آب سرد بهتر است یا آب گرم؟ بررسی علمی تأثیر دمای آب بر آبرسانی، ورزش، بیماری و کاهش وزن
از نظر آبرسانی، آب سرد و آب گرم تقریباً به یک اندازه مؤثرند؛ اما در شرایطی مثل ورزش در گرما، کمآبی بدن، سرماخوردگی یا هوای سرد، انتخاب دمای مناسب آب میتواند احساس راحتی و عملکرد بدن را بهتر کند.
نوشیدن آب در طول روز یکی از پایههای اصلی حفظ سلامت عمومی است. آب تقریباً در همه فرایندهای زیستی بدن نقش دارد؛ از تنظیم دمای بدن و کمک به گوارش گرفته تا انتقال مواد مغذی و دفع مواد زائد. کمآبی بدن میتواند باعث سردرد، خستگی، یبوست و مشکلات دیگر شود. اما پرسشی که زیاد مطرح میشود این است: آیا دمای آبی که مینوشیم هم اهمیت دارد؟ آب سرد بهتر است یا آب گرم؟
پاسخ کوتاه این است که برای آبرسانی معمول روزانه، دمای آب تفاوت مهمی ایجاد نمیکند. هم آب سرد و هم آب گرم میتوانند بدن را بهخوبی هیدراته کنند. با این حال، در برخی موقعیتهای خاص، مانند ورزش در هوای گرم، کمآبی، سرماخوردگی یا قرار گرفتن در هوای سرد، انتخاب آب خنک یا گرم میتواند منطقیتر باشد.
آیا دمای آب برای سلامت عمومی اهمیت دارد؟
برای سلامت عمومی و تأمین آب بدن، دمای آب معمولاً عامل تعیینکنندهای نیست. وقتی غذا یا مایعات وارد بدن میشوند، از دستگاه گوارش عبور میکنند و در مسیر، به دمای بدن نزدیک میشوند؛ یعنی بدن آب سرد را گرمتر و آب گرم را خنکتر میکند تا با شرایط داخلی بدن هماهنگ شود.
به همین دلیل، در بیشتر موارد، آب سرد و آب گرم به یک اندازه بدن را آبرسانی میکنند. بنابراین اگر هدف شما فقط نوشیدن آب کافی در طول روز است، بهتر است دمایی را انتخاب کنید که بیشتر دوست دارید و باعث میشود آب بیشتری بنوشید.
نکته مهمتر از دمای آب، مقدار آبی است که در طول روز دریافت میکنید.
بدن روزانه به چه مقدار آب نیاز دارد؟
نیاز بدن به آب در افراد مختلف یکسان نیست و به عواملی مانند اندازه بدن، میزان فعالیت بدنی، شرایط محیطی و آبوهوا بستگی دارد. با این حال، مؤسسه پزشکی (Institute of Medicine/IOM) توصیه میکند:
- زنان بزرگسال روزانه حدود ۶۷ تا ۹۱ اونس آب دریافت کنند؛ یعنی تقریباً ۲ تا ۲.۷ لیتر
- مردان بزرگسال روزانه حدود ۸۴ تا ۱۲۵ اونس آب دریافت کنند؛ یعنی تقریباً ۲.۵ تا ۳.۷ لیتر
این مقدار فقط از طریق نوشیدن آب تأمین نمیشود. بخشی از نیاز روزانه بدن را میتوان با مصرف غذاهای سرشار از آب، مانند میوهها و سبزیجات، دریافت کرد.
بنابراین اگر آب خیلی سرد، آب ولرم یا آب گرم باعث میشود راحتتر و منظمتر آب بنوشید، همان گزینه برای شما مناسبتر است.
چه زمانی بهتر است آب سرد یا خنک بنوشیم؟
هرچند دمای آب در آبرسانی روزمره تفاوت زیادی ندارد، برخی شرایط وجود دارد که در آنها آب سرد یا خنک میتواند انتخاب بهتری باشد.
آب سرد هنگام گرمازدگی، ورزش در هوای گرم یا کمآبی بدن
پژوهشها نشان میدهند آب خنک یا سرد میتواند هنگام افزایش بیش از حد دمای بدن، به کاهش دمای بدن کمک کند؛ برای مثال در زمان ورزش در هوای گرم یا قرار گرفتن در شرایط گرمایی شدید.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۵ نشان داد نوشیدن آب خنک با دمای حدود ۶۱ درجه فارنهایت، یعنی تقریباً ۱۶ درجه سانتیگراد، در افرادی که در دمای بالا ورزش میکردند، دمای مرکزی بدن و دمای پوست را مؤثرتر از آب گرم کاهش داد. همچنین شرکتکنندگان در این پژوهش هنگام نوشیدن آب خنک، احساس راحتی بیشتری در گرما داشتند.
مطالعه دیگری نیز نشان داد افرادی که دچار کمآبی بودند، بهصورت داوطلبانه آب خنک با دمای حدود ۶۱ درجه فارنهایت را بیشتر از آب یخ، آب همدمای اتاق یا آب داغ نوشیدند. نکته مهم این بود که این افراد در عین نوشیدن آب خنک بیشتر، میزان تعریق نسبتاً پایینی داشتند. پژوهشگران نتیجه گرفتند که آب خنک ممکن است بهترین گزینه برای آبرسانی دوباره بدن پس از فشار گرمایی باشد.
به زبان ساده، وقتی بدن بیش از حد گرم شده یا بعد از فعالیت در گرما نیاز به جبران آب دارد، آب خنک میتواند هم نوشیدن را دلپذیرتر کند و هم در تنظیم دمای بدن کمککننده باشد.
چه زمانی آب گرم یا داغ انتخاب بهتری است؟
آب گرم یا داغ نیز در برخی موقعیتها میتواند مفیدتر از آب سرد باشد؛ نه لزوماً از نظر آبرسانی، بلکه از نظر احساس راحتی و کاهش موقت برخی علائم.
آب گرم هنگام سرماخوردگی یا آنفلوآنزا
وقتی به سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مبتلا هستید، نوشیدن جرعهجرعه آب گرم یا نوشیدنی گرم میتواند بهطور موقت علائمی مانند گلودرد و گرفتگی بینی را آرامتر کند.
برخی پژوهشهای قدیمیتر نشان دادهاند نوشیدن یک نوشیدنی داغ ممکن است احساس باز بودن مسیرهای بینی را بهتر کند و در مقایسه با همان نوشیدنی در دمای اتاق، تسکین موقت بیشتری برای علائمی مانند آبریزش بینی، سرفه، عطسه، گلودرد، لرز و خستگی ایجاد کند.
همچنین نوشیدن یک لیوان آب گرم یا چای گرم زمانی که حال خوبی ندارید، میتواند حس آرامش و راحتی بیشتری بدهد. همین احساس بهتر ممکن است شما را تشویق کند مایعات بیشتری بنوشید و آب بدن خود را حفظ کنید. حفظ آب بدن نیز میتواند به کاهش موقت علائمی مانند سردرد کمک کند.
آب گرم در هوای سرد
اگر احساس سرما میکنید، آب گرم یا داغ ممکن است انتخاب مناسبتری نسبت به آب سرد باشد. مطالعات نشان میدهند نوشیدنیهای گرم اگرچه دمای بدن را به شکل چشمگیری بالا نمیبرند، اما ممکن است لرز را کاهش دهند و احساس راحتی یا حتی عملکرد فیزیکی را در هوای سرد بهتر کنند.
بنابراین اگر در محیط سرد هستید و به نوشیدنی آرامشبخش نیاز دارید، آب گرم میتواند حس گرمای بیشتری ایجاد کند و احتمالاً لرز را کمتر کند؛ هرچند نباید انتظار داشت دمای مرکزی بدن را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
آیا نوشیدن آب سرد به کاهش وزن کمک میکند؟
یکی از باورهای رایج این است که آب سرد برای کاهش وزن بهتر است، چون بدن برای گرم کردن آن کالری مصرف میکند. این ایده تا حدی پایه فیزیولوژیک دارد، اما اثر آن بسیار کوچک است.
برخی یافتهها نشان دادهاند آب سرد با دمای حدود ۳۷ درجه فارنهایت، یعنی نزدیک به ۳ درجه سانتیگراد، میتواند نرخ سوختوساز را حدود ۴.۵ درصد افزایش دهد. اما این اثر کوتاهمدت، محدود و بسیار کوچک است و تأثیر قابل توجهی بر کالریسوزی کلی بدن ندارد.
بنابراین شواهدی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب سرد برای کاهش وزن مؤثرتر از آب همدمای اتاق یا آب گرم است. اگر هدف شما مدیریت وزن است، مهمتر از دمای آب این است که به اندازه کافی آب بنوشید و بدن را در وضعیت آبرسانی مناسب نگه دارید.
ارتباط آبرسانی با وزن بدن
نوشیدن آب کافی بهطور کلی میتواند به کاهش وزن کمک کند، اما نه به این دلیل که حتماً سرد باشد. مطالعات نشان دادهاند افرادی که دچار کمآبی هستند، معمولاً شاخص توده بدنی یا بیامآی (Body Mass Index/BMI) بالاتری دارند و احتمال چاقی در آنها بیشتر از افرادی است که آب بدنشان بهخوبی تأمین شده است.
علاوه بر این، نوشیدن آب بیشتر میتواند به کاهش دریافت کالری کمک کند. وقتی آب کافی مینوشید، ممکن است کمتر دچار گرسنگی اشتباه یا پرخوری شوید و راحتتر کسری کالری لازم برای کاهش چربی اضافه بدن را ایجاد کنید.
پس اگر آب سرد باعث میشود آب بیشتری بنوشید، برای شما انتخاب خوبی است. اگر آب ولرم یا گرم را راحتتر مینوشید، همان هم میتواند به همان اندازه مفید باشد.
در چه شرایطی دمای آب واقعاً مهمتر میشود؟
برای بیشتر افراد سالم، انتخاب دمای آب موضوعی کاملاً شخصی است. اما در چند گروه یا شرایط خاص، دمای آب ممکن است اهمیت بیشتری پیدا کند.
ورزشکاران و افرادی که در گرما کار میکنند
ورزشکاران یا کارگرانی که در محیطهای گرم فعالیت بدنی دارند، ممکن است از نوشیدن آب خنک یا سرد سود بیشتری ببرند. آب خنک میتواند راحتی حرارتی را افزایش دهد و به تنظیم دمای بدن هنگام ورزش یا کار فیزیکی کمک کند.
افراد دارای اختلال بلع یا مشکلات مری
در برخی بیماریها، مانند اختلالات حرکتی مری، دمای آب ممکن است بر راحتی بلع اثر بگذارد. افراد مبتلا به اختلالات بلع یا مشکلات مری ممکن است با آب سرد، ولرم یا گرم تجربه متفاوتی داشته باشند. در این موارد، انتخاب دمای مناسب بهتر است بر اساس راحتی فرد و توصیه پزشک انجام شود.
افراد دارای حساسیت دندانی یا سردرد
آب بسیار سرد ممکن است برای افرادی که دندانهای حساس دارند آزاردهنده باشد. همچنین در برخی افراد، نوشیدنی خیلی سرد میتواند باعث تحریک سردرد شود. برای این گروهها، آب ولرم یا همدمای اتاق معمولاً انتخاب راحتتری است.
آب سرد یا آب گرم؛ بالاخره کدام را انتخاب کنیم؟
اگر سالم هستید و فقط میخواهید آب کافی برای سلامت عمومی و آبرسانی بدن بنوشید، تفاوت مهمی میان آب سرد و آب گرم وجود ندارد. هر دو بهخوبی بدن را هیدراته میکنند. بهترین انتخاب، دمایی است که باعث میشود با میل و استمرار بیشتری آب بنوشید.
با این حال، میتوان چند قاعده ساده را در نظر گرفت:
- در ورزش، هوای گرم یا کمآبی بدن، آب خنک یا سرد میتواند مناسبتر باشد.
- هنگام سرماخوردگی، گلودرد، گرفتگی بینی یا احساس ناخوشی، آب گرم یا نوشیدنی گرم ممکن است تسکین موقت ایجاد کند.
- در هوای سرد، آب گرم میتواند احساس راحتی بیشتری بدهد و لرز را کاهش دهد.
- برای کاهش وزن، دمای آب نقش تعیینکنندهای ندارد؛ نوشیدن آب کافی مهمتر است.
- اگر دندان حساس، سردرد با محرک سرما، مشکل بلع یا بیماری مری دارید، دمایی را انتخاب کنید که برایتان راحتتر است.
در نهایت، بدن شما بیش از آنکه به آب سرد یا آب گرم نیاز داشته باشد، به آب کافی و منظم نیاز دارد. پس بهترین دمای آب، همان دمایی است که شما را تشویق میکند بیشتر و پیوستهتر آب بنوشید.
