اگر کنار دریاچه یا تالابی، گروهی از پرندگان بلندقد و صورتی را کنار هم دیدهاید و با خودتان پرسیدهاید «به یک گروه فلامینگو چه میگویند؟»، پاسخ این سئوال بهاندازه خود پرندهها رنگارنگ است: نام گروه فلامینگوها در زبان انگلیسی «flamboyance» (فلمبویَنس) است.
در این مطلب، با مفهوم «flamboyance»، ویژگیهای ظاهری فلامینگوها، گونههای مختلف آنها، رفتار ایستادن روی یک پا، شیوه مراقبت از جوجهها، پراکندگی در جهان و جایگاهشان در فرهنگ و زبان آشنا میشویم.
فلامینگوها؛ پرندگانی ساختهشده برای جلب توجه
فلامینگوها با پاهای بلند، گردن خمیده به شکل S، و پرهایی که از صورتی ملایم تا صورتی تند و مرجانی تغییر میکند، شبیه «هایلایترهای زنده» در دنیای پرندگان هستند.
رنگ صورتی از کجا میآید؟
رنگ منحصربهفرد فلامینگوها نتیجه رژیم غذایی خاص آنهاست. آنها عمدتاً از:
- میگوی آبشور (Brine Shrimp)
- جلبکهای آبی ـ سبز (Blue-Green Algae)
تغذیه میکنند؛ هر دو منبع سرشار از کاروتنوئیدها (Carotenoids) هستند؛ رنگدانههایی که در بدن پرنده تجزیه و در پرها و پوست رسوب میکنند و رنگ صورتی تا نارنجی به آنها میدهند.
جوجههای فلامینگو در ابتدا:
- خاکستری روشن و نسبتاً سادهرنگ هستند
- با گذشت زمان و تغییر رژیم غذایی، بهتدریج رنگ صورتیِ بزرگسالی را بهدست میآورند
منقار منحصربهفرد و تغذیه زیر و رو
فلامینگوها از منقار خمیده و ویژه خود برای جدا کردن گلولای از غذا استفاده میکنند. آنها اغلب:
- با سر وارونه در آب غذا میخورند
- با حرکتهایی شبیه جاروبرقی زیرآبی، جلبکها و سختپوستان کوچک را فیلتر میکنند
این روش تغذیه، هم کارآمد است و هم وقتی توسط یک گروه بزرگ بهصورت هماهنگ انجام میشود، ظاهری بسیار زیبا و چشمنواز دارد.
«flamboyance»؛ نام گروهی از فلامینگوها
اصطلاح «flamboyance» در انگلیسی، فقط خوشآهنگ نیست؛ بلکه کاملاً با ظاهر نمایشی و چشمگیر این پرندگان هماهنگ است. در کلام این عبارت به طور کلی دلالت بر زرق و برق، جلوهگری، شکوه پرزرق و برق، نمایش پررنگ و جلبتوجهکننده دارد.
- یک «flamboyance of flamingos» یعنی «گروهی از فلامینگوها».
در برخی منابع، ممکن است واژههای دیگری هم بهکار رود، مانند:
- «colony» (کلونی / اجتماع)
- «stand» (گروه ایستاده / اجتماع ایستاده)
اما همه این اصطلاحات به یک مفهوم اشاره دارند: چندین فلامینگو که در یک مکان گرد آمدهاند؛ معمولاً برای:
- لانهسازی و جوجهآوری (Nesting)
- تغذیه (Feeding)
- یا مهاجرت (Migrating)
فلامینگوها؛ پرندگان اجتماعی
فلامینگوها پرندگانی اجتماعی هستند و در کلونیهای بزرگ زندگی میکنند؛ گاهی:
- تعداد آنها به دهها هزار فرد در یک اجتماع میرسد
این ساختار اجتماعی گسترده به آنها کمک میکند تا:
- غذا را راحتتر پیدا کنند
- از شکارچیان بهتر فرار کنند
- جوجهها را با موفقیت بیشتری بزرگ کنند
در باغوحشها، معمولاً سعی میشود همین ساختار گروهی تقلید شود تا فلامینگوها:
- از نظر جسمی سالم
- و از نظر ذهنی تحریک شده و فعال باقی بمانند.
شش گونه اصلی فلامینگو
در جهان، ۶ گونه (Species) فلامینگو شناخته شده است:
- فلامینگوی بزرگ (Greater Flamingo)
- قدبلندتر و رنگ نسبتاً پالتر (Pale)
- پراکندگی در بخشهایی از آفریقا، جنوب اروپا و جنوب آسیا
- فلامینگوی کوچک (Lesser Flamingo)
- جثه کوچکتر
- رنگ صورتی پررنگتر و زندهتر
- رایج در شرق آفریقا و هند
- فلامینگوی آمریکایی (American Flamingo)
- یکی از رنگارنگترین گونهها
- بومی کارائیب (Caribbean) و بخشهایی از آمریکای جنوبی
- فلامینگوی شیلیایی (Chilean Flamingo)
- بومی آمریکای جنوبی
- از مناطق شمالی تا جنوب دور، حتی تا پاتاگونیا (Patagonia) دیده میشود
- فلامینگوی آندی (Andean Flamingo)
- بومی رشتهکوه آند (Andes)
- اغلب در دریاچههای مرتفع و شور زندگی میکند
- فلامینگوی جیمز (James’s Flamingo)
- آن هم بومی منطقه آند
- معمولاً در کنار فلامینگوی آندی، در دریاچههای مرتفع با شوری زیاد دیده میشود
این گونهها در طبیعت و در باغوحشها، اغلب در قالب flamboyanceهای بزرگ در تالابها، مردابها و پهنههای نمکی (Salt Flats) دیده میشوند.
فرقی نمیکند:
- گروهی از فلامینگوهای شیلیایی در آرژانتین
- یا گروهی از فلامینگوهای بزرگ در کنیا
در همه موارد، زندگی گروهی بخش اصلی رفتار و بقای آنهاست.
چرا فلامینگوها روی یک پا میایستند؟
یکی از شناختهشدهترین رفتارهای فلامینگوها، ایستادن روی یک پا است. درباره علت این رفتار، چند نظریه مطرح شده است:
- صرفهجویی در انرژی
- برخی پژوهشگران معتقدند این حالت به فلامینگو کمک میکند مصرف انرژی عضلانی را کاهش دهد
- عضلات در این وضعیت میتوانند تا حدی استراحت کنند
- حفظ گرمای بدن
- نظریهای دیگر میگوید فلامینگو با جمع کردن یک پا زیر بدن، اتلاف گرما را کاهش میدهد
- این موضوع بهویژه وقتی در آب سرد ایستادهاند اهمیت پیدا میکند
- کاهش تماس با انگلهای آبزی
- برخی دانشمندان حدس زدهاند که ایستادن روی یک پا ممکن است زمان تماس با آب و در نتیجه مواجهه با انگلهای آبزی را کم کند
- این فرضیه هنوز بهطور قطعی در پژوهشها تأیید نشده است
این رفتار فقط مختص فلامینگوها نیست و در برخی گونههای دیگر پرندگان هم دیده میشود؛ اما فلامینگوها بهنوعی نماد این ژست شدهاند.
آنها این وضعیت را:
- هم در هنگام استراحت
- و حتی هنگام خواب
بهطور مکرر تکرار میکنند.
جوجههای فلامینگو و شیوه فرزندپروری
فلامینگوها در هر نوبت تخمگذاری معمولاً:
- یک تخم میگذارند
این تخم:
- روی یک تپه گِلیِ برآمده (Mud Mound) در آبهای کمعمق قرار میگیرد
- این ساختار گِلی به محافظت از تخم در برابر آب، گلولای و برخی شکارچیان زمینی کمک میکند
مراقبت والدین
والدین فلامینگو:
- بهصورت نوبتی تخم را جوجهکشی میکنند
- پس از تولد، جوجه را با مادهای مغذی به نام «شیر چینهدان» (Crop Milk) تغذیه میکنند
شیر چینهدان:
- ترشحی است که از بخش بالایی دستگاه گوارش والدین میآید
- سرشار از چربی و پروتئین است
- نقش بسیار مهمی در رشد اولیه جوجه دارد
«مهدکودک» فلامینگوها؛ گروههای crèche
جوجههای جوان فلامینگو در گروههایی به نام «crèche» (کرش / گروه جوجهها) جمع میشوند. این گروهها:
- مانند یک مهدکودک طبیعی عمل میکنند
- به حفاظت بهتر از جوجهها کمک میکنند
- فضایی فراهم میکنند تا جوجهها:
- مهارتهای اولیه را یاد بگیرند
- رفتارهای والدین را مشاهده و تقلید کنند
در حالیکه بسیاری از حیوانات نسبتاً آماده و مستقل به دنیا میآیند، جوجه فلامینگو:
- به مراقبت طولانیمدت والدین
- و زمان کافی برای رسیدن به ظاهر نمادین و صورتیرنگ خود نیاز دارد.
فلامینگوها در نقاط مختلف جهان
فلامینگوها در تالابها، دریاچهها و لاگونها (Lagoons) زندگی میکنند و بسیاری از زیستگاههای آنها جزو محیطهای بسیار سخت و افراطی (Extreme Habitats) بهشمار میآید.
نمونههایی از زیستگاههای افراطی
- دریاچههای شور شرق آفریقا
- ارتفاعات بالای رشتهکوه آند در آمریکای جنوبی
- گِلزارهای ساحلی (Coastal Mudflats) در منطقه کارائیب
در دریاچه ناترون (Lake Natron) در تانزانیا (Tanzania):
- فلامینگوی کوچک در شرایطی تولیدمثل میکند که برای بسیاری از جانوران دیگر غیرقابلتحمل است
- شوری بسیار بالا و دمای زیاد، این محیط را به یکی از سختترین زیستگاهها تبدیل کرده است
- با این حال، فلامینگوها برای تحمل شوری و گرمای شدید بهخوبی سازگار شدهاند
در آمریکای جنوبی:
- دو گونه فلامینگوی آندی و فلامینگوی جیمز
- در ارتفاعاتی زندگی میکنند که:
- اکسیژن هوا کم است
- و دما بین روز و شب بهطور چشمگیری نوسان دارد
این سازگاریها نشان میدهد که فلامینگوها نهتنها زیبا، بلکه از نظر فیزیولوژیک و رفتاری بسیار مقاوم و تخصصیافته هستند.
فلامینگوها در فرهنگ و زبان
واژه «flamboyance» بهخوبی روحیه و ظاهر این پرندگان را توصیف میکند؛ اما در عین حال بازتابی از نگاه انسانها به فلامینگو نیز هست:
- موجوداتی خلاق، پرزرقوبرق (Flamboyant) و کمی نمایشی
در زبان انگلیسی، برای بسیاری از حیوانات، اسمهای جمعی خاص وجود دارد؛ مثلاً:
- برای طاووسها (Peacocks) یا اردکها (Ducks) هم اصطلاحات ویژهای بهکار میرود
اما تعداد کمی از این اصطلاحات بهاندازه «flamboyance» برای فلامینگوها:
- اینقدر مستقیم و متناسب با ظاهر و رفتار حیوان انتخاب شدهاند
به این ترتیب، هرگاه گروهی از فلامینگوهای صورتی را کنار آب دیدید، حالا میدانید که نه فقط با یک گله، بلکه با یک «flamboyance of flamingos» روبهرو هستید؛ اجتماعی رنگارنگ، پرهیاهو و شگفتانگیز از یکی از نمادینترین پرندگان جهان.
