آب، چای و قهوه؛ ترکیبی ساده که ممکن است با طول عمر بیشتر ارتباط داشته باشد
یک مطالعه بزرگ نشان داده نوشیدن ترکیبی از آب، چای و قهوه با کاهش خطر مرگومیر همراه بوده است؛ اما این ارتباط به معنای اثبات علت و معلول نیست.
نوشیدن آب برای سلامت بدن ضروری است؛ اما پژوهش تازهای نشان میدهد اگر در کنار آب، چای (Tea) و قهوه (Coffee) هم بهصورت متعادل مصرف شوند، این ترکیب ممکن است فواید بیشتری برای سلامت داشته باشد. دلیل احتمالی این اثر، هم کمک به تأمین آب بدن و هم وجود ترکیبات مفیدی مانند آنتیاکسیدانها در چای و قهوه است.
البته نکته مهم این است که این یافتهها به معنای «نسخه قطعی برای طول عمر» نیستند. سبک زندگی کلی، تغذیه، خواب، فعالیت بدنی، بیماریهای زمینهای و حتی روش آمادهسازی چای و قهوه هم میتوانند نتیجه را تغییر دهند.
مطالعه جدید چه چیزی نشان داد؟
در این مطالعه، پژوهشگران دادههای ۱۸۲٬۷۷۰ بزرگسال را از پایگاه زیستی بریتانیا (U.K. Biobank) بررسی کردند و وضعیت آنها را به مدت ۱۳ سال پیگیری کردند. شرکتکنندگان میزان مصرف روزانه آب، چای و قهوه، عادتهای سبک زندگی و سابقه پزشکی خود را گزارش کرده بودند.
بر اساس نتایج منتشرشده در مجله تغذیه بریتانیا (British Journal of Nutrition)، مصرف روزانه ۷ تا ۸ نوشیدنی از ترکیب آب، قهوه و چای با کمترین خطر مرگ ناشی از هر علت همراه بود.
در میان ترکیبهای مختلف، یک الگو بیشتر جلب توجه کرد: نسبت ۲ به ۳ قهوه به چای در طول روز، بیشترین ارتباط را با کاهش خطر مرگ نشان داد و با کاهش ۴۵ درصدی خطر مرگ همراه بود.
با این حال، باید با احتیاط به نتیجه نگاه کرد. این مطالعه فقط میتواند «ارتباط» بین مصرف چای و قهوه و کاهش خطر مرگ را نشان دهد؛ نه اینکه ثابت کند نوشیدن این نوشیدنیها باعث طول عمر بیشتر میشود. همچنین پژوهشگران بررسی نکردند افراد چای و قهوه خود را چگونه آماده میکردند. افزودنیهایی مانند خامه، شکر، عسل یا شیرینکنندهها ممکن است روی نتایج اثر گذاشته باشند.
چرا ترکیب آب، چای و قهوه ممکن است مفید باشد؟
بدن برای انجام بسیاری از عملکردهای حیاتی به آب کافی نیاز دارد. نوشیدن آب در طول روز به تنظیم دمای بدن، گردش خون، حفظ فشار خون، تأمین انرژی مغز، سلامت کلیهها و عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک میکند.
وقتی چای و قهوه هم در حد متعادل به برنامه نوشیدنیهای روزانه اضافه میشوند، علاوه بر کمک به تأمین مایعات، ترکیبات گیاهی مفیدی را وارد رژیم غذایی میکنند. البته منظور، نوشیدنیهای ساده یا کمشکر است؛ نه قهوههای پرخامه و نوشیدنیهای شیرین کافیشاپی.
نقش آنتیاکسیدانها در چای و قهوه
چای و قهوه حاوی گروهی از آنتیاکسیدانها به نام پلیفنولها (Polyphenols) هستند. آنتیاکسیدانها به بدن کمک میکنند با استرس اکسیداتیو مقابله کند؛ وضعیتی که در آن رادیکالهای آزاد میتوانند به سلولها آسیب بزنند و در برخی بیماریها نقش داشته باشند.
پلیفنولها با فوایدی مانند کاهش فشار خون و کاهش خطر بیماری قلبی مرتبط دانسته شدهاند. البته این اثرات معمولاً در چارچوب یک رژیم غذایی سالم و سبک زندگی متعادل معنا پیدا میکنند.
قهوه؛ منبع اسید کلروژنیک
قهوه بهویژه سرشار از نوعی پلیفنول به نام اسید کلروژنیک (Chlorogenic Acid) است. این ترکیب در برخی پژوهشها با کاهش خطر دیابت نوع ۲ (Type 2 Diabetes)، بیماریهای تخریبکننده عصبی و حمایت از سلامت روده ارتباط داشته است.
این به معنای آن نیست که قهوه درمان دیابت یا بیماریهای عصبی است؛ بلکه مصرف متعادل آن ممکن است در کنار سایر عادتهای سالم، بخشی از یک الگوی تغذیه مفید باشد.
چای؛ منبع کاتچینها
چای، بهخصوص برخی انواع چای سبز، حاوی ترکیباتی به نام کاتچینها (Catechins) است. این مواد ممکن است خواص ضدالتهابی و ضدسرطانی داشته باشند. با این حال، چنین شواهدی نباید بهعنوان ادعای درمان یا پیشگیری قطعی از سرطان تفسیر شود.
در مجموع، مجموعه رو به رشدی از تحقیقات، مصرف منظم چای و قهوه را با کاهش خطر برخی بیماریها و حتی طول عمر بیشتر مرتبط دانستهاند؛ اما همچنان کیفیت کلی رژیم غذایی و سبک زندگی نقش اصلی را دارد.
مصرف زیاد آب، چای یا قهوه چه خطراتی دارد؟
همانطور که کمآبی برای بدن مضر است، زیادهروی در مصرف مایعات هم میتواند مشکلساز شود. نوشیدن بیش از حد آب ممکن است باعث رقیق شدن الکترولیتهایی مانند سدیم و پتاسیم شود؛ موادی که برای عملکرد طبیعی قلب و عضلات ضروری هستند.
یک توصیه رایج برای آب روزانه این است که حدود نصف وزن بدن بر حسب پوند، به همان مقدار اونس آب مصرف شود. برای درک سادهتر، این مقدار تقریباً نزدیک به ۳۰ تا ۳۵ میلیلیتر آب به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است؛ اما نیاز واقعی افراد با توجه به تعریق، آبوهوا، فعالیت بدنی، بارداری، شیردهی و بیماریها متفاوت است.
کافئین؛ چقدر مجاز است؟
مصرف بیش از حد کافئین (Caffeine) میتواند در برخی افراد باعث تپش قلب، ضربانهای نامنظم یا جاافتاده، افزایش اضطراب و اختلال خواب شود. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان توصیه میکنند دریافت کافئین روزانه از ۴۰۰ میلیگرم بیشتر نشود؛ مقداری که تقریباً معادل کافئین موجود در حدود چهار فنجان نوشیدنی کافئیندار است.
البته تحمل کافئین در همه افراد یکسان نیست. وزن بدن، برخی داروها، بیماریهای زمینهای و تفاوتهای فردی در سوختوساز کافئین میتوانند تعیین کنند چه مقدار برای هر شخص مناسب است. افرادی که اضطراب، بیخوابی، تپش قلب، فشار خون کنترلنشده، بارداری یا بیماری قلبی دارند، بهتر است درباره مصرف کافئین با پزشک مشورت کنند.
اگر به کافئین حساس هستید چه کنید؟
اگر کافئین برایتان مشکلساز است اما میخواهید از ترکیبات آنتیاکسیدانی قهوه یا چای بهره ببرید، میتوانید قهوه بدون کافئین (Decaf Coffee) را امتحان کنید. همچنین دمنوشهای گیاهی بدون کافئین مانند بابونه، نعناع فلفلی و زنجبیل گزینههای مناسبی برای تنوع در نوشیدنیهای روزانه هستند.
آب همچنان پایه اصلی تأمین مایعات بدن است، اما مصرف متعادل چای و قهوه ساده ممکن است به دلیل وجود پلیفنولها، اسید کلروژنیک و کاتچینها با فوایدی برای سلامت قلب، متابولیسم و طول عمر همراه باشد. با این حال، شواهد فعلی رابطه علت و معلولی قطعی را ثابت نمیکنند و زیادهروی در آب یا کافئین هم میتواند مشکلساز باشد.
این مطلب جایگزین تشخیص یا درمان پزشک نیست. مصرف دارو، مکمل یا تغییر رژیم باید با نظر متخصص باشد.
