اقتباس تلویزیونی «Atlas Shrugged» چرا پیش از آغاز تولید شکست خورد؟

اگر در دوران دبیرستان مجبور شده‌اید رمان «Atlas Shrugged» نوشته آین رند را بخوانید، عمیقا با شما همدردم. این کتاب که سال ۱۹۵۷ منتشر شد و بیش از ۱۱۰۰ صفحه دارد، اثری به‌شدت فضل‌فروش، تدافعی و جدلی است که بیشتر از روایت داستانی جذاب، به فلسفه‌پردازی و حمله به استدلال‌های پوشالی علاقه دارد. بدتر اینکه ایده‌های محوری آن نیز در بهترین حالت محل تردیدند.

شاید این شوخی معروف را شنیده باشید: دو اثر ادبی وجود دارند که خواندنشان در دبیرستان می‌تواند زندگی آدم را خراب کند؛ «Atlas Shrugged» و «Lord of the Rings». یکی فانتزی جادویی، عجیب‌وغریب و سرشار از هیولاهای شرور است و دیگری «Lord of the Rings»!

اگر با «Atlas Shrugged» آشنا نیستید، داستان آن در آینده‌ای ویران‌شهری در ایالات متحده می‌گذرد؛ زمانی که صنعتگران قدرتمند، ثروتمند، قهرمان و آینده‌نگر زیر بار سنگین و ناعادلانه مقررات دولتی قرار گرفته‌اند؛ چه وحشتی! کتاب استدلال می‌کند صنعتگران ثروتمند در واقع گردانندگان اصلی جهان‌اند و به همین دلیل باید همیشه رضایتشان جلب شود تا بتوانند با ذهن‌های فوق‌العاده درخشان خود آزادانه نوآوری کنند، اختراع بسازند و همه‌چیز را به سود بشریت پیش ببرند.

در رمان، میلیاردر مرموزی به نام جان گالت سراغ صنعتگران دیگر می‌رود و آن‌ها را متقاعد می‌کند «اعتصاب» کنند تا موتور جهان از حرکت بایستد. داستان با شکل‌گیری یک آرمان‌شهر آزادی‌خواهانه به پایان می‌رسد که گالت جامعه خودش را در آن بنا می‌کند. رمان رند مروج فلسفه‌ای به نام ابژکتیویسم است؛ مکتبی که «منفعت شخصی عقلانی» را ارج می‌گذارد و ثروت را ستایش می‌کند.

براساس گزارشی در یکی از شماره‌های سال ۱۹۷۹ مجله استارلاگ (Starlog)، در آن دوران تلاش‌هایی برای اقتباس تلویزیونی «Atlas Shrugged» در قالب یک مینی‌سریال هشت‌ساعته انجام شد. بااین‌حال، هر دو شبکه ان‌بی‌سی (NBC) و ای‌بی‌سی (ABC) به‌دلیل محتوای سنگین و فلسفی کتاب، این پروژه را رد کرده بودند.

«Atlas Shrugged» سرانجام با سه فیلم اکران‌شده در سال‌های ۲۰۱۱، ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴ به سینما راه یافت. هر فیلم را کارگردانی متفاوت ساخت و بازیگران دو نقش اصلی نیز در هر قسمت تغییر کردند. جان اگلیالورو، تهیه‌کننده مجموعه، تنها چهره ثابت این سه‌گانه بود.

«Atlas Shrugged» بر این باور است که ایده‌های قدرتمند در بازار آزاد سرمایه را به حرکت درمی‌آورند و هرکس باید با تکیه بر هوش خود، درآمدش را به دست آورد. بنابراین طعنه‌آمیز است که بخشی از بودجه «Atlas Shrugged Part III: Who Is John Galt?» از طریق کارزار کیک‌استارتر (Kickstarter) تامین شد و هر سه فیلم نیز ضرر مالی سنگینی به بار آوردند.

شاید مدیران شبکه‌های تلویزیونی در سال ۱۹۷۹ نیز همین سرنوشت را پیش‌بینی کرده بودند؛ زمانی که تهیه‌کننده‌ای به نام مایکل جفی تلاش کرد مینی‌سریال «Atlas Shrugged» را به مرحله تولید برساند. طبق گزارش استارلاگ، «ان‌بی‌سی» پروژه را با این استدلال رد کرد که «Atlas Shrugged بیش‌ازحد درگیر فلسفه است.»

جفی سپس این ایده را به «ای‌بی‌سی» پیشنهاد داد، اما مدیران آن شبکه هم روی خوشی به پروژه نشان ندادند و گفتند این داستان به‌اندازه کافی «سرگرم‌کننده، ملودراماتیک یا خیال‌پردازانه» نیست. افزون بر این، «ای‌بی‌سی» معتقد بود اثر موردنظر «مردم را بیش‌ازحد به فکر فرو می‌برد.»

پس از شکست این برنامه‌ها، جفی اعلام کرد می‌تواند «Atlas Shrugged» را با بودجه‌ای به‌ظاهر ناچیز، فقط ۱۰ میلیون دلار، به فیلمی حماسی و چهارساعته تبدیل کند. او امیدوار بود طرفداران ثروتمند آین رند برای سرمایه‌گذاری در پروژه پیش‌قدم شوند. جفی طرح جایگزین دیگری هم داشت: ساخت یک مینی‌سریال ۱۰ساعته، مشروط بر اینکه بتواند حمایت کمیته عملیات پربیننده (Operation Prime Time) را به دست آورد.

«عملیات پربیننده» احتمالا امروز نام چندان آشنایی نیست. این مجموعه که از سال ۱۹۷۶ تا ۱۹۸۷ فعالیت داشت، اتحادیه‌ای از شبکه‌های محلی بود که گرد هم آمدند تا یک «شبکه چهارم» غیررسمی تشکیل دهند و با سه غول آن دوران، یعنی «ان‌بی‌سی»، «ای‌بی‌سی» و سی‌بی‌اس (CBS)، رقابت کنند. ساختار خاص فروش تبلیغات در این مجموعه اجازه می‌داد زمان پخش آگهی را بسیار ارزان‌تر از شبکه‌های اصلی بفروشد.

ورود به جزئیات سازوکار مالی و قراردادهای تبلیغاتی آن احتمالا به‌اندازه خود رمان کسل‌کننده می‌شود؛ همین‌قدر بدانید که این مجموعه آخرین شانس مایکل جفی برای رساندن «Atlas Shrugged» به مخاطبان بود.

این اتحاد شبکه‌ای هرگز به موفقیت رقبای بزرگش نرسید، اما توانست تعداد قابل‌توجهی برنامه اختصاصی تولید کند. تا سال ۱۹۷۹، «عملیات پربیننده» از ساخت اقتباسی چهارساعته از رمان «The B*stard» نوشته جان جیکس و همچنین «Evening in Byzantium»، براساس رمان اروین شاو، حمایت کرده بود. این مجموعه برای تولید مینی‌سریال‌های طولانی و مخصوص مخاطبان بزرگسال، گزینه‌ای مناسب به نظر می‌رسید و احتمالا بهترین امید جفی در آن مقطع بود.

شکست پروژه سال ۱۹۷۹ تنها یکی از تلاش‌های نافرجام متعدد برای اقتباس «Atlas Shrugged» بود. براساس کتاب «The History of the Atlas Shrugged Movie Trilogy» نوشته جون کارتر، جان اگلیالورو از سال ۱۹۹۲ امتیاز ساخت فیلمی براساس این رمان را به دست آورده بود. بااین‌حال، پروژه بارها دست‌به‌دست شد و در طول فرایند تولید، فیلم‌نامه‌های متعددی نوشته و رد شدند.

سرانجام در سال ۲۰۱۱، «Atlas Shrugged» راهش را به پرده سینما باز کرد؛ اما پس از آن‌همه انتظار، تماشاگران فقط شانه بالا انداختند. ظاهرا شمار ابژکتیویست‌ها، آزادی‌خواهان یا هر عنوان دیگری که برایشان انتخاب کنیم، آن‌قدر زیاد نبود که فیلمی در ستایش ثروتمندان را به موفقیتی چندمیلیون‌دلاری برسانند.