اگر با دقت به پشت اسکناسهای یورو نگاه کرده باشید، حتماً پلهایی را دیدهاید که هرکدام حالوهوای یک دوره معماری اروپایی را دارند؛ از معماری کلاسیک و رومیوار گرفته تا گوتیک، رنسانس و معماری مدرن. اما نکته جالب اینجاست: هیچکدام از این پلها واقعاً وجود نداشتند.
این پلها نه نام مشخصی دارند، نه در شهری خاص ساخته شده بودند و نه متعلق به یک کشور اروپاییاند. دلیلش هم کاملاً حسابشده بود. وقتی یورو در سال ۲۰۰۲ وارد زندگی روزمره مردم اروپا شد، بانک مرکزی اروپا نمیخواست روی اسکناسها از بناهای واقعی یک کشور استفاده کند؛ چون چنین کاری میتوانست این حس را ایجاد کند که یک ملت یا فرهنگ، بیشتر از دیگری نماینده اروپا است.
به همین خاطر، طرح اسکناسهای یورو بهگونهای انتخاب شد که نماد وحدت، ارتباط و میراث مشترک اروپایی باشد؛ بدون اینکه به یک کشور خاص تعلق پیدا کند. طراحی اولیه اسکناسها را روبرت کالینا، طراح اتریشی، انجام داد. روی اسکناسها، پنجرهها و دروازهها نماد «باز بودن و همکاری» بودند و پلها نماد «ارتباط میان مردم و ملتها».
هر اسکناس، یک دوره از معماری اروپا
اسکناسهای یورو در نسخه اولیه خود، هرکدام به یک دوره معماری اروپایی اشاره داشتند:
- ۵ یورو: معماری کلاسیک
- ۱۰ یورو: معماری رومیوار
- ۲۰ یورو: معماری گوتیک
- ۵۰ یورو: معماری رنسانس
- ۱۰۰ یورو: معماری باروک و روکوکو
- ۲۰۰ یورو: معماری آهن و شیشه قرن نوزدهم
- ۵۰۰ یورو: معماری مدرن قرن بیستم
البته اسکناس ۵۰۰ یورویی از سال ۲۰۱۹ دیگر چاپ و منتشر نمیشود، هرچند همچنان ارزش قانونی دارد.
وقتی پلهای خیالی واقعی شدند
اما این داستان، یک پیچ جذاب دارد. پلهایی که عمداً خیالی طراحی شده بودند، سالها بعد در دنیای واقعی ساخته شدند. در شهر اسپایکنيسه در هلند، طراح هلندی رابین استام پروژهای را اجرا کرد که در آن هفت پل، با الهام از طرحهای پشت اسکناسهای یورو، ساخته شدند.
این پروژه که با نام The Bridges of Europe شناخته میشود، در اوایل دهه ۲۰۱۰ شکل گرفت و یکی از شیرینترین بازیهای میان طراحی، پول و واقعیت شد. انگار اروپا ابتدا پلهایی را در خیال ساخت و بعد، یک شهر کوچک هلندی تصمیم گرفت آن خیال را از روی کاغذ بردارد و روی آب بنشاند.
این پلها دقیقاً همان حس بصری اسکناسها را دارند؛ رنگ، فرم و حالوهوایشان یادآور یورو است، اما حالا دیگر فقط تصویر چاپشده روی پول نیستند. مردم میتوانند از رویشان عبور کنند، عکس بگیرند و با چیزی روبهرو شوند که زمانی فقط نماد بود.
آینده اسکناسهای یورو؛ پایان دوران پلها؟
بانک مرکزی اروپا چند سالی است روند بازطراحی اسکناسهای یورو را آغاز کرده است. این نهاد اعلام کرده که اسکناسهای جدید باید برای نسلهای آینده قابلتشخیصتر، امنتر و از نظر بصری بهروزتر باشند.
در روند رسمی بازطراحی، دو محور اصلی برای طرحهای آینده مطرح شده است: «فرهنگ اروپا» و «رودها و پرندگان». این موضوعات پس از نظرسنجی عمومی و مشورت با گروههای تخصصی انتخاب شدند. طبق برنامه بانک مرکزی اروپا، پس از مسابقه طراحی و نظرخواهی عمومی، تصمیم نهایی درباره ظاهر اسکناسهای تازه اعلام خواهد شد و چاپ و ورود آنها به گردش، چند سال پس از تصمیم نهایی زمان میبرد.
یعنی ممکن است روزی برسد که پلهای معروف پشت اسکناسهای یورو، جای خود را به چهرهها، طبیعت، رودخانهها، پرندگان یا نمادهای فرهنگی تازه بدهند. شاید آن وقت، پلهای خیالی یورو بیشتر از همیشه نوستالژیک شوند؛ یادگار دورانی که اروپا میخواست به سادهترین شکل ممکن بگوید: ما با هم فرق داریم، اما به هم وصل میشویم.
خب؛ راز جذابیت پلهای یورو در همین دوگانگی است: آنها واقعی نبودند، اما معنا داشتند. هیچ کشوری صاحبشان نبود، اما همه اروپا میتوانست خودش را در آنها ببیند. بعد هم، وقتی در هلند ساخته شدند، مرز میان خیال و واقعیت را شکستند.
گاهی یک تصویر کوچک روی اسکناس، فقط نقش تزئینی نیست؛ میتواند خلاصهای از یک ایده بزرگ باشد. پلهای یورو دقیقاً همین کار را کردند: از دل سیاست، اقتصاد و طراحی بیرون آمدند و تبدیل شدند به استعارهای ساده اما ماندگار از ارتباط.
