مردان ایکس را از کجا شروع کنیم؟ پیشنهاد ایمان ولانی پیش از «Avengers: Doomsday»

برای ورود به دنیای کمیک‌های مردان ایکس، گاهی انتخاب اولین کتاب از روبه‌روشدن با دشمنان این گروه هم دشوارتر به نظر می‌رسد. چند دهه داستان، شخصیت و خط زمانی، حتی هواداران مارول را سردرگم می‌کند. حالا در آستانه بازگشت این گروه در «Avengers: Doomsday» که برای اکران در ۱۸ دسامبر برنامه‌ریزی شده، ایمان ولانی یک نقطه شروع مشخص پیشنهاد کرده است: «X-Men: God Loves, Man Kills»، نوشته کریس کلرمونت و با طراحی برنت اندرسون.

ولانی در ویدیویی تازه، این اثر را «خالص‌ترین عصاره چیزی که این شخصیت‌ها نمایندگی می‌کنند» توصیف کرده است. انتخاب او بیش از آنکه به نبردهای پرزرق‌وبرق یا قدرت‌های خارق‌العاده مربوط باشد، به پرسشی برمی‌گردد که در قلب بسیاری از داستان‌های مردان ایکس قرار دارد: جامعه چگونه ترس از متفاوت‌بودن را به نفرت و خشونت تبدیل می‌کند؟

این پیشنهاد از سوی بازیگری مطرح می‌شود که ارتباطش با کمیک‌ها به ایفای یک نقش محدود نیست. کامالا خان با بازی او در پایان سریال «Ms. Marvel» به‌عنوان نخستین جهش‌یافته دنیای سینمایی مارول معرفی شد و نسخه کمیکی این شخصیت نیز رسماً به مردان ایکس پیوست. ولانی همچنین همراه با صابر پیرزاده، نویسندگی مجموعه «Ms. Marvel: The New Mutant» را بر عهده داشته؛ اثری که کامالا را مستقیماً وارد جهان این گروه می‌کند.

دلیل اصلی علاقه ولانی به «X-Men: God Loves, Man Kills»، شخصیت منفی آن است: کشیش ویلیام استرایکر، مردی که پایگاه مذهبی و سیاسی خود را بر دشمنی با جهش‌یافته‌ها بنا کرده است. گروهی به نام پیوریفایرز نیز به نمایندگی از او، جهش‌یافته‌ها را تعقیب می‌کنند و می‌کشند. ولانی استرایکر را کسی توصیف می‌کند که از جانب خدا حرف می‌زند، اما آنچه تبلیغ می‌کند نفرت و قتل است.

او این داستان را تاریک می‌داند و معتقد است نشان می‌دهد باورهای آدم‌ها گاهی می‌تواند از خود آن‌ها خطرناک‌تر باشد. همین نکته به انتخابش اهمیت می‌دهد: تهدید اصلی کتاب نه موجودی شکست‌ناپذیر، بلکه انسانی است که تریبون دارد و می‌تواند به خشونت مشروعیت ببخشد.

این اثر در سال ۱۹۸۲، به‌عنوان شماره پنجم مجموعه «Marvel Graphic Novel»، منتشر شد و نخستین رمان گرافیکی مردان ایکس بود. داستان با کشته‌شدن دو کودک به دست پیوریفایرز آغاز می‌شود؛ شروعی تلخ که بی‌پرده ماهیت خشونت علیه جهش‌یافته‌ها را نشان می‌دهد. با ربوده‌شدن پروفسور ایکس، مگنیتو راهی خشونت‌آمیزتر برای مقابله با تعصب استرایکر پیش پای مردان ایکس می‌گذارد و اعضای گروه ناچار می‌شوند آرمان‌های چارلز اگزاویر را دوباره محک بزنند.

کشمکش مهم کتاب در همین نقطه شکل می‌گیرد. مسئله فقط متوقف‌کردن یک دشمن نیست؛ قهرمانان باید تصمیم بگیرند در برابر کسانی که موجودیتشان را انکار می‌کنند، چگونه مقاومت کنند و تا کجا به اصول خود وفادار بمانند. از این منظر، داستان برای خواننده تازه‌وارد فرصتی فراهم می‌کند تا بدون دنبال‌کردن سال‌ها ماجرا، با اختلاف بنیادین دیدگاه اگزاویر و مگنیتو آشنا شود.

«X-Men: God Loves, Man Kills» بعدها به یکی از منابع الهام اصلی داستان فیلم «X2: X-Men United» تبدیل شد. جایگاه آن در میان هواداران و منتقدان نیز چنان تثبیت شده که بارها از آن به‌عنوان یکی از بهترین داستان‌های مستقل مردان ایکس یاد شده است؛ کتابی که می‌تواند در حجمی محدود، بخش مهمی از هویت این مجموعه را آشکار کند.

البته این اعتبار به معنای بی‌نقص‌بودن اثر نیست. برخی منتقدان، دیالوگ‌های کلرمونت را بیش از اندازه مفصل می‌دانند و به سخنرانی‌های طولانی شخصیت‌ها ایراد می‌گیرند. به باور بعضی از آن‌ها، بخش‌هایی از روایت نیز با گذر زمان کهنه شده است. کتاب در بستر قدرت‌گرفتن واعظان تلویزیونی در اوایل دهه ۱۹۸۰ نوشته شد؛ زمینه‌ای که شناخت آن به درک بهتر شخصیت استرایکر کمک می‌کند، هرچند مضمون سوءاستفاده از باورها برای دامن‌زدن به نفرت، به همان دوره محدود نمی‌ماند.

جالب اینکه ولانی خود را خواننده مادام‌العمر کمیک‌های مردان ایکس معرفی نکرده است. او پیش‌تر گفته بود گستردگی این دنیا برایش مرعوب‌کننده بوده و برای آشنایی بیشتر، تماشای مجموعه انیمیشنی دهه ۱۹۹۰ را با خواندن «New X-Men» گرنت موریسون و دوره نویسندگی جاناتان هیکمن همراه کرده است. بنابراین پیشنهاد او از تجربه کسی می‌آید که خودش نیز زمانی دنبال راه ورود به این جهان بوده است.

ولانی اکنون همراه با فرانک آلوارز، اجرای پادکست پنج‌قسمتی «Countdown to Avengers: Doomsday» را بر عهده دارد. بااین‌حال، حضورش در خود فیلم هنوز رسماً تأیید نشده است. اندی سرکیس در مصاحبه‌ای ظاهراً اشاره‌ای به این احتمال داشته، اما مارول موضع قطعی اعلام نکرده است.

هم‌زمان، تبلیغات «Avengers: Doomsday» بر بازگشت مردان ایکس تأکید دارد. تریلرها پروفسور ایکس با بازی پاتریک استوارت، مگنیتو با بازی ایان مک‌کلن و سایکلاپس با بازی جیمز مارسدن را نشان داده‌اند و تصاویری از تشکیل ارتشی از سنتینل‌ها به دست دکتر دوم نیز دیده شده است. این ربات‌ها که برای مقابله با جهش‌یافته‌ها ساخته شده‌اند، خود تجسمی از ترس انسان‌ها از آن‌ها هستند؛ مضمونی نزدیک به دغدغه اصلی کتاب پیشنهادی ولانی.

هنوز نمی‌توان این نزدیکی مضمونی را نشانه اقتباس مستقیم فیلم از کتاب دانست. ارزش خواندن «X-Men: God Loves, Man Kills» هم وابسته به چنین احتمالی نیست. برای مخاطبی که می‌خواهد بداند چرا مردان ایکس فراتر از گروهی با قدرت‌های عجیب اهمیت دارند، این داستان نقطه شروعی روشن است: روایتی درباره حق متفاوت‌بودن و دشواری حفظ انسانیت در برابر نفرت.