ساوُکا؛ روستایی که «پدرخوانده» جهانیاش کرد
وقتی از فیلم «پدرخوانده» / The Godfather حرف میزنیم، بیشتر ذهنها به نیویورک، خانواده کورلئونه و جهان تاریک مافیا میرود؛ اما یکی از ماندگارترین بخشهای فیلم، نه در آمریکا، بلکه در روستایی کوچک و کوهستانی در سیسیل فیلمبرداری شد: ساوُکا / Savoca.
این روستای تاریخی در استان مسینا در شرق سیسیل قرار دارد و پیش از «پدرخوانده»، بیشتر یک سکونتگاه آرام و کمجمعیت بود. اما حضور فرانسیس فورد کوپولا، آل پاچینو و گروه فیلمبرداری در اوایل دهه ۱۹۷۰، سرنوشت آن را تغییر داد. بیش از نیم قرن بعد، ساوکا هنوز هم یکی از محبوبترین مقصدهای طرفداران «پدرخوانده» است.
چرا کوپولا به ساوکا رفت؟
در رمان و فیلم، خانواده کورلئونه ریشه در شهری به نام Corleone در سیسیل دارد. با این حال، فرانسیس فورد کوپولا برای فیلمبرداری صحنههای سیسیل، مستقیماً به شهر کورلئونه نرفت. یکی از دلایل مهم این بود که کورلئونه در آن زمان نسبت به تصویر روستایی و سنتی مورد نظر فیلم، بیش از حد تغییر کرده بود و ظاهر مدرنتری پیدا کرده بود.
به همین دلیل، کوپولا و تیمش بهدنبال روستاهایی رفتند که هنوز حس سیسیل سنتی، کوچههای سنگی، کلیساهای قدیمی و فضای کوهستانی را حفظ کرده باشند. در نهایت، بخشهایی از فیلم در ساوکا و بخشهایی دیگر در Forza d’Agrò فیلمبرداری شد.
ساوکا همان جایی است که بخش مهمی از داستان عشق کوتاه و تراژیک مایکل کورلئونه و آپولونیا ویتلی در آن شکل میگیرد.
بار ویتلی؛ مشهورترین کافه کوچک سیسیل
یکی از معروفترین لوکیشنهای فیلم، Bar Vitelli است؛ جایی که مایکل کورلئونه پس از دیدن آپولونیا، با پدر او صحبت میکند و درخواست آشنایی رسمی میدهد. این بار در ساختمانی تاریخی به نام Palazzo Trimarchi قرار دارد که قدمت آن به قرن هجدهم بازمیگردد.
امروز Bar Vitelli هنوز فعال است و به نوعی موزه غیررسمی «پدرخوانده» تبدیل شده است. روی دیوارهای آن عکسهایی از پشت صحنه فیلم، تصاویر آل پاچینو، فرانسیس فورد کوپولا و صحنههای معروف فیلم دیده میشود. برای بسیاری از گردشگران، نوشیدن یک قهوه یا گرانیتا در این بار، بخشی جداییناپذیر از سفر به ساوکا است.
درباره صاحب بار و مهماننوازی او نیز روایتهای محلی زیادی نقل میشود. یکی از مشهورترین روایتها میگوید مالک وقت بار، که در برخی منابع محلی با نام ماریا دارو / Maria D’Arrigo شناخته میشود، در زمان فیلمبرداری به گروه کمک زیادی کرد و حتی پس از آنکه کوپولا برای تشکر چکی به او داد، آن را نپذیرفت و گفت این کار را برای پول انجام نداده، بلکه برای روستایش انجام داده است. این داستان بیشتر در قالب خاطره و روایت محلی نقل میشود، اما همین روایت نشان میدهد مردم ساوکا حضور فیلم را فقط یک پروژه سینمایی نمیدیدند؛ آن را فرصتی برای دیدهشدن روستایشان میدانستند.
کلیسای عروسی مایکل و آپولونیا
صحنه عروسی مایکل کورلئونه و آپولونیا نیز در ساوکا فیلمبرداری شد. کلیسایی که در فیلم دیده میشود، معمولاً با نام Chiesa di San Nicolò یا Church of San Nicolò شناخته میشود؛ کلیسایی تاریخی که روی ارتفاعات روستا قرار گرفته و چشماندازی زیبا به اطراف دارد.
پس از مراسم ازدواج در فیلم، مایکل و آپولونیا همراه با مردم روستا از کوچههای ساوکا عبور میکنند. بسیاری از ساکنان محلی در این صحنهها نقش سیاهیلشکر داشتند. امروز هنوز هم برخی از اهالی قدیمی، خاطرات آن روزها را برای گردشگران تعریف میکنند؛ روزهایی که برای روستایی کوچک، شبیه ورود یک جهان کاملاً متفاوت بود.
ساوکا پیش از شهرت جهانی
در اوایل دهه ۱۹۷۰، ساوکا روستایی بسیار آرام و دور از هیاهوی گردشگری جهانی بود. روایتهای محلی میگویند در آن زمان امکانات مدرن در روستا محدود بود؛ در برخی خانهها تلویزیون وجود نداشت و زیرساختهایی مثل آبرسانی یا خدمات شهری، به گستردگی امروز نبود.
ورود گروه فیلمبرداری هالیوودی برای مردم محلی تجربهای عجیب بود. آل پاچینو در آن زمان هنوز به ستارهای جهانی تبدیل نشده بود؛ «پدرخوانده» همان فیلمی بود که او را به یکی از چهرههای مهم تاریخ سینما بدل کرد. بنابراین مردم ساوکا در لحظه فیلمبرداری شاید نمیدانستند که شاهد تولد یکی از ماندگارترین فیلمهای قرن بیستم هستند.
فیلم «پدرخوانده» در سال ۱۹۷۲ اکران شد و برنده ۳ جایزه اسکار شد؛ از جمله اسکار بهترین فیلم. همین موفقیت، نام لوکیشنهای فیلم را نیز در حافظه سینمایی جهان ثبت کرد.
وقتی سینما گردشگری میسازد
موفقیت ساوکا نمونهای روشن از پدیدهای است که در گردشگری به آن Film Tourism یا Set-Jetting میگویند؛ یعنی سفر مردم به مکانهایی که در فیلمها و سریالهای محبوب دیدهاند. این پدیده در دهههای اخیر برای شهرها و روستاهای زیادی درآمد و شهرت ایجاد کرده است؛ از نیوزیلند پس از «ارباب حلقهها» گرفته تا دوبروونیک پس از «بازی تاجوتخت».
ساوکا نیز به لطف «پدرخوانده» از یک روستای کمنامونشان به مقصدی شناختهشده برای عاشقان سینما تبدیل شد. گردشگران برای دیدن Bar Vitelli، کلیسای عروسی، کوچههای سنگی و منظرههای فیلم به این روستا میروند و بسیاری از تورهای سیسیل، بازدید از ساوکا و Forza d’Agrò را با عنوان «تور پدرخوانده» ارائه میکنند.
شهرتی که هم نعمت است، هم دردسر
امروز ساوکا جمعیت کمی دارد؛ طبق آمارهای محلی، جمعیت آن در سالهای اخیر حدود ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ نفر بوده است. اما در فصلهای گردشگری، تعداد بازدیدکنندگان میتواند بسیار بیشتر از ظرفیت روزمره روستا به نظر برسد.
این شهرت برای اقتصاد محلی مهم است. رستورانها، کافهها، تورهای محلی، فروشگاههای سوغات و اقامتگاهها از حضور طرفداران «پدرخوانده» سود میبرند. اما از سوی دیگر، برخی اهالی از شلوغی بیش از حد، حضور مداوم اینفلوئنسرها، ترافیک گردشگری و تبدیلشدن روستا به یک لوکیشن دائمی عکس و ویدئو گلایه دارند.
این همان دوگانگی رایج در گردشگری سینمایی است: یک فیلم میتواند مکانی فراموششده را زنده کند، اما اگر مدیریت نشود، آرامش همان مکان را هم از بین میبرد.
چرا ساوکا هنوز جذاب است؟
بخشی از جذابیت ساوکا به خود فیلم مربوط میشود، اما همه ماجرا این نیست. این روستا هنوز بافت تاریخی، کوچههای باریک، خانههای سنگی، کلیساهای قدیمی و چشماندازهای مدیترانهای خود را حفظ کرده است. برای طرفداران سینما، ساوکا فقط یک لوکیشن نیست؛ جایی است که میتوانند فضای آرام، سنتی و شاعرانه بخش سیسیلی «پدرخوانده» را لمس کنند.
در واقع، «پدرخوانده» ساوکا را مشهور کرد، اما خود ساوکا هم آنقدر شخصیت و زیبایی داشت که این شهرت را بیش از ۵۰ سال حفظ کند.
ساوکا نمونهای کمنظیر از تأثیر سینما بر سرنوشت یک مکان است. روستایی کوچک در سیسیل که در زمان فیلمبرداری «پدرخوانده» هنوز امکانات محدودی داشت، به لطف چند صحنه ماندگار، وارد نقشه گردشگری جهان شد.
امروز Bar Vitelli، کلیسای San Nicolò و کوچههای سنگی ساوکا برای میلیونها طرفدار سینما یادآور عشق کوتاه مایکل و آپولونیا هستند. بیش از نیم قرن گذشته، اما رد پای کوپولا و آل پاچینو هنوز در این روستا دیده میشود؛ جایی که سینما، تاریخ محلی و گردشگری به هم گره خوردهاند.
