۳۱ سال پس از «Se7en»؛ تریلر روانشناختی دیوید فینچر هنوز هم تکاندهنده است
۳۱ سال از اکران تریلر روانشناختی پیچیدهای میگذرد که با یکی از تاریکترین پایانهای تاریخ سینما، مخاطبان را شوکه کرد. شاید هیچ ژانری بهاندازه تریلر روانشناختی برای روایت داستانهای هولناک و آشفته مناسب نباشد؛ آثاری که برخلاف تریلرهای سرراست یا فیلمهای ترسناک متکی بر خشونت، به اعماق ذهن شخصیتها نفوذ میکنند و گاهی تماشاگر را نیز وادار میسازند با تاریکترین لایههای درونی خود روبهرو شود.
این ژانر پیشینهای طولانی دارد. شاهکارهای آلفرد هیچکاک مانند «Psycho» و «Vertigo» با نمایش ذهنهای فروپاشیده و پیامدهای وحشتناک آن، نشان دادند یک تریلر روانشناختی چگونه میتواند مخاطب را عمیقا تحتتاثیر قرار دهد. بااینحال، در دهه ۱۹۹۰ فیلمی از راه رسید که این تجربه را به سطحی تازه رساند؛ فیلمی که با گذشت بیش از سه دهه، هنوز هم کمتر اثری توانسته از نظر تلخی و تاثیرگذاری با آن رقابت کند.
در ۲۲ سپتامبر ۱۹۹۵، «Se7en» ساخته دیوید فینچر روی پرده سینماها رفت. حضور دو ستاره بزرگ هالیوود در نقش کارآگاهانی که مجموعهای از قتلهای هولناک را بررسی میکنند، در ابتدا نوید یک معمای جنایی جذاب را میداد؛ اما حقیقتی که آنها کشف کردند، بسیار تاریکتر از تصور هر کسی بود.
با وجود گذشت ۳۱ سال، «Se7en» همچنان همان اثر سنگین و ویرانگری را روی مخاطب میگذارد که هنگام اکران داشت. این فیلم در واقع معرف تواناییهای واقعی دیوید فینچر بود. او پیش از آن فقط «Alien 3» را در کارنامه داشت؛ دنبالهای که منتقدان از آن استقبال نکردند و دخالتهای استودیو نیز اجازه ندادند نتیجه نهایی با دیدگاه شخصی فینچر هماهنگ باشد.
«Se7en» فرصتی در اختیار فینچر گذاشت تا فیلمی نزدیکتر به جهان ذهنی خودش بسازد. حتی با وجود کارنامه درخشان و متنوعی که او در سالهای بعد شکل داد، این اثر همچنان تاریکترین تریلر دوران فیلمسازیاش باقی مانده است.
داستان درباره ویلیام سامرست، کارآگاه سرخوردهای است که تنها یک هفته تا بازنشستگی فاصله دارد. در روزهای پایانی کار، پرونده قاتلی زنجیرهای به او واگذار میشود که قتلهایش را بر اساس هفت گناه کبیره طراحی میکند. همکار سامرست، دیوید میلز، کارآگاهی جوان، تندمزاج اما آرمانگراست که بهتازگی همراه همسرش تریسی به شهر آمده است.
بااینحال، «Se7en» در اصل درباره قاتل زنجیرهای نیست؛ مردی که حتی نام واقعیاش را نمیدانیم. فیلم بیش از هر چیز داستان دیوید میلز است و نشان میدهد چگونه شهری غرق در تاریکی میتواند یک انسان خوب را نابود کند.
مورگان فریمن در نقش سامرست ظاهر شده و خستگی عمیق شخصیتش نشان میدهد سالها مواجهه با جنایت و تباهی، او را از درون فرسوده است. در مقابل، برد پیت نقش میلز را بازی میکند؛ آن هم پیش از آنکه به یکی از ستارههای طراز اول هالیوود تبدیل شود. بازی او در این فیلم ثابت کرد چیزی فراتر از یک چهره جذاب است. میلز بدون شناخت کامل از خطر، مستقیم به دل پرونده میزند و نمیداند این مسیر او را به کجا خواهد رساند.
گوئینت پالترو نیز با وجود حضور کوتاهتر، در نقش تریسی تاثیرگذار است. او میخواهد همراه دیوید زندگی تازهای در این شهر تیرهوتار بسازد و در همان حال متوجه میشود فرزندشان را باردار است. اما زمانی که قاتل مرموز، معروف به جان دو با بازی کوین اسپیسی، خود را تسلیم میکند، همهچیز فرو میپاشد.
«Se7en» نه پایان خوب دارد و نه حتی روزنهای کمرنگ از امید ارائه میدهد. فیلم از ابتدا تصمیم گرفته قهرمانانش را نابود کند و نشان دهد آرمانگرایی و نیکبودن، در شهری که آماده بلعیدن هر نشانهای از روشنایی است، لزوما نجاتبخش نخواهد بود.
میتوان فیلم را اثری پوچگرایانه دانست، اما نگاه آن پیچیدهتر از یک ناامیدی ساده است. «Se7en» از مفهوم هفت گناه کبیره با دقتی مثالزدنی استفاده میکند و احتمالا یکی از منسجمترین و حسابشدهترین فیلمنامههای دوران کاری فینچر را دارد. اندرو کوین واکر فیلمنامه را نوشته و فینچر آن را با تسلط کامل کارگردانی کرده است؛ بهگونهای که تمام مسیر داستان با دقت به سوی لحظه پایانی و تکاندهنده حرکت میکند.
تا بخش پایانی، پنج مورد از هفت گناه کبیره کامل شدهاند و وقتی سامرست و میلز جان دو را در بازداشت دارند، تصور میکنند پیش از تکمیل نقشه متوقفش کردهاند. اما اشتباه میکنند. آنها هنگام انتقال جان دو به مکانی که ظاهرا قرار است قربانیان «حسد» و «خشم» را پیدا کنند، نمیدانند حسد بسیار نزدیکتر از چیزی است که تصور میکنند و خشم هنوز اتفاق نیفتاده است.
در پایان، هر هفت گناه آشکار میشوند و دو مورد آخر، زندگی یکی از کارآگاهان را برای همیشه نابود میکنند. قدرت این پایان فقط به شوک ناگهانی آن محدود نیست؛ تمام داستان از ابتدا برای رسیدن به همین نقطه طراحی شده و وقتی قطعات کنار هم قرار میگیرند، مخاطب درمییابد قاتل حتی با مرگ خودش نیز پیروز شده است.
«Se7en» در گیشه موفقیت بزرگی به دست آورد، اما واکنش مخاطبان پس از نمایشها به همان اندازه ماندگار شد. تماشاگران سالن را در سکوت کامل ترک میکردند؛ شوکه و مبهوت از اینکه فینچر واقعا حاضر شده فیلمش را با چنین تلخی سازشناپذیری به پایان برساند.
در نریشن پایانی، سامرست میگوید: «ارنست همینگوی زمانی نوشت: دنیا جای خوبی است و ارزش جنگیدن دارد. من با بخش دوم موافقم.» این جمله عصاره نگاه فیلم است. هنوز چیزهایی وجود دارند که ارزش مبارزهکردن داشته باشند، اما این به معنای زیبا یا عادلانهبودن جهان نیست.
آنچه تماشاگر دریافت کرد، روایتی نوآر با پایانی تاریک و کاوشی عمیق درباره ماهیت شر بود؛ جهانی که در آن آدمهای خوب همیشه پیروز نمیشوند. حتی مرگ شخصیت منفی نیز به معنای شکست او نیست. جان دو میمیرد، اما نقشهاش را کامل میکند و در نهایت برنده میشود؛ ایدهای که بسیاری از فیلمها در سالهای پس از اکران «Se7en» تلاش کردند آن را تکرار کنند.
سبک بصری نئونوآر، فضای بیرحمانه و سازشناپذیر و پایانی که تا آخرین لحظه فشار خود را کم نمیکند، «Se7en» را به یکی از نقاط عطف آثار قاتلان زنجیرهای و تریلرهای روانشناختی تبدیل کرده است. با گذشت ۳۱ سال، فیلم دیوید فینچر همچنان درخشان، تلخ و آزاردهنده باقی مانده و آثار بسیار کمی توانستهاند تاثیر و قدرت آن را تکرار کنند.
