پردهای چندمیلیارددلاری در برابر «یخچال آخرالزمان»
چرا دانشمندان میخواهند برای مهار یخچال توایتس، دیواری عظیم در بستر دریا بسازند؟
با تشدید تهدیدهای ناشی از تغییرات اقلیمی (Climate Change)، دامنه و جسارت طرحهای «مهندسی اقلیم» (Geoengineering) نیز روزبهروز افزایش مییابد. یکی از پرسر و صداترین این ایدهها، تزریق ذرات معلق به لایه پایینی استراتوسفر (Stratospheric Aerosol Injection) است؛ روشی که با پخش دیاکسید گوگرد (Sulfur Dioxide) در جو، قصد دارد بخشی از تابش خورشید را بازتاب دهد.
اما جو زمین تنها مشکل پیشِرو نیست. ذوب یخچالهای طبیعی نیز تهدیدی جدی برای سواحل سراسر جهان محسوب میشود و در این میان، هیچ توده یخی به اندازه یخچال «توایتس» (Thwaites Glacier) نگرانکننده نیست.
یخچالی با لقب هولناک
یخچال توایتس که با نام «یخچال آخرالزمان» (Doomsday Glacier) شناخته میشود، در لبه شمالی صفحه یخی غرب جنوبگان (West Antarctic Ice Sheet) قرار دارد. این لقب ترسناک بهدلیل پتانسیل ویرانگر آن به این یخچال داده شده است؛ چراکه تنها همین یخچال بهتنهایی حاوی آنقدر آب است که میتواند سطح متوسط آب دریاهای جهان را حدود دو فوت (نزدیک به ۶۰ سانتیمتر) بالا ببرد و از همه نگرانکنندهتر اینکه بهشدت به مرحله فروپاشی نزدیک شده است.
اما مشکل به همینجا ختم نمیشود. اگر یخچال توایتس بهطور کامل از هم بگسلد، میتواند باعث بیثباتی کل صفحه یخی غرب جنوبگان شود؛ سناریویی که بنا بر گزارش نیویورک تایمز (The New York Times) ممکن است در نهایت به افزایش ۱۰ تا ۱۵ فوتی (حدود ۳ تا ۴٫۵ متر) سطح آب دریاهای جهان منجر شود.
دومینوهای ذوب یخ؛ کابوسی که دانشمندان میخواهند از آن جلوگیری کنند
این اثر دومینوییِ ذوب یخها بدترین سناریوی ممکن است؛ سناریویی که اقلیمشناسان بهشدت در تلاشاند از وقوع آن جلوگیری کنند. در همین راستا، طی سالهای اخیر، گروههایی مانند «پروژه پرده بستر دریا» (Seabed Curtain Project) طرحهایی برای محافظت از یخچال توایتس در برابر تودههای آب گرم اقیانوسی ارائه دادهاند.
یکی از جاهطلبانهترین این طرحها، ساخت دیواری دریایی به طول حدود ۵۰ مایل (نزدیک به ۸۰ کیلومتر) و ارتفاع ۵۰۰ فوت (حدود ۱۵۰ متر) در عمق تقریبی ۲۱۰۰ فوتی (حدود ۶۴۰ متر) زیر سطح دریاست. هدف این سازه عظیم آن است که مانند یک «پرده» مانع ورود آبهای گرم به زیر یخچال شود.
بدیهی است که ساخت چنین ابرسازهای در یکی از خشنترین محیطهای زمین، هزینهای سرسامآور دارد. برآوردها از صرف «چندین میلیارد دلار» حکایت دارند. با این حال، در مقایسه با هزینهای که شهرهای ساحلی جهان برای سازگاری با افزایش ۱۵ فوتی سطح دریا باید بپردازند، این رقم ممکن است «قطرهای در برابر دریا» باشد.
«سخت بودن، بهانهای برای تلاش نکردن نیست»
ماریان هاگن (Marianne Hagen)، همرهبر پروژه پرده بستر دریا، تأکید میکند: «اینکه کاری فوقالعاده دشوار است، بهانهای برای انجام ندادن آن نیست. این یک تصمیم جمعی است که باید توسط کشورهای زیادی گرفته شود و مردم هم باید کاملاً در جریان جزئیات آن قرار بگیرند.»
سالها پژوهش، هزینه و حتی شکست
پیش از رسیدن به مرحله اجرا، زمان و هزینه زیادی صرف درک سازوکارهایی شده که پایداری یخچال توایتس را تضعیف میکنند. در گذشته، مأموریتهایی با استفاده از زیردریاییهای خودران (Autonomous Underwater Vehicles – AUVs) به زیر یخچال انجام شد؛ مأموریتهایی که برخی از این تجهیزات در جریان آنها از بین رفتند.
تنها در همین ماه اخیر، کشتی تحقیقاتی یخشکن کرهجنوبی به نام «آر.وی آرائون» (RV Araon) تلاش کرد با حفاری یک گمانه ۳۹۰۰ فوتی (حدود ۱۲۰۰ متر) در یخ، دادههایی از آبهای زیر یخچال جمعآوری کند و مجموعهای از ابزارهای علمی را در آن مستقر سازد. اما متأسفانه این ابزارها تنها توانستند حدود سهچهارم مسیر را طی کنند و این موضوع عملاً پروژهای را که نزدیک به یک دهه برای آن برنامهریزی شده بود، درست در آستانه موفقیت، با شکست مواجه کرد.
با این حال، پژوهشگران توانستند به بخشهایی در زیر تنه اصلی و پرسرعت یخچال دسترسی پیدا کنند و دریافتند که آبهای زیر یخچال «گرم و بهشدت متلاطم» هستند؛ موضوعی که نیویورک تایمز به آن اشاره کرده است.
«این پایان راه نیست»
وون سانگ لی (Won Sang Lee)، دانشمند ارشد این مأموریت، به نیویورک تایمز گفت: «این پایان کار نیست.» او تأکید کرد دادههای جدید تأیید میکنند که «این همان جایی است که باید به آن رفت، هرچند با هر میزان چالش.»
پلن بی مهندسی اقلیم: آزمایش در مقیاس کوچکتر
در حالی که دانشمندان همچنان در حال کشف پیامدهای احتمالی فروپاشی یخچال توایتس برای صفحه یخی غرب جنوبگان و کل جهان هستند، مهندسان نیز بیکار ننشستهاند و بهدنبال «نقشه جایگزین» در حوزه مهندسی اقلیم هستند.
دانشگاه قطبی نروژ (Arctic University of Norway) که یکی از شرکای پروژه پرده بستر دریاست، قصد دارد ابتدا یک مانع کوچکتر را در یکی از آبدرههای شمال نروژ آزمایش کند.
ماریان هاگن در اینباره میگوید: «از نظر اقتصادی کاملاً دیوانهوار است که مستقیماً به سراغ توایتس برویم و ساختوساز را آغاز کنیم. ما باید این ایده را با هزینه کمتر و در شرایطی بهمراتب ملایمتر آزمایش کنیم.»
چالشهای سیاسی و حقوقی در کنار چالشهای فنی
با توجه به وضعیت بینالمللی جنوبگان (Antarctica)، مشکلات فنی و هزینههای نجومی تنها بخشی از موانع پیشِرو هستند. مسائل حقوقی، سیاسی و همکاری میان کشورها نیز چالشهایی جدی بهشمار میروند.
اما در جهانی که هنوز نتوانسته انتشار گازهای گلخانهای (Greenhouse Gas Emissions) را بهطور موثر مهار کند یا افزایش دمای جو را در سطحی قابلمدیریت نگه دارد، شاید یک ضربالمثل قدیمی بار دیگر مصداق پیدا کند: «اوضاع سخت، کارهای سخت میطلبد.»
