اظهارات تکان‌دهنده قربانیان راسل برند در دادگاه؛ «شخصیتم رو تو اینترنت تیکه‌تیکه کردن»
زنی که راسل برند، کمدین و بازیگر بریتانیایی، او را مورد تعرض جنسی قرار داده بود، در دادگاه گفت پس از شهادت دادن در این پرونده، در شبکه‌های اجتماعی تهدید به مرگ شده است.
این زن که در پرونده با عنوان «شاکی سوم» شناخته می‌شود، در سال ۲۰۰۴ در یک مهمانی مربوط به صنعت تلویزیون در لندن قربانی تعرض جنسی برند شده بود. او هفته گذشته و پس از محکومیت این کمدین، بیانیه «تاثیر جرم بر قربانی» خود را از پشت یک پرده حائل در دادگاه قرائت کرد.
بیانیه تاثیر جرم بر قربانی در نظام قضایی انگلستان و ولز فرصتی است که به قربانیان داده می‌شود تا پیش از صدور حکم، آثار جسمی، روحی، اجتماعی و مالی جرم را بر زندگی خود شرح دهند. قاضی هنگام تعیین مجازات این اظهارات را در نظر می‌گیرد. استفاده از پرده حائل هم از جمله «تدابیر ویژه» دادگاه‌های بریتانیا است. این تدابیر به شاهدان آسیب‌پذیر، به‌ویژه قربانیان جرائم جنسی، اجازه می‌دهد بدون رودررو شدن با متهم صحبت کنند.
شاکی سوم با صدایی لرزان به دادگاه سلطنتی ساوثوارک (Southwark Crown Court) لندن گفت شخصیتش در فضای مجازی «تیکه‌تیکه شده» است. به گفته او، اعضای خانواده‌اش موقع خواندن مطالب شبکه‌های اجتماعی «دلشون می‌خواست سر گوشی‌هاشون داد بزنن.»
این زن طبق قوانین بریتانیا تا پایان عمر از حق ناشناس ماندن برخوردار است. بر اساس قانون جرائم جنسی بریتانیا، انتشار هر اطلاعاتی که به شناسایی شاکیان جرائم جنسی منجر شود، حتی پس از پایان پرونده، ممنوع است. همین قانون دلیل اصلی شناخته شدن قربانیان این پرونده با شماره است.
او گفت در جریان دادگاه، بعد از خواندن گزارش رسانه‌ها درباره شکایتش دچار «حمله پانیک» شده است. به گفته او، صحبت با پلیس و حضور در دادگاه مثل این بوده که «اون اتفاق وحشتناک رو بارها و بارها دوباره زندگی کنم.»
راسل برند هفته گذشته به یک فقره تجاوز جنسی و سه فقره تعرض جنسی مجرم شناخته شد. قرار است حکم زندان او روز دوشنبه صادر شود. برند در تمام طول دادگاه همه اتهام‌ها را رد کرده بود، هرچند پذیرفته بود که برخی رفتارهای گذشته‌اش با نگاه امروز نادرست بوده است.
شاکی سوم در ادامه گفت: «این ماجرا واقعاً روی نگاهم به خودم اثر گذاشت. هیچ احترامی برای خودم قائل نبودم و چون هیچ حس ارزشمندی نداشتم، توی رابطه با مردهای سمی گیر می‌افتادم. سال‌ها، همون موقعی که ستاره‌ش داشت می‌درخشید، فرار کردن از دیدنش توی همه رسانه‌ها غیرممکن بود. همه جا داشتن به خاطر رفتار نفرت‌انگیزش با زن‌ها تشویقش می‌کردن، انگار همه‌ش یه شوخیه.»
این اشاره به دوران اوج شهرت برند در نیمه دوم دهه ۲۰۰۰ برمی‌گردد. در آن سال‌ها او از مجری برنامه‌های جانبی «Big Brother» به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های کمدی بریتانیا تبدیل شد و با فیلم‌هایی مانند «Forgetting Sarah Marshall» به هالیوود رسید. بخشی از شخصیت عمومی برند در آن دوران بر شوخی‌های بی‌پرده درباره روابط جنسی و زندگی پرحاشیه‌اش بنا شده بود.
او سپس رو به برند که در جایگاه متهم نشسته بود، گفت: «شاید یه پلنگ خال‌هاش رو عوض کنه، ولی آخرش هنوزم یه پلنگه.»
این جمله برگرفته از ضرب‌المثل انگلیسی «A leopard can’t change its spots» است؛ یعنی «پلنگ نمی‌تواند خال‌هایش را عوض کند». معنای آن این است که ذات و سرشت آدم‌ها تغییر نمی‌کند مثل «توبه گرگ مرگ است». شاکی سوم با تغییری کوچک در این ضرب‌المثل، معنای آن را تندتر کرد: حتی اگر ظاهر کسی عوض شود، ذاتش همان است که بود. برند در سال‌های اخیر تصویر عمومی تازه‌ای از خود ساخته و در سال ۲۰۲۴ با غسل تعمید در رود تیمز، گرایشش به مسیحیت را اعلام کرده است. جمله این زن در برابر همین تصویر تازه معنای پررنگ‌تری پیدا می‌کند.
سه شاکی دیگر هم بیانیه‌هایی نوشته بودند که ریل کارمی‌جونز، وکیل دادستانی، آن‌ها را در دادگاه قرائت کرد. این زنان از آسیبی گفتند که جرائم برند، شهرت او و مبارزه طولانی‌شان برای رسیدن به عدالت بر زندگی‌شان گذاشته است.
شاکی چهارم که برند او را در ساختمان یک ایستگاه رادیویی مورد تعرض جنسی قرار داده بود، نوشت: «راسل برند یه شکارچی جنسیه که هیچ پشیمونی‌ای نداره. امیدوارم دیگه اجازه پیدا نکنه به هیچ زنی آسیب بزنه.»
شاکی پنجم که در سال ۲۰۰۹ قربانی تجاوز جنسی برند شده بود، گفت این تجربه اعتمادبه‌نفس و عزت‌نفسش را از بین برده است: «حتی الان هم هنوز اضطراب دارم، به سختی به کسی اعتماد می‌کنم، اعتمادبه‌نفسم کم شده و آثار این آسیب روحی هنوز باهامه. اتفاقی که افتاد چیزی نیست که بتونم راحت از کنارش رد بشم.»
او گفت پس از این حادثه نگران بوده که به اچ‌آی‌وی (HIV) مبتلا شده باشد. به گفته او، هنوز هم در هر موقعیتی که کنترل کامل «اتفاقی که برای بدنم می‌افته» در دست خودش نباشد، دچار مشکل می‌شود. او افزود: «شهرتش باعث شد همیشه توی زندگیم حضور داشته باشه، حتی وقتی می‌خواستم ازش عبور کنم.»
این جمله به یکی از دشواری‌های کمتر دیده‌شده قربانیان افراد مشهور اشاره دارد. فرار از چهره متهم برای آن‌ها تقریباً ناممکن است، چون تصویر او مدام در تلویزیون، روزنامه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تکرار می‌شود.
شاکی ششم که در سال ۲۰۰۹ و در زمان همکاری با شبکه چنل ۴ (Channel 4) مورد تعرض جنسی برند قرار گرفته بود، گفت روند رسیدگی قضایی برایش «مثل یه ماراتن بود که براش تمرین نکرده بودم.» او گفت به خودش افتخار می‌کند که سکوتش را شکسته است، اما افزود: «نگرانم که هر روز مثل یه کابوس دنبالم بیاد، با اینکه کار درست همین بود.» او همچنین از چنل ۴ انتقاد کرد که شکایتش علیه برند را «زیر فرش جارو کرده‌اند»؛ اصطلاحی که به معنای پنهان کردن و سرپوش گذاشتن بر یک مشکل به جای رسیدگی به آن است.
انتقاد از چنل ۴ از این جهت قابل توجه است که همین شبکه در سپتامبر ۲۰۲۳ در همکاری با روزنامه‌های تایمز (The Times) و ساندی تایمز (The Sunday Times)، در یک برنامه مستند تحقیقی برای نخستین بار ادعاهای چند زن علیه برند را منتشر کرد. همان گزارش نقطه آغاز تحقیقات پلیس در این پرونده بود.
برند آخر هفته را در زندان واندزورث (Wandsworth) لندن گذراند. دادگاه هفته گذشته درخواست آزادی او به قید وثیقه را رد کرده و دستور بازداشت موقتش را تا زمان صدور حکم داده بود. قاضی بناتان در توضیح این تصمیم گفت برند مردی با «امکانات قابل توجه» است و «دلایل محکمی برای نگرانی وجود دارد که او در نهایت نتواند خودش را راضی کند که برای شنیدن حکمش حاضر شود.» منظور قاضی خطر فرار متهم از کشور پیش از صدور حکم بود؛ یکی از رایج‌ترین دلایل رد درخواست وثیقه در دادگاه‌های بریتانیا.
برند روز دوشنبه با خودروی حمل زندانیان به دادگاه سلطنتی ساوثوارک منتقل شد. این صحنه با ورودهای قبلی او در چهار هفته دادگاه تفاوت چشمگیری داشت. او پیش از این هر روز با عینک آفتابی و پیراهن‌های دکمه‌دار از یک خودروی شخصی با شیشه‌های دودی پیاده می‌شد.
صبح دوشنبه لورا برند، همسر راسل برند، هم وارد دادگاه شد. لورا برند در جریان محاکمه در جایگاه شهود حاضر شده بود و همسرش را مردی «فوق‌العاده توجه‌کننده» و «مهربان» توصیف کرده بود. او به هیئت منصفه گفته بود: «خیلی دوستش دارم.» این دو سال ۲۰۱۷ ازدواج کردند و سه فرزند دارند.
پرونده راسل برند حالا به نقطه‌ای رسیده که دیگر صحبت از ادعا و انکار نیست. هیئت منصفه حکم خود را داده و آنچه در روز دوشنبه در دادگاه ساوثوارک شنیده شد، صدای زنانی بود که سال‌ها زیر سایه شهرت یک چهره محبوب زندگی کرده‌اند. اظهارات این چهار زن تصویری روشن از هزینه سنگین شکایت از یک سلبریتی ارائه می‌دهد. تهدید به مرگ در شبکه‌های اجتماعی، حملات عصبی پس از خواندن گزارش رسانه‌ها و حس دوباره زیستن آسیب در هر جلسه دادگاه، همه بخشی از همین هزینه‌اند. انتقاد شاکی ششم از چنل ۴ هم پرسشی جدی پیش روی صنعت تلویزیون بریتانیا می‌گذارد: چرا شکایت‌هایی که سال‌ها پیش مطرح شده بود، باید تا امروز در انتظار شنیده شدن می‌ماند؟ حکمی که قرار است صادر شود، پایان رسمی این پرونده خواهد بود، اما به گفته خود قربانیان، پایان آثار آن بر زندگی‌شان نیست.
