«Paranormal Activity» چگونه فرمول «The Blair Witch Project» را به کمال رساند؟
وقتی صحبت از فیلمهای ترسناک سبک «ویدیوی پیداشده» میشود، نام «The Blair Witch Project» تقریبا همیشه به میان میآید و دلیل خوبی هم دارد. این فیلم کمهزینه در سال ۱۹۹۹ اکران شد و داستان سه دانشجوی جوان را روایت میکرد که برای ساخت مستندی درباره افسانه جادوگر بلر راهی کوههای آپالاچی میشوند. آنها بدون هیچ ردی ناپدید میشوند و تنها چیزی که از این سه نفر باقی میماند، تصاویر ضبطشده دوربینشان است.
«The Blair Witch Project» با بودجه تنها ۶۰ هزار دلار ساخته شد و با فروش ۲۴۸.۶ میلیون دلاری، به یکی از موفقترین فیلمهای مستقل تاریخ سینما تبدیل شد. بااینحال، بخش بزرگی از این موفقیت را باید نتیجه کمپین تبلیغاتی هوشمندانه آن دانست. سبک ویدیوی پیداشده در آن زمان برای بسیاری از تماشاگران تازگی داشت و سازندگان نیز فیلم را مانند یک داستان واقعی تبلیغ کردند؛ تصمیمی که کنجکاوی مخاطبان را برانگیخت و آنها را برای کشف حقیقت به سالنهای سینما کشاند.
هرچند «The Blair Witch Project» هنگام اکران اثری انقلابی محسوب میشد، نمیتوان آن را بهترین فیلم ویدیوی پیداشده تاریخ دانست. آثار متعددی پس از آن ساخته شدند که از نظر کیفیت، روایت و ایجاد ترس عملکرد بهتری داشتند. یکی از برجستهترین نمونهها نیز در ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۹ از راه رسید؛ زمانی که بلومهاوس پروداکشنز (Blumhouse Productions) و پارامونت (Paramount) فیلم «Paranormal Activity» را روانه سینماها کردند.
هنگام اکران «The Blair Witch Project»، تقریبا همه درباره آن صحبت میکردند. بحث واقعی یا ساختگیبودن تصاویر فیلم، پدیدهای بود که دیگر به همان شکل تکرار نشد؛ بهخصوص اینکه سبک ویدیوی پیداشده در سالهای بعد به یکی از زیرژانرهای سودآور سینمای وحشت تبدیل شد.
«The Blair Witch Project» احتمالا برای کسانی ترسناکتر بود که در مناطق روستایی زندگی کرده یا با جنگلهای انبوه و هراس گمشدن در آنها آشنایی داشتند. برای بخش بزرگی از مخاطبان، مهمترین جذابیت فیلم به واقعیبودن ادعایی آن و کمپین تبلیغاتیاش بازمیگشت و خود اثر نتوانست آنطور که باید آنها را بترساند. داستان فیلم مخاطبان خاص خودش را داشت، اما امروز دیگر به اندازه زمان اکران تاثیرگذار به نظر نمیرسد.
یکی از نقاط قوت فیلم، تصمیم دنیل مایریک و ادواردو سانچز برای استفاده از بازیگران غیرحرفهای و محدودکردن اطلاعات آنها درباره فیلمنامه بود. کارگردانها با صداها و حرکتهای ناگهانی در جنگل، بازیگران را واقعا میترساندند و همین باعث میشد وحشت شخصیتها تا حد زیادی طبیعی باشد. این روش به تجربه حضور در خانههای تسخیرشده شباهت داشت؛ جایی که میدانید پشت نقابها آدمهای واقعی ایستادهاند، اما قدرت تخیل همچنان کار خودش را میکند.
بااینحال، همین ویژگی به یکی از نقاط ضعف فیلم نیز تبدیل شد. ترس بازیگران واقعی بود، اما اجرای آنها بیش از اندازه اغراقشده و آماتور به نظر میرسید؛ بهخصوص در صحنههایی که باید با یکدیگر گفتوگو میکردند. بازیهای ضعیف در نهایت به کیفیت فیلم لطمه زد و اجازه نداد همه لحظات آن باورپذیر باشند.
یک دهه پس از موفقیت «The Blair Witch Project»، فیلم «Paranormal Activity» به کارگردانی اورن پلی اکران شد و تقریبا تمام عناصر ترسناک آن اثر را گرفت و بهبود بخشید. این بار بهجای فیلمسازانی مستندساز در کوههای آپالاچی، با زنی و دوستپسرش روبهرو بودیم که در خانهای کوچک زندگی میکردند و تصور میکردند نیرویی فراطبیعی آنجا حضور دارد. آنها با استفاده از یک دوربین ویدیویی تازه تصمیم میگیرند اتفاقات خانه را ضبط کنند تا بفهمند آیا واقعا چیزی غیرعادی در جریان است یا نه.
همین تغییر مکان، داستان را برای بسیاری از تماشاگران ملموستر کرد. اتفاقات دیگر در جنگلی دورافتاده رخ نمیدادند، بلکه وحشت مستقیما وارد خانه شده بود؛ جایی که باید امنترین نقطه زندگی هر انسانی باشد. «Paranormal Activity» همچنین صحنههای هراسانگیز بیشتری نسبت به «The Blair Witch Project» داشت و از سکوت، فضای خالی و انتظار برای وقوع حادثه بهشکلی موثر استفاده میکرد.
«The Blair Witch Project» موفقیتی عظیم بود، اما «Paranormal Activity» از نظر نسبت بودجه به فروش حتی عملکرد چشمگیرتری داشت. این فیلم با بودجهای حدود ۱۵ هزار دلار ساخته شد و در سراسر جهان ۱۹۳.۳ میلیون دلار فروخت. هرچند مجموع فروش آن از «The Blair Witch Project» کمتر بود، هزینه ساخت پایینتر باعث شد به یکی از سودآورترین فیلمهای مستقل تاریخ، و شاید سودآورترین آنها، تبدیل شود؛ البته اثبات دقیق چنین عنوانی بدون دسترسی به حسابهای مالی استودیوها آسان نیست.
آمار گیشه هیچوقت تمام داستان را بازگو نمیکند، اما در این مورد نشان میدهد هر دو فیلم بسیار فراتر از انتظارات اولیه سازندگانشان ظاهر شدند. بااینحال، آنچه اهمیت بیشتری دارد میراثی است که از خود بر جای گذاشتند.
«The Blair Witch Project» همیشه بهعنوان فیلمی شناخته خواهد شد که وحشت ویدیوی پیداشده را به جریان اصلی سینما آورد. این اثر نخستین موفقیت بزرگ این قالب بود و هیچ فیلم دیگری نمیتواند چنین جایگاهی را از آن بگیرد. بااینوجود، بازیهای ضعیف و کمبود صحنههای واقعا ترسناک باعث شدهاند در مقایسه با آثار بعدی این زیرژانر، چندان قدرتمند به نظر نرسد.
فیلمهایی مانند «Rec»، «Creep»، «Host» و حتی «V/H/S» از نظر داستانگویی و ایجاد وحشت، تجربه کاملتری ارائه کردند. «The Blair Witch Project» اثری پیشگام بود، اما «Paranormal Activity» همان قالب را به تجربهای واقعا ترسناک تبدیل کرد؛ تجربهای که باعث میشد تماشاگر پس از بازگشت به خانه، با تردید به سایههای گوشه اتاق نگاه کند و از خودش بپرسد چه چیزی ممکن است در تاریکی پنهان شده باشد.
«The Blair Witch Project» یک کمپین تبلیغاتی فوقالعاده داشت، اما «Paranormal Activity» در نهایت فیلم ترسناک بهتری بود؛ اثری که نهفقط درباره ترس حرف میزد، بلکه آن را تا داخل خانه مخاطب همراهی میکرد.
