اسپری ضدحشره یکی از وسایل ضروری برای کمپینگ، پیادهروی و سایر فعالیتهای تابستانی است. اما شاید دیده باشید که بسیاری از اینفلوئنسرها و برندهای بزرگ در شبکههای اجتماعی، شما را نسبت به خرید محصولات حاوی «دیت» (DEET) مردد میکنند و پیشنهاد میدهند از جایگزینهای «طبیعی» و «غیرسمی» استفاده کنید.
برخی از این افراد ادعا میکنند: «اکثر اسپریهای ضدحشره معمولی حاوی دیت هستند؛ یک ماده شیمیایی شدید که با عوارضی مثل تحریک پوستی، اثرات عصبی و حتی اختلالات هورمونی مرتبط شده و برای کودکان خطرناکتر است.»
اما آیا واقعاً باید از دیت دوری کنیم؟ بسیاری از متخصصان پاسخ منفی میدهند.
آرچ مینوس (Arch Mainous)، استاد گروه سلامت جامعه و پزشکی خانواده دانشگاه فلوریدا (University of Florida College of Medicine)، میگوید: «تحقیقات نشان دادهاند که دیت ایمن است.» او همچنین تاکید میکند که این روزها با افزایش بیماریهای منتقلشونده از طریق پشهها (Mosquito-borne illnesses)، داشتن یک اسپری ضدحشره مؤثر اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
دیت (DEET) چیست؟
دیت (DEET) با نام علمی N,N-diethyl-meta-toluamide، نخستین بار توسط ارتش آمریکا در سال ۱۹۴۶ ساخته شد و از سال ۱۹۵۷ در دسترس عموم قرار گرفت. این ماده در درجه اول برای دفع بندپایان گزنده مانند پشه (Mosquito) و کنه (Tick) استفاده میشود.
هرچند دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند دیت چگونه عمل میکند، اما اکثر آنها معتقدند این ماده حس بویایی حشرات را مختل میکند و آنها را از گزیدن بازمیدارد. البته بعضی حشرات مثل مگس اسب (Horse fly) که با بینایی شکار میکنند، چندان تحت تأثیر قرار نمیگیرند. با این حال، دیت به عنوان «استاندارد طلایی» در دافع حشرات شناخته میشود و اثربخشی بالایی دارد.
چرا نگرانی درباره ایمنی دیت وجود دارد؟
در طی دههها استفاده، گزارشهایی از مرگ یا مشکلات جدی سلامتی در افراد استفادهکننده از دیت ثبت شده است. اما بیشتر این موارد ناشی از مصرف نادرست مانند نوشیدن یا استفاده بیشازحد بوده است. بررسیهای متعدد سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا (EPA) تأیید کردهاند که دیت در صورت استفاده صحیح، ایمن است.
برای مقایسه، بیش از ۱۰۰ میلیون نفر در آمریکا هر سال از محصولات دیت استفاده میکنند، اما در فاصله سالهای ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۲ کمتر از ۳۲۰۰ مورد عوارض گزارش شده که بیشتر شامل تحریک خفیف پوست، چشم یا دستگاه تنفسی بوده است.
برخی مطالعات (از جمله مطالعات حیوانی) نگرانیهایی درباره اثرات بلندمدت دیت مطرح کردهاند، اما بخش عمده تحقیقات علمی نشان میدهد که این اسپریها در دوز مناسب بیخطر هستند. مطالعه سال ۲۰۲۰ مینوس و همکارانش روی حدود ۱۲۰۰ بزرگسال هیچ ارتباطی بین مواجهه با دیت و شاخصهای التهابی، عملکرد ایمنی، کبد و کلیه پیدا نکرد.
تحقیقات دیگر نیز نشان دادهاند دیت در دوز مناسب برای زنان باردار و جنین و همچنین کودکان بیخطر است.
دلیل ماندگاری نگرانیها بیشتر به ترس عمومی از مواد شیمیایی و سموم محیطی برمیگردد، و اینکه انسانها معمولاً نسبت به خطرات بالقوه واکنش هیجانی بیشتری نشان میدهند تا یافتههایی که عدم وجود خطر را اثبات میکنند.
آیا همچنان باید از دیت استفاده کرد؟
استفاده از اسپری دیت ممکن است در برخی افراد باعث تحریک خفیف پوستی شود یا افرادی به آن حساسیت داشته باشند. اما این خطرات در مقایسه با عوارض بیماریهای منتقله از حشرات مثل بیماری لایم (Lyme Disease) یا ویروس نیل غربی (West Nile Virus) بسیار ناچیز است.
متخصصان تأکید دارند: «همه بیماریهایی که دیت برای پیشگیری از آنها به کار میرود، برای سلامت شما واقعاً خطرناک هستند. اگر تا حالا واکنش بدی به دیت نداشتهاید، استفاده از آن نسبت به عدم استفاده، گزینه امنتری است.»
نکات ایمنی در مصرف دیت
حتماً باید طبق دستور بستهبندی از اسپری دیت استفاده کنید تا بیشازحد مصرف نشود.
- از اسپری کردن در فضای بسته، کنار غذا یا مستقیماً روی صورت خودداری کنید.
- فقط روی پوست یا لباس بزنید و از تماس با چشم یا پوست آسیبدیده پرهیز کنید.
در مورد کودکان، دیت همچنان ایمن تلقی میشود، اما آکادمی اطفال آمریکا (American Academy of Pediatrics) توصیه میکند:
- حتماً بزرگترها در مصرف به کودکان نظارت یا کمک کنند.
- محصولات با غلظت بیش از ۳۰ درصد برای کودکان استفاده نشود.
- برای نوزادان و شیرخواران زودرس، احتیاط بیشتری به خرج دهید.
اگر همزمان از ضدآفتاب و اسپری ضدحشره استفاده میکنید، اول ضدآفتاب و بعد اسپری ضدحشره را بزنید، چون اسپری باید بخار شود اما ضدآفتاب باید جذب پوست شود.
جایگزینهای مناسب برای دیت
اگر مایل به استفاده از دیت نیستید، گزینههای دیگری هم وجود دارد:
- پیکاریدین (Picaridin): دافع حشرهای مؤثر و بادوام است و بوی ملایمتر و احساس بهتری روی پوست نسبت به دیت دارد.
- روغن اکالیپتوس لیمویی (Oil of Lemon Eucalyptus): از برگهای اکالیپتوس لیمویی استخراج و سپس سنتز شیمیایی میشود. اثر خوبی دارد اما برای کودکان زیر ۳ سال توصیه نمیشود.
- پرمترین (Permethrin): برخلاف اسپریهای کلاسیک، روی لباس استفاده میشود و برای جلوگیری از گزش کنهها (Ticks) بسیار مؤثر است.
از نظر علمی و سلامتی، هیچ دلیل قانعکنندهای برای کنار گذاشتن دیت وجود ندارد. اما اگر ترجیح میدهید از آن استفاده نکنید، گزینههای جایگزین مؤثر و ایمن دیگری در دسترس است که میتوانند شما را از حشرات و بیماریهای آنها حفظ کنند.
