برلین، فوریه ۱۸۸۸. در اتاقی خصوصی از کاخ نو، جراحی با پیشبند چرمی به مردی نزدیک میشود که تنها چند هفته بعد قرار است امپراتور آلمان شود. فردریک، ولیعهد پروس، ۵۶ ساله است؛ قهرمان جنگهای وحدت آلمان، مردی محبوب و لیبرالمسلک، و همسر زنی که ۳۰ سال تمام در برابر درباری خصمانه از او و آرمانهایش دفاع کرده است.
اما سرطان حنجره صدای فردریک را از او گرفته است. پزشکان برای زنده نگه داشتنش، لولهای در گلویش میگذارند تا بتواند نفس بکشد. او زنده میماند، اما دیگر هرگز نمیتواند جملهای کامل به زبان بیاورد.
سه هفته بعد، پدرش میمیرد و او با عنوان فردریک سوم (Frederick III) قیصر آلمان میشود. همسرش، ویکتوریا، شاهدخت سلطنتی بریتانیا، حالا امپراتریس فریدریک (Empress Frederick) است؛ زنی که از کودکی برای همین لحظه تربیت شده بود.
اما این لحظه فقط ۹۹ روز طول میکشد.
این مقاله روایت زندگی ویکتوریا، معروف به ویکی، دختر ارشد ملکه ویکتوریا (Queen Victoria) و شاهزاده آلبرت (Prince Albert) است؛ دختری که بریتانیا او را برای اصلاح پروس فرستاد، اما امپراتوریای که قرار بود تغییر دهد، تقریبا همه عمرش را صرف شکستن او کرد. با فرامدیا همراه باشید.
کودکی ویکی؛ پروژه سیاسی شاهزاده آلبرت
ویکتوریا، شاهدخت سلطنتی، در نوامبر ۱۸۴۰ در کاخ باکینگهام به دنیا آمد. او نخستین فرزند ملکه ویکتوریا و شاهزاده آلبرت بود و از همان ابتدا، صرفا یک شاهدخت معمولی به حساب نمیآمد.
خانواده او را «ویکی» صدا میکردند. آلبرت شخصا آموزش دخترش را زیر نظر گرفت. ویکی پیش از دو سالگی فرانسوی میآموخت و در چهار سالگی آلمانی میدانست. این آموزش زودهنگام فقط برای پرورش دختری باهوش نبود؛ آلبرت نقشهای سیاسی در ذهن داشت.
او میخواست دخترش روزی با خاندان هوهنتسولرن (Hohenzollern)، خاندان حاکم پروس، وصلت کند و از درون دربار پروس، ارزشهای مشروطهخواهانه بریتانیایی را به آن سرزمین ببرد: آزادی مطبوعات، نقش پارلمان، حکومت قانون و محدود شدن قدرت مطلقه سلطنت.
در نگاه آلبرت، ازدواج ویکی میتوانست کاری را انجام دهد که جنگ نمیکرد: تغییر آرام یک امپراتوری از درون.
آشنایی با فردریک؛ نامزدی در ۱۴ سالگی
ویکی در ۱۰ سالگی، در نمایشگاه بزرگ لندن، با شاهزاده فردریک پروس (Prince Frederick of Prussia) آشنا شد؛ نمایشگاهی که پدرش آلبرت نقش مهمی در برگزاری آن داشت. فردریک چند سال بعد، در ۱۸۵۵، دوباره به بریتانیا آمد تا از نزدیک ببیند آیا ویکی همسر مناسبی برای آینده او خواهد بود یا نه.
پس از فقط سه روز حضور در کنار خانواده سلطنتی، فردریک از والدین ویکی خواستگاری کرد. ویکی آن زمان ۱۴ سال داشت.
در فاصله نامزدی تا ازدواج، آلبرت نامههای زیادی برای دخترش نوشت و او را برای نقشی دشوار آماده کرد. او از ویکی میخواست فداکار، صبور و استوار باشد و هشدار میداد برای تحمل سختیهای آینده به چیزی شبیه «جرقهای از آسمان» نیاز خواهد داشت.
این وصلت از همان ابتدا مخالفان زیادی داشت. بخشی از مطبوعات بریتانیا خاندان هوهنتسولرن را دودمانی غیرقابل اعتماد میدانستند و محافظهکاران برلین هم از ورود یک شاهدخت انگلیسی با افکار لیبرال خوشحال نبودند.
ازدواجی که دربار پروس هرگز نبخشید
ویکی و فردریک در ۲۵ ژانویه ۱۸۵۸ در لندن ازدواج کردند، نه در برلین. ملکه ویکتوریا حاضر نشد در این مورد کوتاه بیاید. برای بریتانیا، این یک افتخار سلطنتی بود؛ اما دربار پروس این انتخاب را توهینی کوچک اما فراموشنشدنی تلقی کرد.
پارلمان بریتانیا برای ویکی جهیزیهای ۴۰ هزار پوندی و مستمری سالانه ۸ هزار پوند تعیین کرد. پدر فردریک در پروس توان مالی بسیار کمتری برای پسرش فراهم کرد. همین موضوع باعث شد ویکی در بخش بزرگی از زندگی مشترک، با پول انگلیسی خود هزینههای خانهاش را تامین کند؛ نکتهای که بعدها به حساسیتها درباره «انگلیسی بودن» او دامن زد.
وقتی ویکی ۱۷ ساله وارد برلین شد، چیزی بیش از چمدان و لباس عروس همراه داشت: او فلسفه سیاسی پدرش را بر دوش میکشید. دربار پروس از همان ابتدا او را بیش از حد انگلیسی، بیش از حد رک و بیش از حد مطمین به برتری نظام بریتانیایی میدید.
خیلی زود لقب تحقیرآمیزی برایش ساختند: دی انگلندرین (die Engländerin)، یعنی «زن انگلیسی». این فقط توصیف ملیت نبود؛ اتهام بود.
تولد ویلهلم؛ زخمی که هرگز بسته نشد
در ۲۷ ژانویه ۱۸۵۹، ویکی نخستین فرزندش را به دنیا آورد. زایمان فاجعهبار بود. نوزاد به شکل بریچ، یعنی با وضعیت نامناسب برای زایمان طبیعی، متولد شد و کمک پزشکی دیر رسید. کودک تا آستانه مرگ رفت، اما زنده ماند.
با این حال، اعصاب بازوی چپ او بهشدت آسیب دید و آن دست هرگز بهطور کامل رشد نکرد. آن کودک همان ویلهلم دوم (Wilhelm II) آینده بود؛ آخرین قیصر آلمان.
ویکی و فردریک چهار ماه نتوانستند حقیقت را درباره بازوی پسرشان به لندن بگویند. این آسیب جسمی، در زندگی ویلهلم و در رابطه او با مادرش اثری عمیق گذاشت. ویکی سالها کوشید نقص دست پسرش را درمان کند؛ با روشهایی که امروز بسیاری از آنها خشن، غیرعلمی و تکاندهنده به نظر میرسند، از شوک الکتریکی تا فرو بردن دست در احشای گرم حیوانات تازه کشتهشده.
او همچنین اصرار داشت ویلهلم اسبسواری یاد بگیرد، چون باور داشت پادشاه آینده پروس نمیتواند در زین نشستن را بلد نباشد. شاهدان بعدها گفتند کودک بارها گریهکنان روی اسب نشانده میشد، میافتاد و دوباره او را بالا میبردند تا سرانجام تعادلش را حفظ کند.
دههها بعد، ویلهلم این تجربهها را یکی از نشانههای بیرحمی مادرش دانست. از نگاه ویکی اما، او در حال آماده کردن فرزندش برای دنیایی بود که هیچ ضعفی را در یک پادشاه نمیبخشید.
مرگ آلبرت و ظهور بیسمارک؛ آغاز محاصره سیاسی
در سال ۱۸۶۱، شاهزاده آلبرت ناگهان بر اثر تب تیفویید درگذشت. او معمار اصلی ازدواج ویکی و فردریک بود. مرگ او ویکی را نه فقط از پدر، بلکه از مهمترین راهنمای فکری و سیاسیاش محروم کرد.
کمی بعد، پروس وارد بحران قانون اساسی بر سر بودجه ارتش شد. پادشاه پروس برای حل بحران، مردی سختگیر، محافظهکار و بسیار زیرک را به قدرت رساند: اتو فون بیسمارک (Otto von Bismarck).
بیسمارک خیلی زود فهمید فردریک و ویکی برای نوع پروسی که او میخواست بسازد، تهدید محسوب میشوند. آنها لیبرالتر، مشروطهخواهتر و نزدیکتر به ایدههای بریتانیایی بودند. از این زمان به بعد، زندگی سیاسی ویکی عملا به جنگی طولانی با ماشین قدرت بیسمارک تبدیل شد.
در سال ۱۸۶۳، فردریک هنگام سفر به دانتسیگ، فرمان سانسور مطبوعات بیسمارک را علنا نقد کرد. پادشاه، پسر خود را به نافرمانی متهم کرد و حتی تهدید کرد مقام نظامی و جایگاهش در جانشینی را از او میگیرد. مطبوعات بریتانیا از فردریک و ویکی دفاع کردند، اما همین دفاع به ضررشان تمام شد. محافظهکاران آلمانی ویکی را متهم کردند که اطلاعات محرمانه را به روزنامههای انگلیسی میرساند.
تحقیقاتی آغاز شد و منشی خصوصی ویکی زیر فشار استعفا داد. این الگو تا پایان عمرش ادامه یافت: هر بار که میخواست از خود دفاع کند، دربار همان دفاع را نشانهای تازه از غیرقابل اعتماد بودن او میدانست.
زنی میان دو کشور؛ نه کاملا انگلیسی، نه پذیرفتهشده در پروس
ویکی در وضعیتی تقریبا ناممکن گرفتار شده بود. در بریتانیا، برخی او را بیش از حد پروسی میدیدند. در پروس، او همیشه «زن انگلیسی» باقی ماند. هر کاری میکرد، کافی نبود.
با این حال، او زندگی فکری خود را رها نکرد. آثار گوته (Goethe) و هاینه (Heine) را میخواند، با دانشمندان و منجمان مکاتبه داشت و حتی داروین (Darwin) میخواند؛ کاری که مادرش، ملکه ویکتوریا، چندان نمیپسندید.
برای ویکی، اینها شورش بیهدف نبود. او همان چیزی را دنبال میکرد که آلبرت از کودکی به او آموخته بود: کسی که میخواهد حکومت را اصلاح کند، باید جهان را بفهمد.
جنگهای پروس؛ فردریک در میدان، ویکی در بیمارستان
پروس در فاصله هشت سال، سه جنگ مهم را از سر گذراند؛ جنگهایی که سرانجام به وحدت آلمان انجامیدند. در هر بار، فردریک در میدان نبرد بود و ویکی در پشت جبهه به زخمیها و خانوادههای کشتهشدگان کمک میکرد. اما حتی این کارها هم اعتماد دربار را به او جلب نکرد.
جنگ با دانمارک در ۱۸۶۴
در جنگ ۱۸۶۴ علیه دانمارک، فردریک زیر فرمان فیلد مارشال ورانگل جنگید و خود را نشان داد. ویکی نیز برای حمایت از مجروحان و خانوادههای سربازان تلاش کرد. با این حال، چون خواهرشوهرش شاهدخت ولز دانمارکی بود، برخی او را به همدلی پنهانی با دانمارک متهم کردند.
او باز هم نمیتوانست برنده باشد.
مرگ زیگیسموند؛ سوگواری در سایه پیروزی
در سال ۱۸۶۶، هنگام بسیج پروس علیه اتریش، پسر ۲۱ ماهه ویکی و فردریک، زیگیسموند (Sigismund)، بر اثر مننژیت درگذشت. ویکی تا حد زیادی تنها عزاداری کرد. مادرش ملکه ویکتوریا که هنوز در سوگ آلبرت بود، ظاهرا نمیتوانست کاملا درک کند که مرگ یک فرزند نیز میتواند به همان اندازه ویرانگر باشد.
چند روز بعد، فردریک نقشی تعیینکننده در پیروزی پروس بر اتریش ایفا کرد؛ پیروزیای که قدرت اتریش را در آلمان شکست. امپراتوری از شوهر ویکی تجلیل میکرد، در حالی که او در سوگ فرزندش فرو رفته بود.
مرگ والدمار؛ دومین داغ فرزند
در مارس ۱۸۷۹، ویکی و فردریک دومین پسرشان، والدمار (Waldemar)، را از دست دادند. او ۱۱ ساله بود و بر اثر دیفتری درگذشت؛ همان بیماریای که در همان سال خواهر خود ویکی را نیز از او گرفته بود. این دومین فقدان بزرگ مادری بود که به نظر میرسد جز همسرش، کمتر کسی واقعا کنارش ایستاد.
جنگ فرانسه و پروس؛ قهرمانی فردریک و بدگمانی بیسمارک
در ژوییه ۱۸۷۰، جنگ فرانسه و پروس آغاز شد. فردریک در راس ارتش سوم آلمان پیروزیهای مهمی در وایسنبرگ و ورت به دست آورد و سپس در نبرد سدان و محاصره پاریس نقش چشمگیری داشت. برای مدتی، او یکی از محبوبترین فرماندهان آلمان شد.
اما بیسمارک از محبوبیت او خوشحال نبود. وقتی پیشروی ارتش با تاخیر روبهرو شد، بیسمارک فردریک را متهم کرد که تحت تاثیر همسر انگلیسیاش، از فرانسه محافظت میکند. این اتهام خیلی زود به مطبوعات راه یافت.
در همین زمان، ویکی با هزینه شخصی بیمارستانی نظامی در هامبورگ ساخت و برای دیدار زخمیها به شهرهای مختلف رفت. اما ویلهلم اول، پدرشوهرش، این کار را نوعی «نمایش خیریه» دانست و به او دستور داد به برلین برگردد و به وظایف تشریفاتی بپردازد.
تولد امپراتوری آلمان؛ پیروزیای که قدرت نیاورد
۱۸ ژانویه ۱۸۷۱، شاهزادگان آلمانی در تالار آینههای ورسای، ویلهلم اول را امپراتور موروثی آلمان اعلام کردند. امپراتوری آلمان متولد شد؛ همان ساختاری که ویکی از کودکی قرار بود روزی در اصلاح آن نقش داشته باشد.
اما فردریک، با وجود نقش نظامی مهمش در سه جنگ، قدرت واقعی نگرفت. به او سمتی تشریفاتی در اداره موزههای سلطنتی دادند. فرمانده جنگی که در میدان افتخار آفریده بود، به نوعی مسوول دستهبندی و مدیریت آثار هنری شد.
این پیام روشنی بود: برای امپراتوری بجنگ، اما قدرت نخواه.
ایستادن در برابر یهودستیزی؛ یکی از روشنترین لحظات زندگی ویکی و فردریک
در سال ۱۸۸۰، موجی از یهودستیزی سیاسی در آلمان بالا گرفت. کارزاری به رهبری یک کشیش سرشناس و یک تاریخنگار معروف خواستار محدود کردن حقوق شهروندی یهودیان آلمان شد؛ از جمله محروم کردن آنان از مشاغل دولتی و دانشگاهها. گفته میشود حدود یکچهارم میلیون نفر این درخواست را امضا کردند.
در واکنش، فردریک با لباس کامل فیلد مارشالی و همراه با ویکی، به شکل علنی در مراسم کنیسه در برلین و سپس ویسبادن شرکت کرد. زمانبندی این حضور با بحث رایشتاگ درباره همین موضوع هماهنگ شده بود.
این اقدام برای آنها هزینه سیاسی داشت، اما یکی از مهمترین نمونههای ایستادگی اخلاقیشان بود؛ لحظهای که نشان داد لیبرالیسم آنها فقط نظریه سیاسی نبود، بلکه در برابر نفرت عمومی نیز معنا داشت.
بیماری فردریک؛ صدایی که خاموش شد
در سال ۱۸۸۷، ویلهلم اول ۹۰ ساله و رو به ضعف بود. فردریک نیز بیمار شده بود. گرفتگی مداوم صدایش ابتدا از سوی یک پزشک انگلیسی غیرسرطانی تشخیص داده شد؛ تشخیصی که بعدها میان پزشکان بریتانیایی و آلمانی محل اختلاف شدید قرار گرفت. در این میان، ماههای ارزشمندی از دست رفت و بیماری پیشرفت کرد.
در ژوئن همان سال، هنگام سفر به لندن برای جشن طلایی سلطنت ملکه ویکتوریا، ویکی و فردریک سه جعبه از اسناد خصوصی خود را مخفیانه به قلعه ویندزور منتقل کردند تا از دسترس بیسمارک دور بماند. این نکته نشان میدهد ویکی سالها پیش از مرگ خود، خطر مصادره یا نابودی روایت شخصیاش را درک کرده بود.
تا نوامبر ۱۸۸۷، در سن رمو، فردریک صدایش را کاملا از دست داد و پزشکان آلمانی وجود تومور بدخیم حنجره را تایید کردند. راه پیشنهادی، برداشتن کامل حنجره بود؛ عملی بسیار دشوار که فردریک نپذیرفت. ویکی از تصمیم او حمایت کرد.
این موضوع به درگیری تلخی با پسرشان ویلهلم انجامید. ویلهلم در ایتالیا به مادرش گفت که او از مرگ پدرش خوشحال است. این جمله، بر اساس روایت موجود، یکی از بیرحمانهترین سخنانی بود که ویلهلم به ویکی گفت؛ آن هم پیش از آنکه خود به قیصر تبدیل شود.
در نهایت، پزشکان عمل تراکئوتومی انجام دادند؛ راهی برای تنفس از طریق لولهای در گلو. فردریک نفس کشید، اما سکوت برای همیشه همراهش شد.
۹۹ روز سلطنت؛ امپراتوری که فرصت نداشت
ویلهلم اول در ۹ مارس ۱۸۸۸ درگذشت. فردریک امپراتور شد و خیلی زود دو اقدام نمادین انجام داد که نشان میداد اگر زمان داشت، سلطنتش چه جهتی میگرفت: نخست، به همسرش نشان عقاب سیاه، بالاترین افتخار پروس، اعطا کرد؛ دوم، وزیر کشور ارتجاعی، روبرت فون پوتکامر (Robert von Puttkamer)، را برکنار کرد.
اما او آنقدر بیمار بود که نتوانست در مراسم خاکسپاری پدرش راه برود. از اتاقش، با اشک، مراسم را تماشا کرد؛ در حالی که پسرش ویلهلم به جای او در صف حرکت میکرد.
ویکی وقتی به عنوان امپراتریس به برلین بازگشت، خیلی زود فهمید که او و شوهر در حال مرگش، به تعبیر خودش، چیزی بیش از سایههایی در انتظار جانشینی ویلهلم نیستند.
فردریک ۹۹ روز سلطنت کرد؛ با یادداشت نوشتن، اشاره کردن و تلاش برای حفظ شأن حکومتی که دیگر صدایش را از او گرفته بود. در یکی از آخرین یادداشتهایش، چهار روز پیش از مرگ، نوشت: «چه بر سرم میآید؟ باید دوباره خوب شوم. کارهای زیادی برای انجام دادن دارم.»
او در ساعت ۱۱ صبح ۱۵ ژوئن ۱۸۸۸ درگذشت. ۵۶ ساله بود. ویکی نیمی از عمرش را برای این سلطنت آماده شده بود. آن سلطنت فقط سه ماه دوام آورد.
پسر علیه مادر؛ جستوجوی اسناد و تلاش برای کنترل روایت
به محض اعلام مرگ فردریک، ویلهلم دوم دستور داد اتاقهای خصوصی والدینش برای یافتن اسناد بازرسی شود. اما چیزی نیافت. مهمترین اسناد پیشتر به ویندزور منتقل شده بودند.
توضیح رسمی این بود که ویلهلم میخواست از اسرار دولتی محافظت کند. اما برخی تاریخنگاران معتقدند انگیزه شخصیتر بود: او به دنبال مدارکی میگشت که میتوانستند تصویرش را مخدوش کنند یا لیبرالیسم واقعی پدرش را آشکار سازند.
پس از آن، فشارها ادامه یافت. خانه یکی از دوستان خانوادگی بازرسی شد. بیوه منشی سابق ویکی از سوی پلیس بازجویی شد. یکی از مشاوران قدیمی فردریک به اتهام خیانت محاکمه شد، چون بخشهایی از خاطرات فردریک را منتشر کرده بود؛ خاطراتی که نشان میداد نیتهای سیاسی او واقعا تا چه اندازه لیبرال بوده است. وزیر دادگستریای که فردریک اندکی پیش از مرگ از او تقدیر کرده بود، از مقامش برکنار شد.
ویکی هم مجبور شد کاخ را ترک کند. پسرش آن را برای خود میخواست.
فردریشسهوف؛ قلعهای برای حافظه فردریک
ویکی زمینی نزدیک کرونبرگ خرید و قلعهای از نو ساخت. نام آن را فردریشسهوف (Friedrichshof)، یعنی «دربار فردریک»، گذاشت؛ یادبودی برای همسری که سلطنتش از هر دو نفرشان ربوده شده بود.
او در دهه چهارم زندگیاش بیوه شد؛ هنوز بخش زیادی از عمرش باقی بود، اما تقریبا هیچکدام از قدرتی را که برایش تربیت شده بود در اختیار نداشت.
در سال ۱۸۹۰، بیسمارک پس از اختلاف با ویلهلم مجبور به استعفا شد. اما برای ویکی این یک پیروزی واقعی نبود. اندیشه سیاسی بیسمارک، اقتدارگرایی و بیاعتمادی به لیبرالیسم، دیگر در وجود پسر خودش ریشه دوانده بود.
در نامههایی به مادرش، ویکی حکومت شخصی ویلهلم را با نگرانی شدید توصیف میکرد و آن را به نوعی استبداد نزدیک میدانست. وقتی ویلهلم در دفتر مهمانان شهری نوشت «اراده پادشاه قانون برتر است»، ویکی به مادرش نوشت که چنین سخنی شاید از تزار یا پاپی معصومپندار برآید، نه از پادشاهی مدرن؛ و قطعا نه از پسر مردی که خلاف این را باور داشت.
سالهای آرامتر؛ نقاشی، نامهها و بیماری
با وجود همه تلخیها، سالهای کرونبرگ برای ویکی اندکی آرامش داشت. او نقاشی میکرد، با جامعه کوچک هنرمندان اطراف قلعه رفتوآمد داشت، پیادهرویهای طولانی میکرد و شبها به مطالعه و نامهنگاری میگذشت.
اما این آرامش دیر نپایید. در سال ۱۸۹۸، ویکی به سرطان پستان غیرقابل جراحی مبتلا شد. بیماری طی دو سال به ستون فقراتش گسترش یافت. او مدتهای طولانی را در بستر همان قلعهای گذراند که برای یاد همسرش ساخته بود؛ همسری که خود هرگز فرصت پیر شدن در آن را نیافت.
در ۲۲ ژانویه ۱۹۰۱، ملکه ویکتوریا در خانه آزبورن درگذشت. ویکی آنقدر بیمار بود که نتوانست برای مراسم خاکسپاری مادرش سفر کند. دختر ارشد ملکه، پایان سلطنت ۶۴ ساله مادر را از بستر بیماری در کشوری دیگر دنبال کرد.
عملیات نجات نامهها؛ آخرین نبرد ویکی با پسرش
ماه بعد، فردریک پونسونبی (Frederick Ponsonby)، پسرخوانده ویکی، برای آخرین دیدار به فردریشسهوف آمد. ویکی میدانست زمان زیادی ندارد و از چیزی میترسید: اینکه پس از مرگش، ویلهلم نامههای خصوصی او را ضبط کند، نابود کند یا در خدمت تبلیغات خود تغییر معنا دهد.
او به پونسونبی گفت باید نامههایش را از آلمان خارج کند. تاکید کرد هیچکس نباید بداند آنها برده شدهاند و «ویلی»، یعنی پسرش قیصر، نباید هرگز به آنها دسترسی پیدا کند یا حتی بداند پونسونبی آنها را برده است.
در سحرگاه، خدمتکاران اصطبل دو جعبه سیاه را که در پارچه روغنی ساده پیچیده شده بود، به اتاق پونسونبی بردند. او برای خارج کردنشان از کشور، آنها را مانند بار معمولی برچسب زد: «کتابها، با احتیاط» و «چینیآلات، با احتیاط».
هیچکس جلوی او را نگرفت. هیچکس شک نکرد.
مرگ امپراتریس فریدریک؛ زنی که اسنادش را نجات داد
ویکی در ۵ اوت ۱۹۰۱ در فردریشسهوف درگذشت؛ شش ماه و چهارده روز پس از مادرش. او ۶۰ ساله بود.
تقریبا بلافاصله، اطرافیان ویلهلم قلعه را برای یافتن همان نامهها جستوجو کردند. در برخی روایتها آمده است که سربازان محوطه را محاصره کردند و اتاقها از بالا تا پایین گشتند. اما چیزی نیافتند، چون چیزی برای یافتن باقی نمانده بود.
ویکی در ۱۳ اوت در کنار فردریک در پوتسدام به خاک سپرده شد. دو پسر خردسالش، زیگیسموند و والدمار، نیز در همان آرامگاه آرمیده بودند.
پونسونبی سالها صرف ویرایش نامهها کرد و سرانجام در ۱۹۲۸، بیستوهفت سال پس از مرگ ویکی، آنها را منتشر کرد. این نامهها به جهان امکان دادند صدای واقعی او را بشنود؛ نه از زبان بیسمارک، نه از نگاه دربار پروس، نه از روایت پسرش، بلکه از کلمات خودش.
گفته میشود مکاتبات ویکی و مادرش شامل هزاران نامه از هر دو طرف است؛ هرچند درباره عدد دقیق باید با احتیاط سخن گفت. در هر حال، این مجموعه یکی از مفصلترین اسناد خصوصی بهجامانده از یک خاندان سلطنتی قرن نوزدهم است؛ ردپایی کاغذی که پسرش یک قلعه را برای یافتنش گشت و هرگز پیدا نکرد.
چرا امپراتریس فریدریک شکست نخورد؟
در نگاه اول، زندگی ویکی داستان شکست است: زنی که برای اصلاح یک امپراتوری تربیت شد، اما فقط ۹۹ روز امپراتریس بود؛ زنی که همسرش پیش از اجرای برنامههایش مرد و پسرش دقیقا خلاف آرمانهای او حرکت کرد.
اما اگر معیار را فقط قدرت رسمی بدانیم، بله، ویکی شکست خورد. او نتوانست پروس را به الگوی مشروطهخواهانه بریتانیا نزدیک کند. نتوانست از قدرتگیری اقتدارگرایی ویلهلم جلوگیری کند. نتوانست میراث سیاسی فردریک را به حکومت تبدیل کند.
اما اگر معیار را حافظه تاریخی بدانیم، ماجرا فرق میکند. بیسمارک و ویلهلم تلاش کردند او را «زن انگلیسی»، مزاحم، بیگانه و خطرناک نشان دهند. با این حال، نامههایش باقی ماندند. روایت خودش از آنچه دیده بود، از آنچه میخواست و از آنچه از آلمان پسرش میترسید، از امپراتوریای که او را پس زد بیشتر عمر کرد.
۹۹ روز سلطنت او کوتاه بود؛ اما صدایش از آن ۹۹ روز بسیار بلندتر دوام آورد.
۹۹ روز تاج، یک عمر مقاومت
امپراتریس فریدریک فقط همسر فردریک سوم یا دختر ملکه ویکتوریا نبود. او زنی بود که از کودکی برای ماموریتی سیاسی تربیت شد: بردن آزادی مطبوعات، پارلمانگرایی و اندیشه مشروطه به دل دربار نظامی و محافظهکار پروس.
او در ۱۷ سالگی وارد برلین شد و از همان ابتدا با بدگمانی، تحقیر و دشمنی روبهرو شد. دو فرزندش را از دست داد، همسرش را در سکوت سرطان تماشا کرد، فقط ۹۹ روز امپراتریس بود و سپس دید پسرش برای پاک کردن رد اندیشههای او و پدرش دست به جستوجوی اسناد میزند.
اما ویکی آخرین نبردش را برد. نامههایش را نجات داد.
امروز، آنچه از او باقی مانده فقط عدد ۹۹ نیست. هزاران کلمه است؛ نامههایی که نشان میدهند زنی که تاریخ مدتها کوشید او را به حاشیه ببرد، خود میدانست چه میخواهد، با چه چیزی میجنگد و چرا باید روایتش حفظ شود.
این یک پاورقی نیست. این همان پایانی است که خودش سزاوارش بود.
توضیحهای ضروری
امپراتریس فریدریک کیست؟
امپراتریس فریدریک (Empress Frederick) عنوانی است که ویکتوریا، شاهدخت سلطنتی بریتانیا، پس از امپراتریس شدن در کنار همسرش فردریک سوم به آن شناخته شد. او دختر ارشد ملکه ویکتوریا و شاهزاده آلبرت بود.
چرا سلطنت فردریک سوم فقط ۹۹ روز طول کشید؟
فردریک سوم هنگام رسیدن به تخت امپراتوری آلمان، به سرطان حنجره مبتلا بود. بیماری پیشرفته او امکان حکومت طولانی را از بین برد و او پس از ۹۹ روز سلطنت درگذشت.
چرا ویلهلم دوم با مادرش اختلاف داشت؟
اختلاف ویلهلم دوم با مادرش ترکیبی از عوامل شخصی، روانی و سیاسی بود: آسیب بازوی او هنگام تولد، درمانهای سخت دوران کودکی، تضاد دیدگاههای سیاسی، و بدگمانی به نفوذ انگلیسی مادرش. او بعدها با بسیاری از ارزشهایی که ویکی و فردریک نمایندگی میکردند مخالفت کرد.
توجه؛
برخی جزییات، مانند انگیزه دقیق ویلهلم برای جستوجوی اسناد یا شمار دقیق نامههای ویکی و مادرش، در میان تاریخنگاران محل بحث است. این مقاله بر اساس روایت تاریخی موجود تنظیم شده و در موارد غیرقطعی، جزییات با احتیاط بیان شده است.
