جیم کری در «مرد روی ماه»؛ ستاره‌ای که حاضر نبود از نقش بیرون بیاید
برای بیشتر بازیگران، پایان هر برداشت فرصتی است تا از شخصیت فاصله بگیرند؛ نفسی تازه کنند و دوباره خودشان باشند. اما جیم کری در جریان ساخت فیلم «مرد روی ماه» (Man on the Moon)، ظاهراً نمی‌خواست چنین مرزی وجود داشته باشد.
او برای ایفای نقش اندی کافمن، کمدین نامتعارف آمریکایی، فقط به تقلید صدا و حرکات بسنده نکرد. بنا بر روایت خودش و تصاویر پشت‌صحنه، تلاش کرد در طول تولید نیز مانند کافمن رفتار کند؛ تصمیمی که هم به اجرایی تحسین‌شده انجامید و هم کارگردان و گروه فیلم‌برداری را در موقعیت‌هایی دشوار قرار داد.
اما این غرق‌شدن در شخصیت، تا کجا تعهد هنری است و از کجا به بعد، دیگران باید هزینه آن را بپردازند؟
«جیم» را صدا نزنید؛ اندی اینجاست!
«مرد روی ماه»، ساخته میلوش فورمن و محصول سال ۱۹۹۹، زندگی اندی کافمن را روایت می‌کند؛ هنرمندی که مرز میان اجرا، شوخی و واقعیت را عمداً به هم می‌ریخت. تماشاگر همیشه مطمئن نبود آنچه می‌بیند جدی است یا بخشی از یک بازی حساب‌شده.
کری همین بی‌ثباتی را به پشت‌صحنه برد. او نه‌فقط در نقش کافمن، بلکه در قالب تونی کلیفتن، شخصیت نمایشی پرخاشگر و نامحبوبی که کافمن خلق کرده بود، با اطرافیان تعامل می‌کرد.
در روایت‌های مربوط به تولید، آمده است که کری اصرار داشت دیگران او را با نام شخصیتی که در آن لحظه اجرا می‌کرد خطاب کنند، نه «جیم». این رفتار، فاصله میان بازیگر و نقش را برای گروه کم‌رنگ می‌کرد؛ انگار قرار نبود با پایان برداشت، اجرای او هم تمام شود.
وقتی بازی به تنش واقعی تبدیل شد
یکی از جنجالی‌ترین بخش‌های این تجربه، برخورد کری با جری لاولر، کشتی‌گیر حرفه‌ای و از چهره‌های مهم ماجراهای نمایشی کافمن بود.
رابطه کافمن و لاولر در دنیای کشتی بر کشمکش و تحریک تماشاگران استوار بود. کری نیز هنگام ساخت فیلم، این خصومت نمایشی را به تعاملات پشت‌صحنه کشاند. تنش میان آن‌ها بالا گرفت و ماجرا به درگیری فیزیکی و انتقال کری برای بررسی پزشکی انجامید.
بااین‌حال، در چنین فضایی تشخیص مرز اجرای حساب‌شده و درگیری واقعی آسان نیست؛ به‌خصوص وقتی شخصیت اصلی داستان، خود استاد بازی‌کردن با همین مرز بود. بنابراین، نمی‌توان با قطعیت گفت کری «عمداً کاری کرد تا خودش را راهی بیمارستان کند».
آنچه روشن‌تر است، فشار این شیوه بر محیط کار است. در تصاویر پشت‌صحنه، فورمن گاهی ناچار می‌شود به جای هدایت معمول یک بازیگر، با کسی مذاکره کند که اصرار دارد همچنان «اندی» یا «تونی» باقی بماند.
برای مخاطب، این صحنه‌ها ممکن است جذاب باشند؛ برای گروهی که باید فیلم را طبق برنامه جلو ببرد، احتمالاً تجربه‌ای بسیار فرساینده‌تر بوده‌اند.
تصاویر پشت‌صحنه چرا نزدیک به دو دهه منتشر نشدند؟
این بخش پنهان از تولید فیلم، سال‌ها بعد در مستند «جیم و اندی: فراسوی بزرگ» (Jim & Andy: The Great Beyond)، ساخته کریس اسمیت و محصول ۲۰۱۷، در دسترس مخاطبان قرار گرفت.
مستند، تصاویر آرشیوی پشت‌صحنه را در کنار گفت‌وگوی تازه‌ای با کری قرار می‌دهد؛ گفت‌وگویی که در آن، او از تجربه کافمن‌شدن و تأثیر آن بر برداشتش از هویت صحبت می‌کند.
کری در مستند می‌گوید یونیورسال نمی‌خواست این تصاویر منتشر شوند، چون نگران بود مخاطبان رفتار او را ناخوشایند و زننده ببینند. این توضیح، روایت خود کری درباره تصمیم استودیو است؛ نه مدرکی برای تمام جزئیات داستانی که بعدها پیرامون آرشیو شکل گرفت.
در واقع این تصاویر حدود دو دهه از انتشار عمومی دور ماندند و سپس محور مستند سال ۲۰۱۷ شدند.
آیا این رفتارها همان متد اکتینگ بود؟
در کاربرد عمومی، «متد اکتینگ» اغلب به هر نوع غرق‌شدن شدید در نقش گفته می‌شود. اما این اصطلاح، در معنای تخصصی، به سنت‌هایی از آموزش بازیگری مربوط است که بر تجربه درونی، انگیزه‌ها و باورپذیری عاطفی تأکید دارند.
در نقش ماندن در تمام ساعات روز، شرط ضروری متد اکتینگ نیست. به همین دلیل، تجربه کری را می‌توان نوعی غوطه‌وری افراطی در شخصیت توصیف کرد، بدون آنکه همه رفتارهای پشت‌صحنه او را الزاماً بخشی لازم از این روش بدانیم.
اجرای او در «مرد روی ماه» تحسین شد و برایش گلدن گلوب بهترین بازیگر مرد در فیلم موزیکال یا کمدی در سال ۲۰۰۰ را به همراه آورد. بااین‌حال، موفقیت اجرا ثابت نمی‌کند که تک‌تک رفتارهای خارج از دوربین برای رسیدن به آن ضروری بوده‌اند.
تعهد به هنر، با چه هزینه‌ای؟
جذابیت این ماجرا فقط در عجیب‌بودن رفتارهای جیم کری نیست؛ در پرسشی است که پیش روی ما می‌گذارد: آیا برای واقعی‌ترشدن یک شخصیت، باید مرزهای محیط کار هم کنار بروند؟
می‌توان اجرای کری را ستود و هم‌زمان درباره شیوه رسیدن به آن سوال کرد. هنر، حاصل کار یک نفر نیست؛ فیلم را گروهی از انسان‌ها می‌سازند که امنیت، احترام و امکان انجام کارشان اهمیت دارد.
کری بعدها این تجربه را با زبانی شخصی و فلسفی روایت کرد؛ انگار بازی‌کردن کافمن، فرصتی شده بود تا درباره «جیم کری بودن» هم تردید کند.
شاید پرسش اصلی این نباشد که او چقدر در شخصیت فرو رفت؛ بلکه این باشد که آیا می‌توان به همان عمق هنری رسید، بدون آنکه دیگران هزینه‌اش را بدهند؟
