جودی فاستر: انسان را نمیتوان به یک هویت محدود کرد
ستاره «The Silence of the Lambs» معتقد است هویت هر انسان از مجموعهای از تجربهها، فرهنگها و نقشهای اجتماعی شکل میگیرد و نباید آن را به یک برچسب فروکاست
جودی فاستر در طول چند دهه فعالیت هنری، بارها شخصیتهایی را به تصویر کشیده که میان ترس، مسئولیت، قدرت و شناخت خود در حرکتاند. شاید به همین دلیل است که حرفهای او درباره هویت، تنها یک دیدگاه نظری به نظر نمیرسد؛ این سخنان بازتاب تجربه زنی است که از کودکی مقابل دوربین قرار گرفت، در دو فرهنگ رشد کرد و همزمان نقشهای مختلفی چون بازیگر، کارگردان، مادر و دختر را در زندگی پذیرفت.
فاستر در گفتوگویی در سال ۲۰۱۸ تأکید کرد که انسانها مجبور نیستند فقط یکی از جنبههای هویت خود را انتخاب کنند. از نگاه او، جامعه زمانی غنیتر میشود که به جای تمرکز بر یک تعریف ثابت، چندلایه بودن افراد را به رسمیت بشناسد.
نقلقول جودی فاستر درباره جستوجوی هویت
جودی فاستر در مصاحبه با «The Talks» درباره معنای هویت در دوران معاصر گفت:
«فکر میکنم در دورهای زندگی میکنیم که مردم در جستوجوی هویت خود هستند. بنابراین این تصور که باید یک هویت را به هویتهای دیگر ترجیح دهیم… به نظرم ضرورتی ندارد. من یک مادرم، یک دخترم و نیمی از دوران رشد خود را در فرانسه و نیم دیگر را در آمریکا گذراندهام؛ پس دو فرهنگ دارم. اسکی دوست دارم و به لیگ فوتبال آمریکایی هم علاقهمندم. دوست دارم جامعه ما متنوعتر و چندوجهیتر شود، نه اینکه فقط روی یک جنبه متمرکز بماند.»
هسته اصلی این سخن ساده اما مهم است: هویت یک انتخاب اجباری میان چند گزینه نیست. فرد میتواند همزمان به چند فرهنگ تعلق داشته باشد، مسئولیتهای خانوادگی متفاوتی بر عهده بگیرد و علایقی داشته باشد که لزوما در یک الگوی از پیش تعیینشده نمیگنجند.
از دید فاستر، این جنبهها رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه کنار هم تصویر کاملتری از یک انسان میسازند.
چرا هویت انسان فراتر از محل تولد و گذشته اوست؟
فاستر در همان مصاحبه توضیح داد که تجربههای شکلدهنده دوران کودکی و نوجوانی اهمیت دارند، اما تمام ظرفیت ما برای درک جهان را تعیین نمیکنند. او برای روشن کردن این موضوع گفت:
«فقط به این دلیل که اهل لسآنجلس هستم، نمیتوان نتیجه گرفت که زندگی در یک شهر کوچک را درک نمیکنم.»
این جمله، مخالفتی آشکار با نگاه قالبی به انسانهاست. محل تولد، طبقه اجتماعی، ملیت، جنسیت، شغل یا سبک زندگی هر فرد میتواند بخشی از هویت او باشد، اما هیچکدام بهتنهایی تمام حقیقت را بیان نمیکنند.
وقتی فردی صرفا با یک ویژگی معرفی میشود، سایر ابعاد شخصیت و تجربهاش نادیده میماند. فاستر چنین فرهنگی را «تکمحور» میداند؛ فرهنگی که به جای دیدن پیچیدگی انسان، او را درون یک تعریف ساده و ثابت قرار میدهد.
تجربه شخصی خود او نیز با این نگاه ارتباط دارد. جودی فاستر میان فرهنگ آمریکایی و فرانسوی رشد کرده و زندگی حرفهایاش از بازیگری کودک تا دریافت معتبرترین جوایز سینمایی و فعالیت بهعنوان کارگردان امتداد یافته است. بنابراین برای او، برخورداری از هویتهای متعدد نه یک تناقض، بلکه واقعیتی طبیعی است.
فناوری چگونه درک ما از هویت را تغییر داده است؟
فاستر میان تنوع هویت اجتماعی و گسترش فناوری نیز ارتباط برقرار میکند. به باور او، فناوری با وجود محدودیتها و پیامدهای منفی احتمالی، انسانها را به یکدیگر نزدیکتر کرده و سطحی از آگاهی را به وجود آورده که در گذشته سابقه نداشته است.
او در توضیح این دیدگاه گفت:
«اکنون نوعی آگاهی درباره روابط و رفتارهای انسانی وجود دارد.»
دسترسی آسانتر به تجربههای مردم در نقاط مختلف جهان میتواند این تصور را به چالش بکشد که فقط یک شیوه درست برای زندگی یا تعریف خود وجود دارد. انسان امروز بیش از نسلهای گذشته با فرهنگها، سبکهای زندگی و روایتهای شخصی متفاوت روبهرو میشود. این مواجهه ممکن است او را به بازنگری در هویت خود یا پذیرش وجوهی از وجودش ترغیب کند که پیشتر کمتر دیده میشدند.
بااینحال، فناوری بهتنهایی نمیتواند درک عمیقی از دیگری ایجاد کند. دسترسی به اطلاعات با همدلی یکسان نیست و مشاهده زندگی دیگران در فضای دیجیتال، لزوما به معنای شناخت واقعی آنها نخواهد بود. تأکید فاستر بر «آگاهی» را میتوان دعوتی برای عبور از برچسبها و تلاش فعالانه برای فهم پیچیدگی تجربههای انسانی دانست.
جودی فاستر؛ از ستاره کودک دیزنی تا کلاریس استارلینگ
نگاه جودی فاستر به هویت را میتوان در مسیر حرفهای متفاوت او نیز مشاهده کرد. این بازیگر فعالیتش را از دوران کودکی آغاز کرد و در شماری از تولیدات دیزنی حضور یافت. بازی در نقش آیریس در فیلم «Taxi Driver» به کارگردانی مارتین اسکورسیزی، برای او نامزدی جایزه اسکار را به همراه داشت و موقعیتش را بهعنوان یک استعداد جدی تثبیت کرد.
او سپس در آثاری مانند «Bugsy Malone» و «The Accused» ظاهر شد. بااینحال، یکی از ماندگارترین نقشهایش کلاریس استارلینگ، مأمور تازهکار افبیآی، در فیلم «The Silence of the Lambs» محصول سال ۱۹۹۱ است؛ شخصیتی که هوش، آسیبپذیری و شجاعت را به شکلی همزمان در خود داشت.
فاستر در طول فعالیت حرفهای خود دو جایزه اسکار، سه جایزه بفتا، چهار گلدن گلوب و یک جایزه امی ساعات پربیننده دریافت کرده است. نقطه مشترک بسیاری از نقشهای او، برخورداری از نوعی هوش عاطفی است؛ کیفیتی که به شخصیتهایش اجازه میدهد حتی در موقعیتهای هولناک نیز واقعی و انسانی باقی بمانند.
کارنامه تلویزیونی او نیز تنها به بازیگری محدود نیست. فاستر در مجموعههایی چون «Gunsmoke»، «The Addams Family» و «The X-Files» حضور داشته و در فصل چهارم «True Detective» نقش لیز دنورز را بازی کرده است. داستان این فصل درباره ناپدید شدن مرموز گروهی از پژوهشگران در یک ایستگاه تحقیقاتی واقع در منطقهای قطبی بود.
او همچنین قسمتهایی از مجموعههای «Orange Is the New Black» و «House of Cards» را کارگردانی کرده است. حرکت میان بازیگری و کارگردانی، نمونه دیگری از همان هویت چندوجهی است که فاستر در صحبتهایش از آن دفاع میکند.
سه نقلقول دیگر از جودی فاستر درباره زندگی و سینما
سخنان فاستر در مصاحبههای مختلف نشان میدهد شناخت هویت برای او فرایندی همیشگی است؛ فرایندی که با بالا رفتن سن، پذیرش اشتباهات و تجربه فیلمسازی ادامه پیدا میکند.
درباره عبور از ۶۰ سالگی
فاستر در گفتوگویی با «The Irish Times» در سال ۲۰۲۶ درباره تغییر اولویتهایش گفت:
«زیبایی خاصی در ۶۰ ساله شدن وجود دارد؛ اینکه یک روز از خواب بیدار میشوید و دیگر چیزهایی که در ۴۵ یا ۵۰ سالگی برایتان مهم بود، اهمیتی ندارد. دیگر علاقهای ندارم در مرکز توجه باشم. فراهم کردن فرصت برای دیگران بهمراتب هیجانانگیزتر است.»
این سخن از تغییر رابطه او با شهرت حکایت دارد. فاستر که از کودکی در معرض توجه عمومی بوده، اکنون انتقال تجربه و باز کردن مسیر برای دیگران را ارزشمندتر از ماندن در مرکز صحنه میداند.
درباره امتیازها و اشتباهات دوران جوانی
او در مصاحبهای با مجله «Elle» در سال ۲۰۲۳، با صراحت از گذشته خود انتقاد کرد:
«گاهی به افراد نزدیک میشوم و بابت کسی که در دهه بیست زندگیام بودم عذرخواهی میکنم. باورم نمیشود تا چه اندازه درگیر خودم بودم و چقدر از امتیازهایی که داشتم بیخبر مانده بودم. دوست خوبی نبودم، چون همیشه مشغول فیلمبرداری بودم. اگر فرصت نداشته باشید مدتی مانند یک آدم معمولی زندگی کنید، از بسیاری جهات رشدتان متوقف میشود. دستاوردهای زیادی داشتم، اما از نظر شخصیتی بسیار عقب بودم. درس سختی است، چون باید در آینه نگاه کنید و بگویید: من خیلیها را ناامید کردم و آن کسی نبودم که میتوانستم باشم.»
این اعتراف، وجه دیگری از جستوجوی هویت را نشان میدهد: شناخت خود همیشه با کشف ویژگیهای مثبت همراه نیست. گاهی مستلزم پذیرش کمبودها، دیدن تأثیر رفتارمان بر دیگران و کنار گذاشتن تصویری آرمانی از گذشته است.
درباره انگیزه واقعی فیلمسازی
فاستر در مصاحبه سال ۲۰۱۷ خود با «The Guardian» درباره علت فیلم ساختن گفت:
«بعضی کارگردانها عاشق حرکتهای کرین، جلوههای کامپیوتری و نمایشهای عظیماند، اما من برای این چیزها فیلم نمیسازم. احساس میکنم فیلم میسازم چون حرفهایی وجود دارد که باید بیانشان کنم تا بفهمم چه کسی هستم، جایگاهم در جهان کجاست یا چگونه میتوانم بهعنوان یک انسان رشد کنم. البته تا زمانی که فیلم تمام نشود، همیشه متوجه نمیشوید چرا آنقدر درگیر یک موضوع خاص بودهاید.»
برای فاستر، سینما فقط ابزاری برای سرگرمی یا نمایش مهارت فنی نیست؛ راهی برای خودشناسی است. فیلمساز ممکن است کار خود را با یک دغدغه آغاز کند، اما معنای شخصی آن دغدغه را تازه در پایان مسیر بفهمد.
هویت، روایتی است که همچنان تغییر میکند
دیدگاه جودی فاستر یادآوری میکند که انسان لازم نیست برای قابلفهم بودن، خود را به یک عنوان محدود کند. مادر بودن، تعلق به دو فرهنگ، داشتن علایق متفاوت، بازیگر بودن یا کارگردانی کردن، اجزای جداگانهای نیستند که یکی باید دیگری را حذف کند. این وجوه میتوانند همزمان وجود داشته باشند و حتی در طول زندگی تغییر کنند.
در دورانی که شبکههای اجتماعی، گروههای فرهنگی و فضای سیاسی افراد را به انتخاب سریع یک برچسب تشویق میکنند، سخن فاستر معنای ویژهای پیدا میکند. هویت بیشتر شبیه روایتی در حال گسترش است تا تعریفی حکشده بر سنگ. شاید بلوغ واقعی نیز از جایی آغاز شود که بتوانیم هم پیچیدگی خودمان را بپذیریم و هم دیگران را به یک ویژگی، تجربه یا اشتباه فرو نکاهیم.
