کیت بلانشت در جشنواره توکیو: آوارگی، هویت یک فیلم‌ساز را تعریف نمی‌کند
نخستین پنج فیلم کوتاه صندوق حمایت از فیلم‌سازان آواره در توکیو نمایش داده شد؛ بلانشت، شهربانو سادات و محمد رسول‌اف از روایت‌هایی گفتند که فراتر از برچسب پناهندگی، به تجربه‌های مشترک انسانی می‌رسند.
چگونه می‌توان از فیلم‌سازانی که آوارگی را تجربه کرده‌اند حمایت کرد، بی‌آنکه آثارشان را فقط از دریچه همین تجربه دید؟ این پرسش در مرکز نشست کیت بلانشت، شهربانو سادات و محمد رسول‌اف در جشنواره فیلم توکیو قرار داشت؛ نشستی پس از نمایش نخستین پنج فیلم کوتاه تولیدشده با حمایت صندوق فیلم آوارگی، موسوم به دی‌اف‌اف.
بلانشت، بازیگر برنده دو جایزه اسکار، در این جلسه تأکید کرد که آوارگی یا پناهندگی نباید به ویژگی تعریف‌کننده یک فرد تبدیل شود. او گفت: «این فیلم‌سازان آوارگی را تجربه کرده‌اند، اما این تجربه، ویژگی تعیین‌کننده آثارشان نیست.»
پنج اثر به نمایش درآمده عبارت بودند از «Rotation» ساخته مارینا اِر گورباچ، «Super Afghan Gym» به کارگردانی شهربانو سادات، «Allies in Exile» ساخته حسن قطان، «Whispers of a Burning Scent» به کارگردانی مو هاراوه و «Sense of Water» ساخته محمد رسول‌اف.
بلانشت شکل‌گیری این صندوق را حاصل مسیری طولانی و تلاش گروهی پرشور توصیف کرد؛ گروهی که می‌خواستند امکان ساخت فیلم را برای هنرمندان برجسته‌ای فراهم کنند که خود تجربه آوارگی داشته‌اند. او با اشاره به ابعاد این مسئله گفت: «از هر ۷۰ نفر در جهان، یک نفر آواره است. چند نفر از ما از خودمان پرسیدیم چرا این داستان‌های ضروری و تأثیرگذار در جریان اصلی کمتر دیده می‌شوند؟ می‌خواستیم راهی پیدا کنیم تا آن‌ها را به مخاطبان برسانیم.»
انتخاب قالب کوتاه نیز بخشی از همین رویکرد بوده است. به گفته بلانشت، فیلم کوتاه اغلب فضایی برای خطرپذیری و تجربه‌کردن آزادانه در اختیار فیلم‌ساز می‌گذارد و صندوق می‌خواسته چنین فرصتی را برای این هنرمندان فراهم کند.
او که خود را از تحسین‌کنندگان جدی آثار سادات و رسول‌اف معرفی کرد، در ادامه بر سخنان سادات درباره محدودیت برچسب‌هایی مانند «آواره» و «پناهنده» صحه گذاشت: «من شخصاً آوارگی را تجربه نکرده‌ام، اما به‌عنوان تماشاگر و هنرمند سینما، با این فیلم‌ها ارتباط عمیقی برقرار می‌کنم. آن‌ها از چیزهایی حرف می‌زنند که من هم تجربه کرده‌ام. این فیلم‌سازان با شکل‌ها و داستان‌های بسیار متفاوت، انسانیت مشترک ما را بیان می‌کنند.»
تفاوت میان دو فیلم رسول‌اف و سادات، نمونه‌ای روشن از همین تنوع است. «Sense of Water» داستان نویسنده‌ای در تبعید را دنبال می‌کند که برای یادگیری زبان در کشور محل اقامت تازه‌اش با دشواری روبه‌روست. در مقابل، «Super Afghan Gym» به جمعی از زنان خانه‌دار افغان در کابل می‌پردازد که در تنها ساعت اختصاص‌یافته به زنان، در یک باشگاه محلی گرد هم می‌آیند؛ ورزش می‌کنند و درباره معیارهای بدنی و زندگی روزمره‌شان حرف می‌زنند.
سادات توضیح داد که در این فیلم می‌خواسته فشارهای اجتماعی‌ای را بررسی کند که باعث می‌شوند آدم‌ها در بدن خود احساس راحتی نکنند. او گفت: «این حس وجود دارد که کافی نیستیم؛ اینکه برای پذیرفته‌شدن باید همیشه چیزی را در خودمان اصلاح کنیم. چه از جایی به جای دیگر برویم، چه در آسیا زندگی کنیم یا هر جای دیگری، نخستین خانه‌مان را با خودمان حمل می‌کنیم: بدنمان. در این فیلم می‌خواستم درباره احساس راحت‌نبودن در بدن خودمان حرف بزنم.»
نشست یک مهمان غافلگیرکننده هم داشت: کوجی یاکوشو، بازیگر «Perfect Days»، روی صحنه آمد و از طرح حمایت کرد. او انتخاب پنج فیلم دوره نخست و توازن میان آن‌ها را ستود و گفت مشتاق تماشای آثار دوره‌های بعدی است.
بلانشت این صندوق را در سال ۲۰۲۵ راه‌اندازی کرد. صندوق هوبرت بالسِ جشنواره فیلم روتردام، شریک مدیریتی آن است و ائتلاف آماهورو، دروم اِن داد، مستر مایند، بنیاد خانواده تامر و یونیکلو شرکای مؤسس آن هستند. گروه دوم فیلم‌سازان مورد حمایت نیز در جشنواره کن سال گذشته معرفی شدند: مو عامر، آن‌ماری جاسر، آکول دی مابیور، ریتی پان و بائو نگوین.
جشنواره فیلم توکیو تا چهارم نوامبر ادامه دارد، اما بحث مطرح‌شده در این نشست به یک نمایش جشنواره‌ای محدود نمی‌شود. رویکرد صندوق بر تمایزی مهم استوار است: حمایت از هنرمند به دلیل موانعی که آوارگی پیش پایش گذاشته، نه محدودکردن تخیل او به روایت همان آوارگی. از تقلا برای آموختن زبانی تازه تا گفت‌وگوی زنان در یک باشگاه، این فیلم‌ها فرصتی می‌سازند تا مخاطب پیش از هر برچسبی، آدم‌ها و جهان متفاوتشان را ببیند.
