ویپ یا سیگار الکترونیکی برخلاف تصور عمومی بیخطر نیست. در این مقاله علمی، ترکیبات مایع ویپ، خطرات ریوی و قلبی، اعتیاد به نیکوتین، ویپ ماریجوانا، نقش آن در ترک سیگار و قوانین جهانی تا سال ۲۰۲۶ بررسی میشود.
ویپ چیست و چرا به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است؟
ویپ یا سیگار الکترونیکی، استفاده از یک دستگاه الکترونیکی دستی برای استنشاق مه گرمشدهای است که اغلب به اشتباه «بخار» نامیده میشود، اما از نظر علمی بیشتر یک آئروسل یا ذرات معلق شیمیایی است. این دستگاهها در منابع رسمی با عنوان سامانه الکترونیکی رسانش نیکوتین (ENDS) شناخته میشوند و با نامهایی مانند سیگار الکترونیکی، قلم ویپ، پاد، ماد و قلیان الکترونیکی نیز در بازار دیده میشوند.
تفاوت اصلی ویپ با سیگار سنتی این است که در سیگار، برگ تنباکو میسوزد و دود تولید میشود؛ اما در ویپ، یک مایع شیمیایی گرم میشود و آئروسل قابل استنشاق ایجاد میکند. همین تفاوت باعث شده برخی ویپ را جایگزینی کمضررتر برای سیگار بدانند، در حالی که شواهد علمی نشان میدهد ویپ همچنان میتواند خطرات جدی برای ریه، قلب، مغز، دهان، باروری و حتی محیط زیست داشته باشد.
ساختار دستگاه ویپ چگونه است؟
یک دستگاه ویپ معمولی از چند بخش اصلی تشکیل میشود:
- بدنه بیرونی از جنس آلومینیوم یا پلاستیک
- دهانی یا محل قرار گرفتن لب
- مخزن مایع یا پاد قابل تعویض و در برخی مدلهای یکبارمصرف، فتیله یا فوم جاذب
- المنت حرارتی در نزدیکی مخزن مایع
- باتری لیتیومیون یا لیتیومپلیمر
- حسگر فشار هوا که با مکش فعال میشود یا دکمه دستی برای روشن کردن دستگاه
وقتی کاربر از دستگاه کام میگیرد، المنت حرارتی فعال میشود و مایع داخل مخزن را به آئروسل تبدیل میکند. این آئروسل سپس وارد دهان، حلق و ریه میشود.
مایع ویپ از چه موادی تشکیل شده است؟
مایع ویپ که با عنوان مایع الکترونیکی (e-liquid) یا جویس ویپ شناخته میشود، معمولاً ترکیبی از حلالها، نیکوتین، طعمدهندهها و آلایندههای احتمالی است. ترکیبات اصلی آن عبارتاند از:
۱. پروپیلن گلیکول و گلیسرین
دو ماده رایج در مایعات ویپ، پروپیلن گلیکول (Propylene Glycol) و گلیسرین (Glycerin) هستند. این مواد برای ایجاد مه یا آئروسل استفاده میشوند و در برخی محصولات صنعتی مانند ضدیخ، حلالهای رنگ و مه مصنوعی نیز کاربرد دارند.
نکته مهم این است که این مواد در دمای بالا میتوانند تجزیه شوند و ترکیبات سرطانزایی مانند فرمالدهید (Formaldehyde) و استالدهید (Acetaldehyde) تولید کنند. بنابراین، حتی اگر مایع ویپ ظاهراً ساده یا «بدون دود» باشد، گرمایش آن میتواند مواد خطرناک ایجاد کند.
۲. نیکوتین
نیکوتین (Nicotine) ماده اصلی اعتیادآور در بسیاری از ویپهاست. حتی برخی محصولات که با برچسب «بدون نیکوتین» عرضه میشوند، ممکن است حاوی مقادیر قابل تشخیص نیکوتین باشند.
نیکوتین اثر دوگانه دارد؛ در پکهای کوتاه میتواند مانند محرک عمل کند و در کامهای عمیقتر اثر آرامبخش داشته باشد. همین ویژگی، همراه با اثر سریع آن بر مغز، وابستگی شدید ایجاد میکند.
۳. طعمدهندههای شیمیایی
طعمدهندهها برای ایجاد مزههایی مانند میوه، نعناع، شکلات، نوشابه یا دسر به مایع ویپ اضافه میشوند. این طعمها بهویژه برای نوجوانان جذاباند و یکی از عوامل اصلی گسترش ویپ در میان دانشآموزان محسوب میشوند.
۴. فلزات سنگین و مواد سمی
گرم شدن کویلها و قطعات فلزی دستگاه میتواند باعث آزاد شدن فلزات سنگین و مواد سمی شود؛ از جمله:
- نیکل
- قلع
- سرب
- کادمیم
- آکرولئین (Acrolein)، مادهای سمی که بهعنوان علفکش نیز شناخته میشود
- دیاستیل (Diacetyl)، مادهای مرتبط با بیماری موسوم به «ریه پاپکورنی»
- دیاتیلن گلیکول (Diethylene Glycol)، ترکیبی که در برخی مایعات صنعتی مانند روغن ترمز یافت میشود
- بنزن (Benzene)، مادهای سرطانزا که در دود اگزوز خودرو نیز وجود دارد
مضرات ویپ برای سلامت بدن
بسیاری از متخصصان پزشکی ویپ را یک رفتار پرخطر میدانند، نه یک عادت بیضرر. هرچند میزان برخی مواد سمی در ویپ ممکن است کمتر از سیگار سنتی باشد، اما «کمتر بودن خطر» به معنای «بیخطر بودن» نیست.
اثر نیکوتین بر مغز و روان
نیکوتین بهویژه برای نوجوانان و جوانان خطرناک است، زیرا مغز تا حدود ۲۵ سالگی همچنان در حال رشد است. مصرف نیکوتین در این دوران میتواند:
- رشد طبیعی مغز را مختل کند
- دامنه توجه را کاهش دهد
- اضطراب و افسردگی را تشدید کند
- یادگیری و حافظه را تحت تأثیر قرار دهد
- احتمال وابستگی به نیکوتین و مواد دیگر را افزایش دهد
در دوزهای بالا، نیکوتین مادهای بسیار سمی است و میتواند فشار خون، ضربان قلب و تحریکپذیری سیستم عصبی را افزایش دهد.
آسیبهای ریوی ویپ
۱. آسیب ریوی مرتبط با مصرف سیگار الکترونیکی یا ویپ
یکی از جدیترین عوارض شناختهشده، آسیب ریوی مرتبط با مصرف سیگار الکترونیکی یا ویپ (EVALI) است. این عارضه میتواند باعث التهاب شدید ریه، کاهش اکسیژن خون، تنگی نفس، بستری شدن در بیمارستان و حتی مرگ شود.
۲. ریه پاپکورنی
«ریه پاپکورنی» یا برونشیولیت انسدادی، بیماریای است که با آسیب به راههای هوایی کوچک ریه همراه است. ارتباط این بیماری با دیاستیل مطرح شده است؛ مادهای که در برخی طعمدهندهها وجود دارد.
۳. پنومونی لیپوئیدی و فروپاشی ریه
مصرف ویپ با برخی موارد پنومونی لیپوئیدی، یعنی تجمع ذرات چربیمانند در ریه، و همچنین فروپاشی ریه یا پنوموتوراکس نیز مرتبط دانسته شده است.
۴. تشدید آسم
ویپ میتواند راههای هوایی را تحریک کند و در افراد مستعد، باعث تشدید آسم، سرفه مزمن، خسخس سینه و تنگی نفس شود.
اثر ویپ بر قلب و عروق
مصرف ویپ فقط به ریه آسیب نمیزند. بر اساس دادههای مطرحشده، کاربران ویپ با افزایش قابل توجه خطرات قلبیعروقی روبهرو هستند:
- افزایش ۷۱ درصدی خطر سکته مغزی
- افزایش ۴۰ درصدی خطر بیماری قلبی
- افزایش سفتی شریانها
- افزایش احتمال حمله قلبی
- بالا رفتن فشار خون و ضربان قلب بهدلیل اثر نیکوتین
نیکوتین و ذرات شیمیایی موجود در آئروسل ویپ میتوانند عملکرد عروق را مختل کنند و التهاب سیستمیک ایجاد کنند.
سایر خطرات ویپ
مصرف ویپ میتواند با عوارض دیگری نیز همراه باشد، از جمله:
- تحریک چشم
- خشکی دهان و گلو
- افزایش عفونتهای دهانی
- تغییر ترکیب باکتریهای دهان
- آسیب احتمالی به لثه و دندان
- کاهش باروری
- مواجهه دستدوم برای اطرافیان، بهویژه کودکان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماریهای تنفسی
ویپ ماریجوانا؛ خطر پنهانتر و قویتر
ویپ ماریجوانا بهدلیل بوی کمتر و امکان مصرف پنهانی، در برخی گروهها محبوب شده است. اما این شکل مصرف میتواند خطرناکتر از تصور عمومی باشد.
در گل ماریجوانای قابل دود کردن، میزان تتراهیدروکانابینول (THC) ممکن است حدود ۱۸ درصد باشد، اما در کارتریجهای ویپ ماریجوانا این غلظت میتواند به ۹۵ درصد یا بیشتر برسد. این غلظت بالا خطر بروز روانپریشی ناشی از ماریجوانا را افزایش میدهد؛ از جمله:
- توهم
- پارانویا
- هذیان
- اختلال در قضاوت
- اضطراب شدید
همچنین ویپ ماریجوانا میتواند آفتکشهای کشاورزی، باقیماندههای سنتتیک سمی و ترکیبات نامشخص را تغلیظ کند. در نوجوانان، مصرف ترکیبات پرقدرت کانابینوئیدی ممکن است رشد قشر پیشپیشانی و هیپوکامپ را مختل کند؛ دو ناحیهای که در تصمیمگیری، کنترل هیجان، حافظه و یادگیری نقش کلیدی دارند.
آیا ویپ برای ترک سیگار مفید است؟
بحث اصلی درباره ویپ دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود: آیا ویپ میتواند ابزار کاهش آسیب و ترک سیگار باشد یا خود یک بحران جدید اعتیاد ایجاد میکند؟
سیگار الکترونیکی در سال ۲۰۰۳ توسط داروساز چینی، هون لیک، بهعنوان جایگزینی برای سیگار اختراع شد و در سال ۲۰۰۶ وارد بازار آمریکا شد.
استدلال موافقان: ویپ بهعنوان کاهش آسیب
طرفداران رویکرد کاهش آسیب میگویند ویپ برای افراد سیگاری بزرگسال میتواند «کمضررتر از ادامه مصرف سیگار سوختنی» باشد. از نظر آنان، سیگار سنتی با سوزاندن تنباکو، قطران و مونوکسید کربن تولید میکند؛ دو عامل مهم در مرگومیر ناشی از دخانیات.
برخی مطالعات بالینی، از جمله مطالعهای در سال ۲۰۱۹، نشان دادهاند که سیگار الکترونیکی ممکن است در برخی شرایط از درمانهای رایج جایگزین نیکوتین مانند چسب یا آدامس موثرتر باشد.
طرفداران این دیدگاه معتقدند اگر یک فرد سیگاری کاملاً از سیگار سنتی به ویپ منتقل شود، ممکن است مواجهه او با برخی سموم کاهش یابد و هزینههای درمان بیماریهای مرتبط با سیگار نیز کمتر شود.
استدلال مخالفان: جایگزینی یک اعتیاد با اعتیاد دیگر
مخالفان میگویند ویپ اغلب باعث ترک کامل نیکوتین نمیشود، بلکه نوعی وابستگی جدید ایجاد میکند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) از منتقدان جدی ویپ بهعنوان ابزار عمومی ترک سیگار است و هشدار میدهد که این محصولات میتوانند نسل جدیدی از مصرفکنندگان نیکوتین بسازند.
انجمن قلب آمریکا (AHA) نیز ویپ را بهعنوان روش پیشنهادی ترک سیگار توصیه نمیکند. یکی از دلایل اصلی این است که بسیاری از مصرفکنندگان به «مصرف دوگانه» روی میآورند؛ یعنی هم سیگار میکشند و هم ویپ مصرف میکنند. در این حالت، نهتنها خطر حذف نمیشود، بلکه ممکن است مواجهه کلی با نیکوتین و مواد سمی افزایش یابد.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز برای مدت طولانی در برابر تأیید ویپ بهعنوان ابزار رسمی ترک سیگار محتاط بوده است.
چه کسانی بیشتر ویپ مصرف میکنند؟
بزرگسالان
بر اساس دادههای آمریکا، مصرف ویپ در بزرگسالان از ۳.۷ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۶.۵ درصد در سال ۲۰۲۳ رسیده است.
در این میان:
- مردان با ۷.۶ درصد بیشتر از زنان با ۵.۵ درصد ویپ مصرف میکنند.
- جوانان ۲۱ تا ۲۴ ساله با نرخ ۱۵.۵ درصد بیشترین مصرف را دارند.
- مصرف در افراد کمدرآمد، افراد با تحصیلات کمتر، افراد بدون بیمه سلامت، اعضای جامعه الجیبیتیکیو پلاس و افراد دارای پریشانی روانشناختی شدید بیشتر گزارش شده است.
- نزدیک به ۳۰ درصد از بزرگسالان مصرفکننده ویپ، همزمان سیگار سنتی نیز مصرف میکنند.
نوجوانان و دانشآموزان
مصرف ویپ در میان نوجوانان در بسیاری از کشورها بهعنوان یک همهگیری رفتاری شناخته میشود. در سال ۲۰۲۴، حدود ۳.۵ درصد دانشآموزان مقطع راهنمایی و ۷.۸ درصد دانشآموزان دبیرستانی در آمریکا مصرف فعال ویپ را گزارش کردند.
از میان نوجوانان مصرفکننده:
- بیش از ۲۶ درصد هر روز ویپ میکشند.
- ۸۷.۶ درصد ویپهای طعمدار را ترجیح میدهند.
- ۵۵.۶ درصد از دستگاههای یکبارمصرف استفاده میکنند.
- برخلاف بزرگسالان، مصرف ویپ در میان دختران نوجوان بیشتر از پسران گزارش شده است.
برای مقابله با این روند، برخی مدارس آمریکا در راهروها و سرویسهای بهداشتی دستگاههای آشکارساز حساس ویپ نصب کردهاند. بخشی از هزینه این اقدامات از محل توافقهای حقوقی، از جمله توافق ۱.۷ میلیارد دلاری با آزمایشگاههای جول (Juul Labs)، تأمین شده است.
مزایای ادعایی ویپ در مقایسه با سیگار
برای بررسی علمی، باید مزایا و خطرات احتمالی را همزمان دید.
۱. کمک احتمالی به ترک سیگار
برخی پژوهشها نشان دادهاند که ویپ میتواند در گروهی از سیگاریهای بزرگسال به ترک سیگار کمک کند؛ البته معمولاً در شرایط کنترلشده، همراه با مشاوره و پیگیری درمانی.
۲. کاهش مواجهه با قطران و مونوکسید کربن
اگر فردی کاملاً سیگار سنتی را کنار بگذارد و فقط از ویپ استفاده کند، مواجهه او با قطران و مونوکسید کربن کاهش مییابد؛ دو ترکیبی که در دود حاصل از احتراق تنباکو نقش مهمی در سرطان و بیماریهای قلبی دارند.
۳. کاهش باقیمانده نیکوتین روی سطوح
سیگار الکترونیکی نسبت به سیگار سنتی، نیکوتین و آلودگی کمتری روی سطوح خانه باقی میگذارد. با این حال، این به معنای نبود آلودگی نیست.
خطرات جدی ویپ؛ چرا نگرانیها ادامه دارد؟
۱. مواجهه با مواد سرطانزا و فلزات سنگین
آئروسل ویپ میتواند حاوی فرمالدهید، استالدهید، فلزات سنگین، ترکیبات تحریککننده و مواد سمی باشد.
۲. دروازه ورود نوجوانان به اعتیاد نیکوتین
طعمهای جذاب، طراحیهای رنگی و دستگاههای کوچک باعث شدهاند نوجوانانی که شاید هرگز سیگار نمیکشیدند، از طریق ویپ وارد چرخه وابستگی به نیکوتین شوند.
۳. خطر آتشسوزی و انفجار باتری
باتریهای لیتیومیون در ویپ ممکن است دچار پدیدهای به نام فرار حرارتی شوند. در این حالت باتری بیش از حد گرم میشود و میتواند منفجر شود. مواردی از سوختگی درجه دو و سه، آسیب صورت و حتی مرگ گزارش شده است. به همین دلیل، حمل ویپ در بار تحویلی هواپیما ممنوع است.
۴. فاجعه زیستمحیطی ویپهای یکبارمصرف
ویپهای یکبارمصرف از نظر محیط زیست بسیار مشکلسازند. در سال ۲۰۲۳، مصرفکنندگان آمریکایی در هر ثانیه حدود ۵.۷ ویپ یکبارمصرف دور انداختهاند.
این محصولات ترکیبی از پلاستیک، فلزات سنگین، باقیمانده نیکوتین و باتری لیتیومی هستند و بازیافت آنها بسیار دشوار است. آنها میتوانند خاک و آب را آلوده کنند و در مراکز دفع زباله باعث آتشسوزی شوند.
قوانین ویپ در آمریکا
از دسامبر ۲۰۱۹ و بر اساس قانون فدرال موسوم به T21، فروش سیگار الکترونیکی نیکوتیندار یا مایع ویپ نیکوتیندار به افراد زیر ۲۱ سال در آمریکا ممنوع است.
ایالتهای مختلف آمریکا نیز مقررات متفاوتی دارند؛ از جمله:
- ممنوعیت ویپ در مدارس
- ممنوعیت در مهدکودکها
- ممنوعیت در خودروهای دولتی
- محدودیت در فضاهای عمومی سرپوشیده
- مالیاتهای سنگین
- الزام مجوز برای فروشگاهها
- بستهبندی مقاوم در برابر کودکان
- محدودیت یا ممنوعیت فروش آنلاین و طعمدارها
وضعیت قوانین ویپ در جهان
بر اساس دادههای مرکز جهانی حکمرانی خوب در کنترل دخانیات (GGTC) تا مه ۲۰۲۵:
- ۴۶ کشور فروش و توزیع ویپ را بهطور کامل ممنوع کردهاند؛ از جمله آرژانتین، برزیل، هند، ایران، مکزیک، قطر و ترکیه.
- ۴ کشور ویپهای یکبارمصرف را بهطور خاص ممنوع کردهاند؛ بلژیک، فرانسه، نیوزیلند و بریتانیا.
- ۸۲ کشور فروش و توزیع سیگار الکترونیکی را تنظیمگری میکنند.
- ۴۳ کشور مواد شیمیایی و نیکوتین موجود در ویپ را تحت مقررات قرار دادهاند.
- ۱۰ کشور همه مایعات طعمدار بهجز طعم تنباکو را ممنوع کردهاند.
این دادهها نشان میدهد که جهان به سمت سختگیری بیشتر بر بازار ویپ حرکت کرده است؛ بهویژه در مورد محصولات طعمدار و یکبارمصرف.
خط زمانی مهم اقدامات سازمان غذا و داروی آمریکا درباره ویپ؛ ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۶
- ۸ اوت ۲۰۱۶: سازمان غذا و داروی آمریکا اختیار تنظیمگری خود را بر اساس قانون کنترل دخانیات به سیگارهای الکترونیکی و محصولات ویپ گسترش داد.
- ۱۲ ژوئیه ۲۰۱۹: دادگاه فدرال تولیدکنندگان ویپ را موظف کرد برای محصولات جدید، درخواست بررسی پیش از عرضه به بازار ارائه کنند.
- ۱۱ سپتامبر ۲۰۱۹: دولت ترامپ برنامه حذف طعمهای غیرتنباکویی از بازار را برای کاهش مصرف نوجوانان اعلام کرد.
- ۹ سپتامبر ۲۰۲۱: سازمان غذا و داروی آمریکا نزدیک به یک میلیون درخواست بازاریابی برای محصولات طعمدار را رد کرد.
- ۱۲ اکتبر ۲۰۲۱: نخستین محصول ویپ برای فروش قانونی تأیید شد؛ سیگار الکترونیکی ویوز (Vuse) با طعم تنباکو.
- ۲۳ ژوئن ۲۰۲۲: سازمان غذا و داروی آمریکا دستور خروج همه محصولات جول از بازار آمریکا را صادر کرد، اما دادگاه تجدیدنظر فدرال اجرای آن را موقتاً متوقف کرد.
- ۶ سپتامبر ۲۰۲۲: جول با پرداخت ۴۳۸.۵ میلیون دلار در یک پرونده چندایالتی توافق کرد و پذیرفت بازاریابی هدفمند به نوجوانان و تأمین مالی مدارس را متوقف کند.
- فوریه تا سپتامبر ۲۰۲۳: جریمههای مالی سنگین علیه تولیدکنندگان و فروشندگان محصولات غیرمجاز یا جذاب برای نوجوانان آغاز شد.
- ۱۴ دسامبر ۲۰۲۳: عملیات مشترک سازمان غذا و داروی آمریکا و گمرک آمریکا، ۱.۴ میلیون سیگار الکترونیکی غیرمجاز از چین به ارزش بیش از ۱۸ میلیون دلار را توقیف کرد.
- ژوئن ۲۰۲۴: ممنوعیت محصولات جول لغو شد و چهار نوع ویپ منتولدار تولید انجوی (Njoy) مجوز گرفتند.
- ۵ سپتامبر ۲۰۲۴: دادههای ملی نشان داد مصرف ویپ نوجوانان از بیش از ۵ میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ به ۱.۶۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.
- ۳۰ اکتبر ۲۰۲۴: درباره ویپهای دارای فناوری هوشمند، بازی، اتصال به گوشی و اعلان پیامک هشدار صادر شد.
- ۲ آوریل ۲۰۲۵: دیوان عالی آمریکا بهطور یکپارچه از اختیار سازمان غذا و داروی آمریکا برای رد درخواستهای بازاریابی مایعات طعمدار حمایت کرد.
- ۲۰ ژوئن ۲۰۲۵: دیوان عالی آمریکا رأی داد که تولیدکنندگان و فروشندگان ویپ در صورت آسیبدیدن از تصمیمهای بازاریابی، میتوانند درخواست بازبینی قضایی کنند.
- ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۵: ویپهای جول و کارتریجهای تنباکویی و منتولی آن برای فروش عمومی مجوز گرفتند، هرچند تأکید شد که این محصولات «ایمن» نیستند.
- ۳۱ مارس ۲۰۲۶: گزارشها نشان دادند از سال ۲۰۱۷، هزاران شکایت مالی مدنی علیه فروشگاههای فیزیکی و آنلاین صادر شده است.
- ۵ مه ۲۰۲۶: نخستین ویپهای میوهای گلس (Glas) با طعم انبه و بلوبری مجوز گرفتند، اما با شرط اتصال بلوتوثی به گوشی، احراز سن، بررسی هویت و کنترلهای زیستسنجی دورهای.
- ۱۰ مه ۲۰۲۶: راهنمایی جدیدی صادر شد که اجازه میداد برخی محصولات در حال بررسی، از جمله طعمدارها، موقتاً در بازار بمانند؛ تصمیمی که با انتقادهای شدید روبهرو شد.
- ۱۲ مه ۲۰۲۶: مارتی مکاری در اعتراض به فشارهای سیاسی برای مجوز دادن به ویپهای میوهای استعفا داد و ریچ دنکر نیز روز بعد به همین دلیل کنارهگیری کرد.
در نهایت، آیا ویپ بیخطر است؟
پاسخ کوتاه این است: خیر. ویپ بیخطر نیست.
اگرچه ممکن است برای برخی سیگاریهای بزرگسال که نمیتوانند سیگار را ترک کنند، تغییر کامل از سیگار سنتی به ویپ در چارچوب پزشکی نوعی کاهش آسیب محسوب شود، اما این موضوع نباید با ایمن بودن ویپ اشتباه گرفته شود.
ویپ میتواند:
- اعتیاد شدید به نیکوتین ایجاد کند
- رشد مغز نوجوانان را مختل کند
- به ریه و قلب آسیب بزند
- خطر سکته و بیماری قلبی را افزایش دهد
- کاربران را در معرض فلزات سنگین و ترکیبات سرطانزا قرار دهد
- مصرف نیکوتین را در نوجوانان عادیسازی کند
- به محیط زیست آسیب جدی وارد کند
بهترین گزینه برای سلامت عمومی، مصرف نکردن هیچگونه محصول نیکوتیندار است. برای افراد سیگاری، ترک کامل سیگار با کمک پزشک، مشاوره رفتاری و درمانهای تأییدشده جایگزین نیکوتین، همچنان رویکردی ایمنتر و علمیتر از خوددرمانی با ویپ محسوب میشود.
