نقد و بررسی «Drummer Boy» (پسر طبل‌زن)؛ ضرباهنگ آشتی در میدان جنگ

در «پسر طبل‌زن»، صدای طبل دو کارکرد متضاد پیدا می‌کند: هم سربازان را به حرکت درمی‌آورد و هم می‌تواند یادآور پیوندی باشد که جنگ در حال نابود کردن آن است. این دوگانگی، به فیلمی معنا می‌دهد که میان حماسه تاریخی، ملودرام خانوادگی و موزیکال مذهبی حرکت می‌کند. ساخته بن و جوئل دیوید اسمالبون، بیش از آنکه در پی بازسازی دقیق انقلاب آمریکا باشد، می‌خواهد اختلاف سیاسی را به آزمونی برای محبت تبدیل کند. حاصل، اثری ناهمگون اما صادقانه است؛ گاهی تاثیرگذار و گاهی چنان مشتاق انتقال پیام که ظرافت دراماتیک را کنار می‌گذارد.

داستان با سفر خانواده کلم از انگلستان به مستعمرات آمریکایی آغاز می‌شود؛ سفری که حمله فرانسوی‌ها، مرگ پدر و آسیب جسمانی بنجامین، آن را به خاطره‌ای ویرانگر تبدیل می‌کند. این مقدمه فقط گذشته شخصیت‌ها را توضیح نمی‌دهد، بلکه تناقض اصلی زندگی آن‌ها را می‌سازد: خانواده‌ای در جست‌وجوی آینده بهتر، میراث جنگ را با خود به سرزمین تازه می‌آورد. سال‌ها بعد، انقلاب دوباره همان خانواده را هدف می‌گیرد، این بار نه با حمله دشمنی بیرونی، بلکه با قرار دادن دو برادر در برابر یکدیگر. خانه پیش از میدان نبرد، محل شکاف می‌شود.

جرمایا، برادر بزرگ‌تر، به ارتش بریتانیا می‌پیوندد و بنجامین جانب استقلال‌طلبان را می‌گیرد. امتیاز فیلمنامه ریچارد ال. رمزی آن است که انتخاب جرمایا را صرفا محصول وفاداری سیاسی نشان نمی‌دهد. حفظ امنیت خانواده، خاطره پدر و میل به پذیرفته شدن در طبقه اشراف، در تصمیم او دخالت دارند. علاقه‌اش به الیزابت، دختر لرد بالفور، سیاست را با آرزوی ارتقای اجتماعی گره می‌زند. «Drummer Boy» (پسر طبل‌زن) از این مسیر نشان می‌دهد مواضع ظاهرا اصولی می‌توانند به ترس‌ها و نیازهای شخصی وابسته باشند؛ هرچند این پیچیدگی در ادامه، گاهی زیر توضیحات مستقیم پنهان می‌شود.

بنجامین مسیر جذاب‌تری دارد، زیرا خواسته‌اش فقط استقلال کشور نیست؛ می‌خواهد دیگران او را فراتر از آسیب پایش ببینند. رد شدن درخواستش برای حمل سلاح و پذیرفته شدن به‌عنوان طبل‌زن، پرسشی درباره تعریف مشارکت ایجاد می‌کند. ارزش او نباید به تقلید از سربازان مسلح وابسته باشد. فیلم در بهترین لحظات، مهارت موسیقایی را شکلی مستقل از توانایی نشان می‌دهد، نه جایزه‌ای تسلی‌بخش برای کسی که از نقش اصلی محروم شده است. بااین‌حال، تمرکز طولانی بر روابط عاشقانه جرمایا، از سهم این مسیر می‌کاهد؛ قهرمان عنوان فیلم، همیشه مرکز روایت نیست.

لوکاس لیچ به بنجامین ترکیبی از لجاجت، آسیب‌پذیری و اشتیاق می‌دهد که از شعارهای فیلمنامه زنده‌تر است. رابطه او با سرگرد امبروز، با بازی ایان گلن، از قوی‌ترین بخش‌های فیلم محسوب می‌شود. گلن محبت را بدون نمایش اغراق‌آمیز منتقل می‌کند و اجازه می‌دهد توجه پدرانه از رفتار شخصیت بیرون بیاید. پیشینه مرگ پسر امبروز، توضیحی بیش از اندازه آماده برای این رابطه است، اما بازی دو نفر مانع فروغلتیدن کامل آن به احساسات‌گرایی می‌شود. اینجا فیلم نشان می‌دهد صداقت، اگر با مهار اجرایی همراه باشد، می‌تواند مصالح آشنا را دوباره موثر کند.

در سوی دیگر، جوئل دیوید اسمالبون با جدیت نقش جرمایا را پیش می‌برد، هرچند فاصله سنی محسوس او با شخصیت جوان، باورپذیری بعضی موقعیت‌ها را کاهش می‌دهد. مسئله مهم‌تر، ساده‌سازی تدریجی مسیر اوست: مردی که باید نسبت میان منفعت شخصی و وفاداری را بفهمد، گاهی فقط عاشقی تصویر می‌شود که انتخاب نادرستی کرده است. الیزابت نیز بیش از آنکه شخصیتی مستقل باشد، نماینده سطحی‌نگری اشرافی باقی می‌ماند. بنابراین مثلث عاشقانه، به‌جای افزودن تناقض‌های تازه، بخشی از زمان فیلم را صرف نتیجه‌ای می‌کند که زود می‌توان آن را حدس زد.

املین، زن به‌بردگی‌گرفته‌شده با بازی ایندیا براون، ظرفیت برهم زدن این سادگی را دارد. او آزادی را نه در قالب آرمان ملی، بلکه به‌صورت امکان اختیار داشتن بر زندگی خودش می‌فهمد. تصمیمش برای پاسخ دادن به نامه‌های جرمایا به نام الیزابت، تمهیدی آشناست، اما در این بستر معنای تازه‌ای پیدا می‌کند: کسی که جامعه صدایش را نادیده می‌گیرد، ناچار از اعتبار نام دیگری استفاده می‌کند. سواد او هم راه ارتباط است و هم تهدیدی برای نظم طبقاتی. مونتاژ نامه‌نگاری، به همین دلیل، از بخش‌های صرفا عاشقانه فراتر می‌رود و به مسئله حق سخن گفتن نزدیک می‌شود.

«پسر طبل‌زن» (Drummer Boy) هرجا تجربه املین را کنار شعارهای آزادی قرار می‌دهد، از ملودرامی معمولی فاصله می‌گیرد. خواندن اعلامیه استقلال توسط زنانی که خودشان آزاد نیستند، تناقض بنیادین روایت ملی را آشکار می‌کند. اینجا مسئله فقط بدرفتاری یک ارباب نیست؛ جهانی است که حقوق همگانی را اعلام می‌کند و هم‌زمان برای برخورداری از آن استثنا می‌سازد. فیلم این پرسش را طرح می‌کند، اما پیام آشتی گاهی تیزی آن را می‌گیرد. بخشش میان افراد، هرقدر ارزشمند باشد، جای رفع نابرابری را نمی‌گیرد؛ تفاوتی که روایت می‌توانست روشن‌تر نگه دارد.

همین فاصله میان اعتقاد و عمل، به وجه مذهبی فیلم عمق می‌دهد. ایمان مسیحی تنها پناه شخصیت‌ها نیست، بلکه معیاری برای سنجیدن رفتار کسانی است که از آن سخن می‌گویند. ادعای رهایی اسیران، در کنار حفظ بردگی، به پرسشی اخلاقی تبدیل می‌شود. بااین‌حال، فیلم در صحنه‌های نیایش ریچل، مادر دو برادر، مسیر متفاوتی انتخاب می‌کند: اینجا خبری از بحث نیست، فقط اضطراب مادری وجود دارد که توان تغییر میدان جنگ را ندارد. ملورا هاردین با تعهد اجرایی، این لحظات را به ملودرامی بی‌واسطه بدل می‌کند؛ احساساتی، اما برخوردار از وزن انسانی.

موسیقی، هم امضای اثر است و هم مهم‌ترین عامل اختلاف مخاطبان با آن. ترانه‌های فور کینگ اند کانتری، با ضرب‌های کوبشی، دست‌زدن‌های ریتمیک و تنظیم‌های پرحجم پاپ، از فضای شنیداری قرن هجدهم فاصله دارند. این فاصله به‌خودی‌خود خطا نیست؛ موزیکال می‌تواند تاریخ را با زبان امروز روایت کند. مشکل، هماهنگی این زبان با درام است. برخی قطعات احساسات را به‌جای گسترش دادن، دوباره اعلام می‌کنند. جمله‌هایی درباره ترس، وظیفه و آرزو، اگر فقط همان معنای دیالوگ قبلی را تکرار کنند، حرکت روایت را متوقف می‌سازند؛ هرچند ملودی شنیدنی باشد.

در مقابل، ترانه «Wildflower» برای املین و قطعه جمعی با حضور شخصیت‌های اصلی، کاربرد نمایشی روشن‌تری دارند. اولی میل به آزادی را به تجربه‌ای شخصی تبدیل می‌کند و دومی امکان می‌دهد امیدها و اضطراب‌های متعارض هم‌زمان شنیده شوند. استفاده از «The Little Drummer Boy»، ترانه‌ای متعلق به قرن بیستم، نیز باید در همین قرارداد غیرواقع‌گرایانه سنجیده شود، نه صرفا به‌عنوان لغزش تاریخی. بااین‌حال، پیوند آن با نقطه اوج کریسمسی، فشار احساسات را بالا می‌برد. فیلم برای رسیدن به همدلی، گاهی از مخاطب می‌خواهد چندین تصادف و تصمیم بعید را یکجا بپذیرد.

از نظر بصری، قاب‌های عریض کاتال واترز، منظره‌ها و طراحی صحنه، به فیلم وقاری فراتر از یک محصول کم‌دامنه مذهبی می‌دهند. اما پاکیزگی لباس‌ها و زیبایی محیط، گذشته را گاهی بیش از حد آراسته می‌کند. این پرداخت با منطق موزیکال سازگار است، ولی خشونت و فرسودگی جنگ را نرم‌تر نشان می‌دهد. درگیری‌های محدودتر نیز بیشتر برای پیش بردن سرنوشت شخصیت‌ها کار می‌کنند تا توضیح تحولات نظامی. فیلم اساسا تاریخ را صحنه آزمون اخلاقی می‌گیرد؛ انتخابی مشروع، به شرط آنکه پیچیدگی تاریخی در پایان به سوءتفاهمی قابل‌حل میان آدم‌های خوش‌قلب تقلیل نیابد.

«Drummer Boy» (پسر طبل‌زن) در نهایت میان دو میل گرفتار است: نقد امتیازهای طبقاتی و حفظ آسودگی ملودرامی آشتی‌جویانه. بازی‌ها، چند قطعه موسیقایی موفق و جسارت طرح تناقض آزادی و بردگی، آن را از اثری صرفا مناسبتی فراتر می‌برند. در مقابل، پراکندگی روایت و تاکید مکرر بر احساسات، مانع انسجام کامل می‌شوند. ارزش فیلم در باور جدی‌اش به امکان شنیدن دیگری است؛ محدودیتش، ساده کردن دشواری این شنیدن. طبل بنجامین در لحظات بهتر، دعوت به همدلی است، اما برای خاموش کردن صدای تاریخ، تنها حسن نیت کافی نیست.

الهام افشار – فرامدیا