آرکانزاس باعث شد اوسالیوان در لحظه مرگ مادرش کنارش باشد، اما بازگشت به صحنه معنای تازه و دشواری پیدا کرد. او می‌گوید: «دیالوگ‌هایی را می‌شنیدم که خودم نوشته بودم و ناگهان معنای کاملاً تازه‌ای داشتند. بعضی جمله‌ها را تقریباً نظری نوشته بودم، اما حالا با خودم می‌گفتم چطور این‌قدر درست بوده‌اند و خودم نمی‌دانستم.»
پیوند گذشته و حال در بخش‌های دیگری هم وجود داشت. کریستن پیتس، طراح رقص سکانس مرثیه‌وار باله با بازخوانی «Time After Time» از سیندی لاپر، معلم رقص دوران دبیرستان اوسالیوان بود. تارا مالن نیز در نقش مادر مینی ظاهر می‌شود؛ مادری گرفتار مشکلات اقتصادی از طبقه متوسط رو به پایین. او در زندگی واقعی هم مادر کاترین مالن کوپفرر است. حضور این بازیگران برخاسته از فضای تئاتر شیکاگو، بخشی از تداوم گروهی است که فیلم‌سازان در آثارشان ساخته‌اند.
تامپسون و اوسالیوان، با وجود پیشنهادهای هالیوودی، فعلاً ضرورتی برای ترک این شیوه کار نمی‌بینند. اوسالیوان ترجیح می‌دهد از مکان‌ها و تجربه‌هایی بنویسد که می‌شناسد، نه صرفاً از شهرهایی که بیشتر در سینما دیده می‌شوند. تامپسون نیز بیش از هر چیز به ساختن کارنامه‌ای پربار فکر می‌کند و استیون سودربرگ و سیدنی لومت را مثال می‌زند. به گفته او، اگر هدف ساخت یک فیلم در هر ۱۵ ماه باشد، سازوکار استودیویی احتمالاً همیشه پاسخ‌گو نیست.
دو پروژه بعدی‌شان برای سال ۲۰۲۷ انتظار می‌روند: کمدی جابه‌جایی بدن به کارگردانی تامپسون، با حضور کاترین مالن کوپفرر و پدرش کیت کوپفرر و بازگشت اوسالیوان به بازیگری؛ و «The Steel Harp» با بازی لوییس اسمیت که مشترکاً کارگردانی کرده‌اند. تامپسون درباره موفقیت کمدی تازه با قطعیت حرف نمی‌زند، جز اینکه ظاهراً فرزند سه‌ساله‌شان آن را خیلی خنده‌دار یافته است.
«Mouse» اکنون در نیویورک و لس‌آنجلس نمایش داده می‌شود و گسترش اکرانش برای نوامبر برنامه‌ریزی شده است. اهمیت مسیر آن فقط در عبور از جواب‌های رد نیست؛ در حفظ جزئیاتی است که یک تجربه شخصی را برای دیگران قابل‌لمس می‌کند. سه میلیون دلار اندازه بودجه فیلم را مشخص می‌کند، نه اندازه اندوه، صمیمیت یا جهانی را که می‌تواند پیش چشم تماشاگر باز کند.
